Хайитов Жавохир Баходировичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Хусусий мактаб ташкилотларининг ўқув жараёнини гигиеник оптималлаштиришни илмий асослаш», 14.00.07 – Гигиена (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.DSc/Tib1221.
Илмий раҳбар: Шайхова Гули Исламовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Хамракулова Мукаддасхон Аскаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Тухтаров Бахром Эшназарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Салханова Аккумис Бериковна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: хусусий мактаб ўқувчиларининг ўқув жараёнини гигиеник оптималлаштиришни илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
замонавий хусусий мактаб шароитларида таълимнинг инновацион шаклларини инобатга олган ҳолда, ўқув жараёнини ўқувчиларнинг ёш ва жисмоний имкониятларига мос равишда гигиеник оптималлаштириш йўллари илмий асосланган;
хусусий мактаб дарс жадвалида қийин ва енгил фанларнинг нотўғри жойлаштирилиши ҳамда академик юкламанинг юқорилиги ўқувчиларда чарчоқ ва диққат сустлашувини келтириб чиқарувчи асосий омиллар эканлиги гигиеник жиҳатдан исботланган;
хусусий ва давлат мактаб ўқувчиларининг саломатлик ҳолати кўрсаткичлари, ижтимоий аҳамиятга эга ва асосий касалликлар гуруҳлари бўйича касалланиш даражаларига аҳамиятли таъсир кўрсатувчи омиллар аниқланган;
хусусий мактаб ўқувчиларининг йил мавсумларига қараб овқатланиш сифати ва тайёр овқатларнинг таркибий хусусиятларидаги фарқлар аниқланган;
хусусий мактаб биноларининг асосий ва ёрдамчи хоналаридаги микроиқлим кўрсаткичлари (ҳарорат, ҳавонинг намлиги ва ҳаракат тезлиги, кимёвий таркиби, чанг ва карбонат ангидрид миқдори, ёритилганлик ва шовқин даражаси) билан ўқувчилар саломатлик ҳолати ўртасидаги гигиеник боғлиқлик исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Хусусий мактаб ташкилотларининг ўқув жараёнини гигиеник оптималлаштиришнинг илмий асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: замонавий хусусий мактаб шароитларида таълимнинг инновацион шаклларини инобатга олган ҳолда, ўқув жараёнини ўқувчиларнинг ёш ва жисмоний имкониятларига мос равишда гигиеник оптималлаштириш йўллари илмий асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-июнда 06.25/634-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий мактаб ўқувчилари саломатлик ҳолатини ўрганиш» ва 02.26/969-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий ва давлат таълим муассаларида ҳақиқий овқатланиш статусини гигиеник баҳолаш усули» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2026 йилдаги Т30-&-1-сон, Бухоро вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 29.04.2026 йилдаги 57-сон, ҳамда Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 09.05.2026 йилдаги 02-/95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мактаб ташкилотларининг ўқув жараёнини мактаб  ўқувчиларининг саломатлик ҳолатига, жисмоний ривожалнишига ва организимнинг функционал ҳолатига таъсир озиқ-овқат махсулотларининг мъёрида бўлмаслиги ўқувчиларнинг хотираси, диққатнинг жамлаш ва фикрлаш тезлигига салбий тасири қилиши хамда саломатлик ҳолатини мустахкамлаш, касалларни олдини олиш ҳамда юқори ўқув жароёнларида болаларнинг самарали иштирок этиши ва ўзлаштиришига олиб келиши. Болалар ва ўсмирларнинг ўқув жароёнларида қатнишиб ўзлаштириш қобитлиятини таъминлаш билан биргаликда морфофукционал силжишлар ва юқумли паразитар  касалланишларни профилактикасини таъминлаш имконини берганлиги билан изоҳланаган. Иқтисодий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг ёш, жинси ва ўқув жароёнларидаги шароити хусусиятларини инобатга олган ҳолда кунлик тиббий кўрик ва йиллик тиббий кўрик натижалари хронограммаси ва касалланишга оид маълумотлар, мурожаатлар ва тиббий кўрик натижалари асосида поликлиника шифокорлари (педиатр, невропатолог, оториноларинголог, офталмолог, стоматолог, жарроҳ, психиатр, логопед) харажатларидан ташқари, ўқувчининг касаллигини даволаш учун сарфланадиган ўртача қишлоқ шароитида 