Обидов Фаррух Хамитовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Биомаркерларнинг комплекс баҳолаш асосида сурункали мия ишемияси билан ог'риган беморларни тиббий реабилитация қилиш дастурини оптималлаштириш», ихтисослик шифрлари: 14.00.13 – Неврология ва 14.00.12 - Тиббий реабилитология (тиббиёт фанлари)
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: Б2026.1.PhD/Tib6829.
Илмий раҳбарлар: Джурабекова Азиза Тахировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мавлянова Зилола Фархадовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд Давлат тиббиёт университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш
Расмий оппонентлар: Раимова Малика Мухаммеджановна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Сливкина Наталя Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент (Қозоғистон).
Етакчи ташкилот: Санкт-Петербург давлат педиатрия тиббиёт университети (Россия Федерацияси)
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: когнитив функсияларни, ҳаёт сифатини яхшилаш ва касаллик ривожланишини олдини олиш учун биомаркерларни интеграциялашган баҳолаш асосида сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларни реабилитация қилишнинг кенг қамровли дастурини ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
ИЛ-6, БДНФ, НСЕ ва Д-димер биомаркерлари даражасини ҳар томонлама баҳолаш сурункали мия ишемиясида когнитив танқислик даражасини ва сереброваскуляр ўзгаришларнинг яққоллигини обективлаштириш имконини бериши, шу билан ташхиснинг маълумотлилигини ва касалликнинг клиник кечишининг башоратли аниқлигини ошириши аниқланган;
сурункали мия ишемияси бўлган беморларда СWИ технологиясидан фойдаланган ҳолда олинган нейровизуализация кўрсаткичлари ва яллиғланиш биомаркерлари, нейропротексия ва нейрон шикастланиши даражалари ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг илгари тавсифланмаган хусусиятлари - оқ модданинг таркибий ўзгаришлари даражаси ва ИЛ-6, ТНФ-α ва НСЕ консентрациялари ўртасидаги салбий боғлиқлик, БДНФ юқори даражаларининг янада қулай клиник прогноз билан ижобий боғлиқлиги аниқланган;
И-ИИ босқич сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларни тиббий реабилитация қилишда клиник-неврологик маълумотлар, инструментал ва лаборатория тадқиқот усуллари натижалари, кундалик фаоллик кўрсаткичлари (АДЛ, ИАДЛ) ва ҳаёт сифатини субектив баҳолашга асосланган индивидуаллаштирилган ёндашувдан фойдаланиш реабилитация салоҳиятини аниқроқ белгилаш ва оптимал даволаш тактикасини танлашни таъминлаши исботланган;
клиник-неврологик ҳолат, касаллик босқичи ва биомаркерлар динамикасини ҳисобга олган ҳолда сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларни босқичма-босқич йўналтириш ва даволаш-реабилитация қилиш учун ишлаб чиқилган алгоритм реабилитация изчиллигини оптималлаштириш ва беморларни бошқариш тактикасини индивидуаллаштириш имконини бериши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини жорий этиш тўғрисидаги 2026-йил 10-июндаги 10/23-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: ИЛ-6, БДНФ, НСЕ ва Д-димер биомаркерлари даражасини ҳар томонлама баҳолаш сурункали мия ишемиясида когнитив танқислик даражасини ва сереброваскуляр ўзгаришларнинг яққоллигини обективлаштириш имконини бериши, шу билан ташхиснинг маълумотлилигини ва касалликнинг клиник кечишининг башоратли аниқлигини ошириши исботланган бўлиб, СамДТУ Илмий кенгашининг 2026 йил 25-мартдаги 8-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Сурункали мия ишемиясини ташхислашнинг интеграциялашган алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган ва Бухоро давлат тиббиёт институти клиникасининг 2026-йил 2-апрелдаги 177-сон ҳамда Самарқанд вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2026-йил 3 апрелдаги 116-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: СМИ ни эрта ташхислаш ва прогнозлаш учун лаборатория биомаркерларидан фойдаланиш даволашни ўз вақтида