Мамадиева Мафтунабону Ғулом кизининг 
фалсафа  доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Хомиладорликда кўнгил айниши ва кайт килиш синдромини олиб боришнинг замонавий жихатлари», 14.00.01 –  «Акушерлик ва гинекология» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Tib6194.
Илмий раҳбар: Шокирова Садокатхон Мухамматсолиевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.04.
Расмий оппонентлар: Курбанов Баходир Бобирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Каримова Феруза Джавдатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кўнгил айниши ва кайт килиш синдроми кузатилган ҳомиладор аёлларни клиник-патогенетик омилларни комплекс баҳолаш ва даволаш-профилактика чора-тадбирларининг дифференциаллаштирилган алгоритмини ишлаб чиқиш асосида олиб боришни оптималлаштиришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҳомиладор аёлларда кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромининг оғир кечиши тиреотроп гормон миқдорининг транзитор пасайиши, эркин тироксиннинг гестацион меъёрда сақланиши ҳамда Na⁺, K⁺ ва Cl⁻ концентрацияларининг пасайиши билан кечиши аниқланиб, эндокрин адаптация ва сув-электролит мувозанати бузилишининг ўзаро боғлиқ патогенетик аҳамияти асосланган;
ҳомиладорликдаги кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромининг оғирлигини баҳолашда GDF-15 нинг диагностик ва прогностик аҳамияти исботланган, касаллик жадаллашувини прогнозлаш учун 4000 пг/мл дан, оғир гиперемезисни аниқлаш учун эса 5500 пг/мл дан юқори чегаравий қийматлари аниқланган;
ҳомиладорликдаги кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромида GDF-15 миқдорининг клиник оғирлик, эндокрин ва электролит кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқлиги аниқланиб, унинг PUQE шкаласи бўйича оғирлик даражаси, тиреотроп гормон ва электролитлар концентрацияси билан корреляцияси асосида клиник-эндокрин-метаболик ўзгаришларнинг интегратив аҳамияти исботланган;
ҳомиладор аёлларда кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромини эрта прогнозлаш ва даволашни оптималлаштириш мақсадида HG-Risk Score прогностик шкаласи ва беморларни олиб бориш алгоритми такомиллаштирилиб, уни қўллаш касалликнинг жадаллашувини 36,7% дан 18,0% гача, госпитализациялар частотасини 33,3% дан 14,0% гача, неонатал дезадаптацияни 23,3% дан 10,0% гача камайтириши ҳамда натрий миқдорининг меъёрлашиш муддатини 6,0 суткадан 4,2 суткагача қисқартириши билан клиник самарадорлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Хомиладорларда кўнгил айниши ва кайт килиш синдромини олиб бориш ва даволаш тактикасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: ҳомиладор аёлларда кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромининг оғир кечиши тиреотроп гормон миқдорининг транзитор пасайиши, эркин тироксиннинг гестацион меъёрда сақланиши ҳамда Na⁺, K⁺ ва Cl⁻ концентрацияларининг пасайиши билан кечиши аниқланиб, эндокрин адаптация ва сув-электролит мувозанати бузилишининг ўзаро боғлиқ патогенетик аҳамияти асосланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги 6i-27/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Ҳомиладорликнинг эрта токсикози билан оғриган аёлларни олиб боришнинг замонавий жихатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали буйича 01.04.2026 йилдаги 60-сонли буйруқ, Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Сирдарё вилояти филиали буйича 06.05.2026 йилдаги 120-сонли буйруқ билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/31-сон хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: тиреоид статус ва сув-электролит алмашинувини комплекс баҳолаш кўнгил айниши ва қусиш синдромининг оғирлашиш хавфи мавжуд бўлган ҳомиладор аёлларни эрта аниқлаш, дегидратация ва электролит бузилишларини ўз вақтида коррекция қилиш, касалликнинг прогрессияланишини олдини олиш, оғир метаболик асоратлар хавфини ҳамда узоқ муддатли стационар даволанишга бўлган эҳтиёжни камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: касалликнинг прогрессияланиш хавфи мавжуд бўлган беморларни эрта аниқлаш асоссиз ёки узоқ муддатли стационар даволанишнинг олдини олиш имконини яратади ва стационарда бир кун ортиқча қолишнинг олдини олиш ҳисобига 168 200 сўм маблағни тежаш мумкин. Шартли равишда олти кунлик стационар даволаниш курси ҳисобга олинганда, битта госпитализациянинг олдини олиш ҳисобига иқтисодий тежам 1 009 200 сўмни ташкил этади. Хулоса: эндокрин ва сув-электролит бузилишларини эрта аниқлаш патогенетик жиҳатдан асосланган коррекция чораларини ўз вақтида амалга ошириш, касалликнинг оғирлашиш эҳтимолини камайтиради. Натижада олти кунлик битта госпитализациянинг олдини олиш ҳисобига 1 009 200 сўмгача маблағни тежаш имконияти яратилади.