72500 сўм, шаҳар шароитида эса 91800 сўм, бир курс даволаниш учун 870000 сўм ва 1101600 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: хусусий мактаб дарс жадвалида қийин ва енгил фанларнинг нотўғри жойлаштирилиши ҳамда академик юкламанинг юқорилиги ўқувчиларда чарчоқ ва диққат сустлашувини келтириб чиқарувчи асосий омиллар эканлиги гигиеник жиҳатдан исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-июнда 06.25/634-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий мактаб ўқувчилари саломатлик ҳолатини ўрганиш» ва 02.26/969-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий ва давлат таълим муассаларида ҳақиқий овқатланиш статусини гигиеник баҳолаш усули» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2026 йилдаги Т30-&-1-сон, Бухоро вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 29.04.2026 йилдаги 57-сон, ҳамда Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 09.05.2026 йилдаги 02-/95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг кунлик овқатланиш ратционини гигиеник талаблар асосида коррексия қилиш ва уни ташкиллаштириш орқали болалар ва ўсмирларнинг саломатлик ҳолатини мустахкамлаш, касалларни олдини олиш ҳамда юқори ўқув жароёнларида болаларнинг самарали иштирок этиши ва ўзлаштиришига, ўқувчиларнинг кун тартибидаги ўзгаришлар билан биргаликда саломатлик ҳолати ва жисмоний ривожланишининг издан чиқишига шароит яратилганлиги билан изоҳланган. Иқтисодий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг ёш, жинси ва ўқув жароёнларидаги шароити хусусиятларини инобатга олган ҳолда кунлик тиббий кўрик ва йиллик тиббий кўрик натижалари хронограммаси ва касалланишга оид маълумотлар, мурожаатлар ва тиббий кўрик натижалари асосида поликлиника шифокорлари (педиатр, невропатолог, оториноларинголог, офталмолог, стоматолог, жарроҳ, психиатр, логопед) харажатларидан ташқари, ўқувчининг касаллигини даволаш учун сарфланадиган ўртача қишлоқ шароитида 72500 сўм, шаҳар шароитида эса 91800 сўм, бир курс даволаниш учун 870000 сўм ва 1101600 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: хусусий ва давлат мактаб ўқувчиларининг саломатлик ҳолати кўрсаткичлари, ижтимоий аҳамиятга эга ва асосий касалликлар гуруҳлари бўйича касалланиш даражаларига аҳамиятли таъсир кўрсатувчи омиллар аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-июнда 06.25/634-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий мактаб ўқувчилари саломатлик ҳолатини ўрганиш» ва 02.26/969-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий ва давлат таълим муассаларида ҳақиқий овқатланиш статусини гигиеник баҳолаш усули» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2026 йилдаги Т30-&-1-сон, Бухоро вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 29.04.2026 йилдаги 57-сон, ҳамда Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 09.05.2026 йилдаги 02-/95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг болалар ва ўсмирларнинг саломатлик ҳолатини мустахкамлаш, касалларни олдини олиш ҳамда юқори ўқув жароёнларида болаларнинг самарали иштирок этиши ва ўзлаштириши илмий асосланди. Олиб борилган тадқиқот натижаларнинг ижтимоий самарадорлиги болалар ва ўсмирларнинг ўқув жароёнларида қатнишиб ўзлаштириш қобитлиятини таъминлаш билан биргаликда морфофукционал силжишлар ва юқумли паразитар касалланишларни профилактикасини таъминлаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг ёш, жинси ва ўқув жароёнларидаги шароити хусусиятларини инобатга олган ҳолда кунлик тиббий кўрик ва йиллик тиббий кўрик натижалари хронограммаси ва касалланишга оид маълумотлар, мурожаатлар ва тиббий кўрик натижалари асосида поликлиника шифокорлари (педиатр, невропатолог, оториноларинголог, офталмолог, стоматолог, жарроҳ, психиатр, логопед) харажатларидан ташқари, ўқувчининг касаллигини даволаш учун сарфланадиган ўртача қишлоқ шароитида 72500 сўм, шаҳар шароитида эса 91800 сўм, бир курс даволаниш учун 870000 сўм ва 1101600 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: хусусий мактаб ўқувчиларининг