Лим Татьяна Вячеславовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сурункали гастродуоденит билан оғриган беморларнинг оғиз шиллиқ қаватининг яллиғланиш касалликлари учун терапевтик ва профилактика чораларини такомиллаштириш”, 14.00.21 – Стоматология (тиббиет фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: DSc. 06/2025.27.12.Tib.17.02.
Илмий раҳбар: Кубаев Азиз Саидалимович, тиббиет фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиет университети, DSc. 06/2025.27.12.Tib.17.02.
Расмий оппонентлар: Назарова Нодира Шариповна, тиббиет фанлари доктори, профессор; Беленова Ирина Александровна, тиббиет фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Академик Е.А. Вагнер номидаги Перм давлат тиббиет университети (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сурункали гастродуоденит билан оғриган беморларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг яллиғланиш касалликларида даволаш-профилактика чора-тадбирларини фанлараро ендашув ва рақамли технологиялар асосида такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
сурункали гастродуоденитда сурункали гингивитнинг коморбид кечиши милк шиллиқ қаватида яллиғланиш ўзгаришларининг чўзилган ва диффуз характери, тиш карашининг тезлашган етилиши ва юқори зичлиги билан кечиши аниқланган;
илк бор «DentalColor-Analysis» модули ёрдамида сурункали катарал гингивит билан оғриган беморларда биоплёнканинг етилиш даражаси объектив колориметрик баҳоланган ва бу ҳолат ранг спектрининг (Hue, Red ва Blue) сариқ-тўқ сариқ диапазондан яшил-кўк диапазон томон силжиши билан намоён бўлиши аниқланган;
гастродуоденит билан оғриган беморларда сурункали гингивит кечишида микробиоценознинг ифодаланган дисбиотик силжиши кузатилиши аниқланган: S. mutans, A. actinomycetemcomitans, P. gingivalis аниқланиш частотасининг ошиши, S. sanguinis ва S. salivarius миқдорининг пасайиши, шунингдек, қон зардобида 25-гидроксивитамин D танқислиги ушбу бузилишларнинг тизимли характерини ва гастродуоденал патология билан патогенетик боғлиқлигини акс эттирган;
сурункали гастродуоденит билан оғриган беморларда сурункали гингивитни комплекс даволашнинг юқори самарадорлиги исботланган ва ушбу комплекс Guided Biofilm Therapy протоколи бўйича AIRFLOW® Prophylaxis Master (GBT), Streptococcus salivarius K12 пробиотиги ва D3 витаминини ўз ичига олиб, клиник симптомларнинг бартараф этилишини тезлаштиради, гигиеник индекслар ва HSV/RGB ранг моделлари кўрсаткичларини нормаллаштиради, микробиоценоз ва 25-гидроксивитамин D даражасини тиклайди ҳамда касалликнинг қайталаниш частотасини камайтиргани аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 28 мартдаги 5-сонли йиғилиш баенномаси ва илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиетга жорий этиш тўғрисидаги 05/21-сонли хулоса асосида:
Биринчи илмий янгилик. сурункали гастродуоденитда сурункали гингивитнинг коморбид кечиши милк шиллиқ қаватида яллиғланиш ўзгаришларининг чўзилган ва диффуз характери, тиш карашининг тезлашган етилиши ва юқори зичлиги билан кечиши аниқланган. Сурункали гингивит ва сурункали гастродуоденитнинг коморбид кечиши ранг тони кўрсаткичларининг (Hue, Red, Blue) сариқ-тўқ сариқ спектрдан яшил-кўк спектр томон прогрессив силжиши билан ассоциацияланиши исботланди. Бу ҳолат биопленканинг тезлашган етилиши ва юқори зичлигини акс эттирувчи объектив маркер ҳисобланади. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ишлаб чиқилган «DentalColor-Analysis» модули стоматологга биопленканинг етилиш даражасини аниқлаш жараенини автоматлаштириш, классик индексларни визуал ҳисоблашда субъектив хатолар хавфини камайтириш ва коморбид беморларда оғиз бўшлиғининг профессионал гигиенаси ҳар бир босқичи бажарилиш сифатини назорат қилиш имконини беради. Илмий янгиликнинг жорий этилиши: ишлаб чиқилган методикалар Тошкент давлат тиббиет университети стоматология клиникаси амалиетига (2025 йил 19 ноябрдаги 54-сон буйруқ), Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси амалиетига (2026 йил 17 мартдаги 31-сон буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган методика биопленка ва тиш карашининг ифодаланиш даражасини объектив баҳолашни таъминлайди, оғиз бўшлиғининг профессионал гигиенаси сифатини ва беморларнинг ҳает сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: оғиз бўшлиғининг профессионал гигиенасини оптималлаштириш бир нафар беморни даволаш харажатларини 340 000 сўмга камайтиради. Хулоса. «DentalColor-Analysis» рақамли модули ердамида микроб биопленкаси тузилишини объективлаштиришнинг оригинал усули ишлаб чиқилди ва илк бор патогенетик жиҳатдан асосланди. Сурункали гингивит ва сурункали гастродуоденитнинг коморбид кечиши тиш бляшкаси етилишининг тезлашиши ва зичлигининг ортиши билан ассоциацияланиши исботланди. Бу ҳолат ранг тони оптик параметрларининг (Hue, Red, Blue) сариқ-тўқ сариқ спектрдан яшил-кўк спектр томон ишончли прогрессив силжиши билан верификацияланади.