иккинчи илмий янгилик: ҳомиладорликдаги кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромининг оғирлигини баҳолашда GDF-15 нинг диагностик ва прогностик аҳамияти исботланган, касаллик жадаллашувини прогнозлаш учун 4000 пг/мл дан, оғир гиперемезисни аниқлаш учун эса 5500 пг/мл дан юқори чегаравий қийматлари аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги 6i-27/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Ҳомиладорликнинг эрта токсикози билан оғриган аёлларни олиб боришнинг замонавий жихатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали буйича 01.04.2026 йилдаги 60-сонли буйруқ, Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Сирдарё вилояти филиали буйича 06.05.2026 йилдаги 120-сонли буйруқ билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: юқори хавф гуруҳига кирувчи беморларда GDF-15 кўрсаткичидан фойдаланиш яққол клиник-метаболик бузилишлар шаклланишидан олдин касалликнинг прогрессияланиш эҳтимолини аниқлаш, кучайтирилган кузатув ва даволаш заруратини ўз вақтида белгилаш, оғир гиперемезис ва дегидратация ривожланишининг ҳамда тиббий ёрдамга такрорий мурожаатлар сонининг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: GDF-15 дан юқори хавф гуруҳидаги беморларда қўшимча прогностик маркер сифатида фойдаланиш касалликнинг оғир шаклларини даволаш билан боғлиқ харажатларни камайтиришга хизмат қилиб, бир койка-куннинг олдини олиш ҳисобига потенциал иқтисодий тежам 168 200 сўмни, шартли олти кунлик битта госпитализациянинг олдини олиш ҳисобига эса 1 009 200 сўмни ташкил этади. Хулоса: GDF-15 нинг белгиланган чегаравий қийматларидан фойдаланиш касалликнинг оғир кечиш хавфини эрта стратификация қилиш, кузатув ва даволаш ҳажмини оқилона танлаш имконини беради ҳамда оғир гиперемезис ривожланиши ва стационар даволаш билан боғлиқ харажатларни потенциал равишда камайтиришга хизмат қилади.