бошлаш, когнитив пасайиш суръатларини секинлаштириш, беморларнинг ижтимоий фаоллигини сақлаб қолиш ва уларнинг ҲСни яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги СМИ ни эрта ташхислаш ва прогнозлаш учун биомаркерларни қўллаш ҳисобига такрорий госпитализациялар частотасини камайтириш, қиммат стационар даволанишга бўлган эҳтиёжни пасайтириш ва реабилитация муддатларини қисқартиришдан иборат бўлиб, бу йилига 100 нафар бемор ҳисобидан тахминан 180–250 млн сўм тежашга ва шу орқали соғлиқни сақлаш тизими маблағларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга имкон беради. Хулоса: СМИ нинг И ва ИИ босқичларидаги беморларда аниқланган корреляцион боғлиқликлар ДТИ ва СWИ-нейровизуализация технологиялари, биокимёвий ва нейроген лаборатория маркерлари (ИЛ-6, ТНФ-α, БДНФ, НСЕ) натижаларидан когнитив функсияларнинг функсионал баҳолаш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш орқали сурункали мия ишемияси ташхиси ва прогнози аниқлигини оширишга, реабилитация натижалари ва самарадорлигини яхшилашга имкон беради, бу эса муҳим тиббий-ижтимоий ва иқтисодий самарадорликни таъминлайди;
иккинчи илмий янгилик: сурункали мия ишемияси бўлган беморларда СWИ технологиясидан фойдаланган ҳолда олинган нейровизуализация кўрсаткичлари ва яллиғланиш биомаркерлари, нейропротексия ва нейрон шикастланиши даражалари ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг илгари тавсифланмаган хусусиятлари - оқ модданинг таркибий ўзгаришлари даражаси ва ИЛ-6, ТНФ-α ва НСЕ консентрациялари ўртасидаги салбий боғлиқлик, БДНФ юқори даражаларининг янада қулай клиник прогноз билан ижобий боғлиқлиги аниқланган бўлиб, унга оид таклифлар СамДТУ Илмий кенгашининг 2026-йил 25-мартдаги 8-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Сурункали мия ишемиясини ташхислашнинг интеграциялашган алгоритми» номли услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган ва Бухоро давлат тиббиёт институти клиникасининг 2026-йил 2-апрелдаги 177-сон ҳамда Самарқанд вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2026-йил 3-апрелдаги 116-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: МРТ маълумотлари ҳамда СМИ пайтида кузатиладиган яллиғланиш, нейропротексия ва нейронал шикастланиш биомаркерлари даражалари ўртасидаги аниқланган ўзаро боғлиқлик бош мия оқ моддасининг зарарланиш даражасини обектив баҳолаш, касаллик кечишининг прогнозига аниқлик киритиш ҳамда шахсийлаштирилган даволаш-реабилитация тактикасини танлаш аниқлигини ошириш имконини беради. Бу эса, ўз навбатида, яққол когнитив бузилишлар ва ногиронлик ривожланишининг олдини олиб, меҳнат қобилияти ҳамда маиший мустақилликни сақлайди, шунингдек, беморлар ва уларнинг оила аъзолари ҲСни яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги СМИ билан оғриган беморларда такрорий инструментал текширувлар ва госпитализациялар частотасини камайтиришдан иборат бўлиб, шу билан бирга (2026-йил учун) тахминий тежамкорлик ҳар бир беморга 1,8-2,5 млн сўмни ташкил этади. Хулоса: СМИ нинг И ва ИИ босқичларидаги беморларда аниқланган корреляцион боғлиқликлар ДТИ ва СWИ-нейровизуализация технологиялари, биокимёвий ва нейроген лаборатория маркерлари (ИЛ-6, ТНФ-α, БДНФ, НСЕ) натижаларидан когнитив функсияларнинг функсионал баҳолаш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш орқали СМИ ташхиси ва прогнози аниқлигини оширишга, реабилитация натижалари ва самарадорлигини яхшилашга имкон беради, бу эса муҳим тиббий-ижтимоий ва иқтисодий самарадорликни таъминлайди;