Иккинчи илмий янгилик. илк бор «DentalColor-Analysis» модули ёрдамида сурункали катарал гингивит билан оғриган беморларда биоплёнканинг етилиш даражаси объектив колориметрик баҳоланган ва бу ҳолат ранг спектрининг (Hue, Red ва Blue) сариқ-тўқ сариқ диапазондан яшил-кўк диапазон томон силжиши билан намоён бўлиши аниқланган. Бу эса комплекс микробиологик мониторинг ўтказиш ва 25-гидроксивитамин D даражасини назорат қилиш зарурлигини асослайди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: сурункали гингивитнинг гастродуоденал патология билан патогенетик боғлиқлигини аниқлашдан иборат. Илмий янгиликнинг жорий этилиши: ишлаб чиқилган методикалар Тошкент давлат тиббиет университети стоматология клиникаси амалиетига (2025 йил 19 ноябрдаги 54-сон буйруқ) ва Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси амалиетига (2026 йил 17 мартдаги 31-сон буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: сурункали гастродуоденит фонида кечувчи сурункали гингивитни патогенетик жиҳатдан асосланган самарали даволаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: микробиоценозни нормаллаштириш ва 25-гидроксивитамин D танқислигини бартараф этишга қаратилган патогенетик терапияни қўллаш ҳисобига даволаш самарадорлигини ошириш бир клиник ҳолат учун даволаш харажатларини 350 000 сўмга тежаш имконини беради. Хулоса. Сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда ўтказилган тадқиқот асосида «Оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг яллиғланиш касалликларида микробиоценоз бузилишлари ва D витамини танқислигини коррекция қилиш» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Самарқанд давлат тиббиет университети Эксперт кенгашининг 2025 йил 5 ноябрдаги қарори билан тасдиқланган). Мазкур услубий тавсиянома сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда патогенетик терапия самарадорлигини ошириш мақсадида оғиз бўшлиғи микробиоценози ҳолати ва қондаги 25-гидроксивитамин D даражасини объектив баҳолаш имконини беради.
Учинчи илмий янгилик. гастродуоденит билан оғриган беморларда сурункали гингивит кечишида микробиоценознинг ифодаланган дисбиотик силжиши кузатилиши аниқланган: S. mutans, A. actinomycetemcomitans, P. gingivalis аниқланиш частотасининг ошиши, S. sanguinis ва S. salivarius миқдорининг пасайиши, шунингдек, қон зардобида 25-гидроксивитамин D танқислиги ушбу бузилишларнинг тизимли характерини ва гастродуоденал патология билан патогенетик боғлиқлигини акс эттирган. Ўтказилган тадқиқотлар Woodpecker скейлери ердамида анъанавий ультратовушли ишлов бериш билан таққослаганда стоматологик индекслар (OHI-S, SBI, GI) ҳамда Hue, Red ва Blue ранг моделлари кўрсаткичларининг янада ифодали яхшиланишини тасдиқлади. Илмий янгиликнинг аҳамияти: AIRFLOW® Prophylaxis Master аппаратидан фойдаланган ҳолда GBT протоколини қўллаш биопленка ва тиш карашини тўлиқ ҳамда барқарор бартараф этишни таъминлайди. Илмий янгиликнинг жорий этилиши: ишлаб чиқилган методикалар Тошкент давлат тиббиет университети стоматология клиникаси амалиетига (2025 йил 19 ноябрдаги 54-сон буйруқ) ва Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси амалиетига (2026 йил 17 мартдаги 31-сон буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: оғиз бўшлиғининг гигиеник ҳолатини яхшилаш орқали беморларнинг ҳает сифатини оширишдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда GBT қўллаш бир клиник ҳолат учун даволаш харажатларини 200 000 сўмга тежаш имконини беради. Хулоса. «HSV ва RGB асосида сунъий интеллект интеграцияси билан стоматологик тасвирларни спектрал таҳлил қилиш» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Самарқанд давлат тиббиет университети Эксперт кенгашининг 2025 йил 5 ноябрдаги қарори билан тасдиқланган). Мазкур услубий тавсиянома сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда оғиз бўшлиғининг профессионал гигиенаси самарадорлигини ошириш мақсадида биопленка ва тиш карашининг ифодаланиш даражасини объектив баҳолаш имконини беради.