учинчи илмий янгилик: ҳомиладорликдаги кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромида GDF-15 миқдорининг клиник оғирлик, эндокрин ва электролит кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқлиги аниқланиб, унинг PUQE шкаласи бўйича оғирлик даражаси, тиреотроп гормон ва электролитлар концентрацияси билан корреляцияси асосида клиник-эндокрин-метаболик ўзгаришларнинг интегратив аҳамияти исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги 6i-27/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Ҳомиладорликнинг эрта токсикози билан оғриган аёлларни олиб боришнинг замонавий жихатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали буйича 01.04.2026 йилдаги 60-сонли буйруқ, Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Сирдарё вилояти филиали буйича 06.05.2026 йилдаги 120-сонли буйруқ билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник, эндокрин ва метаболик кўрсаткичларни комплекс баҳолаш алоҳида симптомларни изоляцияланган ҳолда баҳолашдан касаллик хавфини эрта комплекс стратификация қилишга ўтиш имконини беради. Бу кучайтирилган кузатув ва даволашга муҳтож беморларни ўз вақтида аниқлаш, касалликнинг прогрессияланишини олдини олиш, дегидратация, электролит бузилишлари ҳамда ҳомиладорликнинг нохуш оқибатлари хавфини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: комплекс моделни қўллаш амбулатор кузатув ва стационарга ётқизиш кўрсатмаларини оқилона белгилаш имконини беради. Натижада асоссиз госпитализациялар, шунингдек, оғир клиник-метаболик бузилишлар шакллангандан кейин беморларнинг стационарга кеч мурожаат қилиш эҳтимоли камаяди. Бир койка-куннинг олдини олиш ҳисобига иқтисодий тежам тахминан 168 200 сўмни, бир беморда шартли олти кунлик стационар даволанишнинг олдини олиш ҳисобига эса 1 009 200 сўмни ташкил этади. Хулоса: клиник, эндокрин ва метаболик кўрсаткичларни интеграциялаш ҳомиладор аёлларнинг ҳолати ва касалликнинг оғирлик даражасига мувофиқ асосланган маршрутизацияни таъминлайди, амбулатор ва стационар даволашга кўрсатмаларни оқилона белгилаш ҳамда акушерлик стационари ресурсларидан самарали фойдаланиш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: ҳомиладор аёлларда кўнгил айниши ва қайт қилиш синдромини эрта прогнозлаш ва даволашни оптималлаштириш мақсадида HG-Risk Score прогностик шкаласи ва беморларни олиб бориш алгоритми такомиллаштирилиб, уни қўллаш касалликнинг жадаллашувини 36,7% дан 18,0% гача, госпитализациялар частотасини 33,3% дан 14,0% гача, неонатал дезадаптацияни 23,3% дан 10,0% гача камайтириши ҳамда натрий миқдорининг меъёрлашиш муддатини 6,0 суткадан 4,2 суткагача қисқартириши билан клиник самарадорлиги асосланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги 6i-27/u-сон хулосаси билан тасдиқланган «Ҳомиладорликнинг эрта токсикози билан оғриган аёлларни олиб боришнинг замонавий жихатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: мазкур натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали буйича 01.04.2026 йилдаги 60-сонли буйруқ, Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Сирдарё вилояти филиали буйича 06.05.2026 йилдаги 120-сонли буйруқ билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: модификация қилинган HG-Risk Score шкаласи ва дифферен-циаллаштирилган алгоритмни қўллаш касалликнинг прогрессияланиш хавфи юқори бўлган беморларни эрта аниқлаш, амбулатор ёки стационар шароитда олиб бориш тактикасини ўз вақтида танлаш, касалликнинг оғирлашиши ва госпитализациялар частотасини камайтириш, сув-электролит мувозанатини қисқа муддатларда тиклаш, шунингдек, янги туғилган чақалоқлар ҳолатини яхшилаш ва неонатал дезадаптация частотасини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: таклиф этилган стратегия қўлланилганда госпитализациялар частотаси 33,3% дан 14,0% гача, яъни 19,3 фоизга камайган. Натижаларни 100 нафар ҳомиладор аёлга нисбатан стан-дартлаштириб ҳисоблаганда, алгоритмни қўллаш натижасида ҳар 100 нафар бемор ҳисобига 19,3 та госпитализациянинг олдини олиш имконияти яратилади. Бир койка-кун қиймати 168 200 сўм, стационар даволанишнинг шартли давомийлиги 6 сутка деб ҳисобланганда, битта госпитализация учун сарф 1 009 200 сўмни ташкил этди. Шунга кўра, 100 нафар бемор ҳисобига иқтисодий тежам 19 477 560 сўмни ташкил этди. Хулоса: модификация қилинган HG-Risk Score прогностик шкаласи ва кўнгил айниши ва қайт килиш синдроми кузатилган ҳомиладор аёлларни дифференциаллаштирилган тарзда олиб бориш алгоритмини амалиётга жорий этиш госпитализациялар частотасини 19,3 фоизга камайтириш имконини берди. Қабул қилинган ҳисоб-китоб шартларига кўра, бу 50 нафар беморга 9 738 780 сўм, ҳар 100 нафар беморга эса 19 477 560 сўм миқдорида ҳисобий иқтисодий тежамни таъминлади.