учинчи илмий янгилик: И-ИИ босқич сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларни тиббий реабилитация қилишда клиник-неврологик маълумотлар, инструментал ва лаборатория тадқиқот усуллари натижалари, кундалик фаоллик кўрсаткичлари (АДЛ, ИАДЛ) ва ҳаёт сифатини субектив баҳолашга асосланган индивидуаллаштирилган ёндашувдан фойдаланиш реабилитация салоҳиятини аниқроқ белгилаш ва оптимал даволаш тактикасини танлашни таъминлаши исботланган. Бу борадаги таклифлар СамДТУнинг Илмий кенгаши томонидан 2026-йил 29 апрелдаги 9-сонли баённома билан тасдиқланган «Сурункали мия ишемиясининг ривожланишини профилактика қилиш ва реабилитациясига индивидуаллаштирилган ёндашувлар» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган ҳамда Самарқанд шаҳар сог'лиқни сақлаш бо'лимининг 2026-йил 8 майдаги 7656-7-107-ТВ/2026-сон ҳамда Самарқанд вилоят ко'п тармоқли тиббиёт марказининг 2026-йил 5 майдаги 119-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги яратилган босқичма-босқич маршрутизация ҳамда даволаш-реабилитация кузатуви алгоритми ҳисобига маиший мустақилликни сақлаш, ногиронлик даражасини пасайтириш, ижтимоий мослашувни кучайтириш ва СМИ билан оғриган беморларнинг ҲСни яхшилашдан иборатдир. Ушбу алгоритм реабилитация тадбирларининг изчиллигини таъминлайди, беморларни олиб бориш тактикасини индивидуаллаштиради ва тикловчи даволаш самарасини оширади. Иқтисодий самарадорлиги СМИ билан оғриган беморларни даволаш ва тиббий реабилитация қилиш муддатларини қисқартиришдан иборат бўлиб, бунда тахминий тежамкорлик бир бемор ҳисобига 1,8–2,5 млн сўмни ташкил этади. Хулоса: СМИ нинг И ва ИИ босқичларидаги беморларда аниқланган корреляцион боғлиқликлар ДТИ ва СWИ-нейровизуализация технологиялари, биокимёвий ва нейроген лаборатория маркерлари (ИЛ-6, ТНФ-α, БДНФ, НСЕ) натижаларидан когнитив функсияларнинг функсионал баҳолаш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш орқали сурункали мия ишемияси ташхиси ва прогнози аниқлигини оширишга, реабилитация натижалари ва самарадорлигини яхшилашга имкон беради, бу эса муҳим тиббий-ижтимоий ва иқтисодий самарадорликни таъминлайди;
тўртинчи илмий янгилик: клиник-неврологик ҳолат, касаллик босқичи ва биомаркерлар динамикасини ҳисобга олган ҳолда сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларни босқичма-босқич йўналтириш ва даволаш-реабилитация қилиш учун ишлаб чиқилган алгоритм реабилитация изчиллигини оптималлаштириш ва беморларни бошқариш тактикасини индивидуаллаштириш имконини бериши аниқланган. Унга оид таклифлар СамДТУнинг Илмий кенгаши томонидан 2026-йил 29 апрелдаги 9-сонли баённома билан тасдиқланган «Сурункали мия ишемиясининг ривожланишини профилактика қилиш ва реабилитациясига индивидуаллаштирилган ёндашувлар» номли услубий тавсияномаси мазмунига киритилган ва Самарқанд шаҳар сог'лиқни сақлаш бо'лимининг 2026-йил 8 майдаги 7656-7-107-ТВ/2026-сон ҳамда Самарқанд вилоят ко'п тармоқли тиббиёт марказининг 2026-йил 5 майдаги 119-сон буйруқлари буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги СМИ билан оғриган беморларнинг босқичма-босқич маршрутизацияси ҳамда даволаш-реабилитация кузатуви алгоритмини жорий этиш орқали соғлиқни сақлаш муассасалари ишининг давомийлигини ошириш, мазкур йўналишдаги шифокорлар фаолиятини мувофиқлаштиришни енгиллаштириш, ихтисослаштирилган ёрдамдан фойдаланиш имкониятини яхшилаш ва даволанишни кутиш муддатларини қисқартиришдан иборат бўлиб, бу аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш сифатини оширишга ҳисса қўшади. Иқтисодий самарадорлик диагностика ва даволаш тадбирларининг такрорланишини камайтириш, ёрдам босқичлари ўртасидаги келишилмаган йўналтиришларга сарфланадиган вақтни қисқартириш ҳамда амбулатор ва стационар хизматларга тушадиган юкламани рационализация қилишдан иборат бўлиб, бу бир бемор ҳисобига тахминан 2,5–3,4 млн сўм тежашни таъминлайди. Хулоса: СМИ нинг И ва ИИ босқичларидаги беморларда аниқланган корреляцион боғлиқликлар ДТИ ва СWИ-нейровизуализация технологиялари, биокимёвий ва нейроген лаборатория маркерлари (ИЛ-6, ТНФ-α, БДНФ, НСЕ) натижаларидан когнитив функсияларнинг функсионал баҳолаш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш орқали сурункали мия ишемияси ташхиси ва прогнози аниқлигини оширишга, реабилитация натижалари ва самарадорлигини яхшилашга имкон беради, бу эса муҳим тиббий-ижтимоий ва иқтисодий самарадорликни таъминлайди.