Эгамбердиев Хомиджон Абдуллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Паст сув босимларида ишловчи вертикал соплоли реактив гидротурбинани ишлаб чиқиш”, 05.05.06 – “Қайта тикланадиган энергия турлари асосидаги энергия қурилмалари” ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/Т6810
Илмий раҳбар: Қучқаров Акмалжон Ахмадалиевич, техника фанлари бўйич фанлари бўйча фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Фарғона давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.19.01.
Расмий оппонентлар: Умурзақов Акрамжон Хакимович, техника фанлари доктори, доцент;
Бойназаров Бекзод Бахтиёрович, техника фанлари бўйича фанлари бўйча фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади паст босимли сув оқимлари энергиясидан самарали фойдаланишга мўлжалланган вертикал соплоли реактив микро ГЭС гидротурбинасини ишлаб чиқиш ва унинг мақбул конструктив-энергетик параметрларини асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
паст босимли сув оқимларининг гидроенергетик салоҳиятидан фойдаланиш учун вертикал жойлаштирилган соплолар, йўналтирувчи қисм, конуссимон оқим шакллантирувчи элемент ва ишчи ғилдиракдан ташкил топган реактив гидротурбина конструксияси ишлаб чиқилган;
ишлаб чиқилган реактив гидротурбинада сув оқимини ишчи ғилдирак парракларига барқарор ва бир текис йўналтириш ҳамда маҳаллий гидравлик йўқотишларни камайтиришни ҳисобга олган ҳолда сопло ва йўналтирувчи қисмнинг конструктив параметрлари асосланган;
сув оқимининг соплодан чиқиш тезлигини ошириш, оқимнинг ишчи ғилдиракка барқарор киришини таъминлаш ва гидравлик қаршиликларни камайтириш шартидан келиб чиққан ҳолда соплонинг радиал узунлиги Л0=14 мм, нисбий узунлиги Л0/Д=0.108, баландлигининг узунлигига нисбати ҳ/Л=5/9 ҳамда конфузор сиқилиш бурчаги 30-35° бўлиши аниқланган;
ишчи ғилдиракнинг марказий қисмида уюрмали ва қайтма оқимларни камайтириш ҳамда сув оқимининг парракларга бир текис тақсимланишини таъминлаш шартидан келиб чиққан ҳолда конуссимон оқим шакллантирувчи элемент диаметрининг ишчи ғилдирак диаметрига нисбати 0,30–0,35 бўлиши асосланган.
IV. Тадқиқот натижалариниг жорий қилиниши. Вертикал соплоли реактив гидротурбинали микро ГЭС нинг техник параметрларини мақбуллаштириш ва самарадор қурилмани ишлаб чиқариш бўйича олинган натижалар асосида:
ишлаб чиқилган вертикал куракли гидравлик турбина қурилмаси (ФАП2677) “Шоҳжаҳон Сазанлари” фермер хўжалигининг электр энергия таъминоти тизимига жорий қилинган (Энергетика Вазирлигининг 2025 йил 25 ноябрдаги 04-25-6525-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур тизим учун сарфланаётган электр энергия сарфини 50% гача камайтириш имконини берган;
ишлаб чиқилган вертикал соплоли реактив гидротурбинанинг йўналтирувчи қурилмаси ва соплоларни вертикал ҳолда ўрнатиш усули “Шаҳрихон ГЭС”лари каскади ГЭС- 6А га жорий қилинган (Энергетика Вазирлигининг 2025 йил 25 ноябрдаги 04-25-6525-сон маълумотномаси). Натижада, 1,5 метр сув босимида реактив гидротурбина самарадорлиги мавжуд конструксияга нисбатан 7% га оширишга эришилган.