йил мавсумларига қараб овқатланиш сифати ва тайёр овқатларнинг таркибий хусусиятларидаги фарқлар аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-июнда 06.25/634-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий мактаб ўқувчилари саломатлик ҳолатини ўрганиш» ва 02.26/969-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий ва давлат таълим муассаларида ҳақиқий овқатланиш статусини гигиеник баҳолаш усули» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2026 йилдаги Т30-&-1-сон, Бухоро вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 29.04.2026 йилдаги 57-сон, ҳамда Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 09.05.2026 йилдаги 02-/95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг кунлик овқатланиш ратционини гигиеник талаблар асосида коррексия қилиш ва уни ташкиллаштириш орқали болалар ва ўсмирларнинг саломатлик ҳолатини мустахкамлаш, касалларни олдини олиш ҳамда юқори ўқув жароёнларида болаларнинг самарали иштирок этиши ва ўзлаштириши илмий асосланди. Олиб борилган тадқиқот натижаларнинг ижтимоий самарадорлиги болалар ва ўсмирларнинг ўқув жароёнларида қатнишиб ўзлаштириш қобитлиятини таъминлаш билан биргаликда морфовуксионал силжишлар ва юқумли паразитар  касалланишларни профилактикасини таъминлаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг ёш, жинси ва ўқув жароёнларидаги шароити хусусиятларини инобатга олган ҳолда кунлик тиббий кўрик ва йиллик тиббий кўрик натижалари хронограммаси ва касалланишга оид маълумотлар, мурожаатлар ва тиббий кўрик натижалари асосида поликлиника шифокорлари (педиатр, невропатолог, оториноларинголог, офталмолог, стоматолог, жарроҳ, психиатр, логопед) харажатларидан ташқари, ўқувчининг касаллигини даволаш учун сарфланадиган ўртача қишлоқ шароитида 72500 сўм, шаҳар шароитида эса 91800 сўм, бир курс даволаниш учун 870000 сўм ва 1101600 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: хусусий мактаб биноларининг асосий ва ёрдамчи хоналаридаги микроиқлим кўрсаткичлари (ҳарорат, ҳавонинг намлиги ва ҳаракат тезлиги, кимёвий таркиби, чанг ва карбонат ангидрид миқдори, ёритилганлик ва шовқин даражаси) билан ўқувчилар саломатлик ҳолати ўртасидаги гигиеник боғлиқлик исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-июнда 06.25/634-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий мактаб ўқувчилари саломатлик ҳолатини ўрганиш» ва 02.26/969-т-сон билан тасдиқланган «Хусусий ва давлат таълим муассаларида ҳақиқий овқатланиш статусини гигиеник баҳолаш усули» номли услубий тавсияномалар мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 15.04.2026 йилдаги Т30-&-1-сон, Бухоро вилояти санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 29.04.2026 йилдаги 57-сон, ҳамда Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 09.05.2026 йилдаги 02-/95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/21-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўқувчиларининг  саломатлигини назорат қилишни ташкиллаштириш орқали болалар ва ўсмирларнинг саломатлик ҳолатини мустахкамлаш, касалларни олдини олиш ҳамда юқори ўқув жароёнларида болаларнинг самарали иштирок этиши ва ўзлаштириши илмий асосланди. Болалар ва ўсмирларнинг ўқув жароёнларида қатнишиб ўзлаштириш қобитлиятини таъминлаш билан биргаликда морфофукционал силжишлар ва юқумли паразитар  касалланишларни профилактикасини таъминлаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: мактаб ўқувчиларининг ёш, жинси ва ўқув жароёнларидаги шароити хусусиятларини инобатга олган ҳолда кунлик тиббий кўрик ва йиллик тиббий кўрик натижалари хронограммаси ва касалланишга оид маълумотлар, мурожаатлар ва тиббий кўрик натижалари асосида поликлиника шифокорлари (педиатр, невропатолог, оториноларинголог, офталмолог, стоматолог, жарроҳ, психиатр, логопед) харажатларидан ташқари, ўқувчининг касаллигини даволаш учун сарфланадиган ўртача қишлоқ шароитида 72500 сўм, шаҳар шароитида эса 91800 сўм, бир курс даволаниш учун 870000 сўм ва 1101600 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади.