Иброхимхонова Гулнозахон Иброхимхон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Мактабгача ёш даврдаги болаларда тил ўрганиш мотивациясини шакллантиришнинг педагогик-психологик хусусиятлари”, 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/P954.
Илмий раҳбар: Абдуллаева Дилбар Убайдуллаевна психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Р.03.02.
Расмий оппонентлар: Уразбаева Дилбар Абдуллаевна, психология фанлари доктори, профессор; Шадиев Феруз Джахонович, психология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Шарқшунослик институти
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Мактабгача ёш давридаги болаларда тил ўрганиш мотивациясини шакллантиришнинг педагогик-психологик хусусиятларини ўрганиш ҳамда амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
II. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тил ўрганиш мотивациясининг шаклланишида ижтимоий мотивларнинг билишга қаратилган, эмоционал ва коммуникатив компонентлар билан ўзаро интеграциялашган ҳолда намоён бўлиши сабабли, ташқи мотивацион омилларнинг мактабгача ёшдаги болаларда чет тилини ўзлаштиришга ундовчи устувор таъсири эмперик жиҳатдан асосланган;
мактабгача ёшдаги болалардаги артикуляцион фаоллик, фонематик эшитув, нутқий хотира, ритмик ҳаракат ва эмоционал ифода компонентларининг билишга йўналганлик, эмоционал муносабат ва ўқув фаоллигини оширишдаги ижобий таъсири туфайли, уларнинг чет тилини эгаллашга психологик тайёргарликни таъминловчи омиллар эканлиги аниқланган;
чет тилини ўрганиш мотивацияси оилавий муносабатларнинг психологик хусусиятларига боғлиқлиқлиги сабабли, оиладаги қабул қилиш, ҳамкорлик ва симбиоз (эмоционал яқинлик), конструктив мулоқот боланинг янги тил муҳитига мослашувчанлигини ошириши далилланган;
мактабгача ёшдаги болаларда чет тилини ўрганиш мотивациясини ривожлантиришга йўналтирилган психологик-педагогик дастури ўйинли коммуникатив машқлар, логопедик ритмопластика элементлари ва эмоционал рағбатлантириш усуллари билан интеграциялашуви туфайли болаларнинг тил ўрганишда билишга қаратилган мотиви, ижобий эмоционал муносабати, артикуляцион моторика, нутқ-ҳаракат координацияси кўрсаткичларининг ижобий динамикаси таъминланганлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Мактабгача ёш даврдаги болаларда тил ўрганиш мотивациясини шакллантиришнинг педагогик-психологик хусусиятлари бўйича олинган натижалар асосида:
тил ўрганиш мотивациясининг шаклланишида ижтимоий мотивларнинг билишга қаратилган, эмоционал ва коммуникатив компонентлар билан ўзаро интеграциялашган ҳолда намоён бўлиши сабабли, ташқи мотивацион омилларнинг мактабгача ёшдаги болаларда чет тилини ўзлаштиришга ундовчи устувор таъсири эмперик жиҳатдан асосланганлигига доир илмий янгиликлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий маркази амалий фаолиятига татбиқ этилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2026-йил -даги -сонли маълумотномаси). Натижада, тил ўрганиш мотивациясининг шаклланишида ижтимоий ва шахсий мотивларнинг билиш, эмоционал ҳамда коммуникатив компонентлар билан ўзаро таъсири аниқланишига эришилган;
мактабгача ёшдаги болалардаги артикуляцион фаоллик, фонематик эшитув, нутқий хотира, ритмик ҳаракат ва эмоционал ифода компонентларининг билишга йўналганлик, эмоционал муносабат ва ўқув фаоллигини оширишдаги ижобий таъсири туфайли, уларнинг чет тилини эгаллашга психологик тайёргарликни таъминловчи омиллар эканлиги аниқланганлигига доир натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий маркази амалий фаолиятига татбиқ этилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2026-йил -даги -сонли маълумотномаси). Натижада, тил ўрганиш мотивациясига нутқ ҳолати, артикуляцион фаоллик, фонематик эшитув ва нутқдан ташқари функсияларнинг комплекс таъсири аниқланишига эришилган;
чет тилини ўрганиш мотивацияси оилавий муносабатларнинг психологик хусусиятларига боғлиқлиқлиги сабабли, оиладаги қабул қилиш, ҳамкорлик ва симбиоз (эмоционал яқинлик), конструктив мулоқот боланинг янги тил муҳитига мослашувчанлигини ошириши далилланганлигига доир натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий маркази амалий фаолиятига татбиқ этилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2026-йил -даги -сонли маълумотномаси). Натижада, оилавий муносабатларнинг психологик хусусиятлари болаларда чет тилини ўрганиш мотивацияси ва янги тил муҳитига мослашувига таъсир этувчи омил сифатида аниқланишига эришилган;
мактабгача ёшдаги болаларда чет тилини ўрганиш мотивациясини ривожлантиришга йўналтирилган психологик-педагогик дастури ўйинли коммуникатив машқлар, логопедик ритмопластика элементлари ва эмоционал рағбатлантириш усуллари билан интеграциялашуви туфайли болаларнинг тил ўрганишда билишга қаратилган мотиви, ижобий эмоционал муносабати, артикуляцион моторика, нутқ-ҳаракат координацияси кўрсаткичларининг ижобий динамикаси таъминланганлиги исботланганлигига доир натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий маркази амалий фаолиятига татбиқ этилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2026-йил -даги -сонли маълумотномаси). Натижада, мактабгача ёшдаги болаларда тил ўрганиш мотивациясини ривожлантирувчи психологик-педагогик дастур самарадорлигини асослашга эришилган.