Тўртинчи илмий янгилик. сурункали гастродуоденит билан оғриган беморларда сурункали гингивитни комплекс даволашнинг юқори самарадорлиги исботланган ва ушбу комплекс Guided Biofilm Therapy протоколи бўйича AIRFLOW® Prophylaxis Master (GBT), Streptococcus salivarius K12 пробиотиги ва D3 витаминини ўз ичига олиб, клиник симптомларнинг бартараф этилишини тезлаштиради, гигиеник индекслар ва HSV/RGB ранг моделлари кўрсаткичларини нормаллаштиради, микробиоценоз ва 25-гидроксивитамин D даражасини тиклайди ҳамда касалликнинг қайталаниш частотасини камайтиргани аниқланган. Мазкур ендашув клиник симптомларни бартараф этиш муддатини 0,7–1,2 кунга қисқартириш, стоматологик индексларни (OHI-S, SBI, GI) нормаллаштириш, Hue, Red ва Blue ранг моделлари кўрсаткичларини яхшилаш, оғиз бўшлиғи микробиоценози ва 25-гидроксивитамин D даражасини тиклаш, шунингдек, касаллик қайталаниш частотасини беш баробардан ортиқ камайтиришни таъминлайди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивитни комплекс даволаш клиник симптомларни бартараф этиш муддатини қисқартириш, стоматологик индексларни нормаллаштириш, Hue, Red ва Blue кўрсаткичларини яхшилаш, микробиоценоз ва 25-гидроксивитамин D даражасини тиклаш имконини беради. Илмий янгиликнинг жорий этилиши: ишлаб чиқилган методикалар Тошкент давлат тиббиет университети стоматология клиникаси амалиетига (2025 йил 19 ноябрдаги 54-сон буйруқ) ва Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси амалиетига (2026 йил 17 мартдаги 31-сон буйруқ) жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: комплекс терапия сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивитни даволашнинг самарали ва патогенетик асосланган усули бўлиб, даволаш муддатларини қисқартириш ва беморларнинг ҳает сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда комплекс терапияни қўллаш бир клиник ҳолат учун даволаш харажатларини 500 000 сўмга тежаш имконини беради .Хулоса. Сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивит билан оғриган беморларда ўтказилган тадқиқот асосида «HSV ва RGB асосида сунъий интеллект интеграцияси билан стоматологик тасвирларни спектрал таҳлил қилиш» ҳамда «Оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг яллиғланиш касалликларида микробиоценоз бузилишлари ва D витамини танқислигини коррекция қилиш» номли услубий тавсияномалар тасдиқланган (Самарқанд давлат тиббиет университети Эксперт кенгашининг 2025 йил 5 ноябрдаги қарори билан тасдиқланган). Ушбу услубий тавсияномалар стоматологларга сурункали гастродуоденит фонида сурункали гингивитни текшириш ва даволашнинг замонавий ендашувлари ҳақида маълумот беради. Уларни амалиетга жорий этиш клиник симптомларни тезроқ бартараф этиш, гигиеник индекслар, биопленка ва тиш карашини спектрал баҳолаш кўрсаткичларини нормаллаштириш, шунингдек, микробиоценоз ва 25-гидроксивитамин D даражасини тиклаш имконини беради.