Абдурахмонов Исроилжон Иброхимжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда Гиршпрунг касаллигидан кейинги операция асорати – энтероколитнинг иммунологик омиллари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Tib6410.
Илмий раҳбар: Умаров Бахтиёр Ятгарович, тиббиёт фанлари доктори (DSc).
Диссертация бажарилган муассаса номи: Болалар миллий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.05/3025.27.12.Tib.26.01.
Расмий оппонентлар: Рузимуродов Нодир, тиббиёт фанлари доктори профессор; Миррахимова Мактуба Хабибуллаевна, тиббиёт фанлари доктори профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болалар Гиршпрунг касаллиги бўйича операциядан кейинги энтероколитнинг иммунологик детерминантларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколит ривожланишига CD3⁺, CD4⁺, CD4⁺/CD8⁺ индекси миқдорининг ишончли пасайиши, CD8⁺ ва NK-ҳужайралар фаоллигининг ортиши фонида CD19⁺ хужайралар сонида сезиларли ўзгаришлар бўлмаслиги билан боғлиқ иммунитетнинг Т-хужайравий бўғинида бошқарув назоратидаги номутаносиблик сабаб бўлиши исботланган;
илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитда яллиғланишга хос цитокинлар (IL-6, TNF-α ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши фонида яллиғланишга қарши IL-10 миқдорининг кескин камайиши ва IL-6/IL-10 нисбатининг ортиши яллиғланиш жараёнини кучайишига сабабли бўлиши аниқланган;
илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитда TLR4 экспрессиясининг ортиши, моноцитларда HLA-DR нинг пасайиши туғма иммунитет фаолиятидаги ўзгаришлар ва микроорганизмлар транслокацияси кучайишига, sCD14 ва зонулин миқдорларининг кескин ортиши эса ичакдаги эпителийлараро алоқалар бутунлигининг бузилишига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор Т-хужайравий бўғинида бошқарув назорати етишмовчилиги, мукозал иммунитет танқислиги, тўсиқ функциясининг бузилиши, микроб компонентларининг транслокацияси, туғма иммун жавобнинг фаоллашуви ва антиген тақдим этувчи функциянинг пасайиши болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитнинг оғирлик даражаси кучайишига сабаб бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Болалар Гиршпрунг касаллиги бўйича операциядан кейинги энтероколитнинг иммунологик детерминантларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколит ривожланишига CD3⁺, CD4⁺, CD4⁺/CD8⁺ индекси миқдорининг ишончли пасайиши, CD8⁺ ва NK-ҳужайралар фаоллигининг ортиши фонида CD19⁺ хужайралар сонида сезиларли ўзгаришлар бўлмаслиги билан боғлиқ иммунитетнинг Т-хужайравий бўғинида бошқарув назоратидаги номутаносиблик сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Болалар миллий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг 2026 йил 31 мартдаги 4-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Фарғона вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Навоий вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 18-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 29 апрелдаги №07/35-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларни эрта ташхислаш, хирургик даволаш тактикасини оптималлаштириш, ногиронлик даражасини пасайтириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Фарғона ва Навоий вилоятлари болалар кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилишида Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усулини касалхонада ётиш кунларини қискартириш хисобига хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 82609 сўм тежашга имкон яратади; хулоса: операциядан кейинги энтероколит ривожланишига CD3⁺, CD4⁺, CD4⁺/CD8⁺ индекси миқдорининг ишончли пасайиши, CD8⁺ ва NK-ҳужайралар фаоллигининг ортиши фонида CD19⁺ хужайралар сонида сезиларли ўзгаришлар бўлмаслиги билан боғлиқ иммунитетнинг Т-хужайравий бўғинида бошқарув назоратидаги номутаносиблик сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитда яллиғланишга хос цитокинлар (IL-6, TNF-α ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши фонида яллиғланишга қарши IL-10 миқдорининг кескин камайиши ва IL-6/IL-10 нисбатининг ортиши яллиғланиш жараёнини кучайишига сабабли бўлиши аниқланганлиги бўйича «Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Болалар миллий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг 2026 йил 31 мартдаги 4-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Фарғона вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Навоий вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 18-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 29 апрелдаги №07/35-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларни эрта ташхислаш, хирургик даволаш тактикасини оптималлаштириш, ногиронлик даражасини пасайтириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Фарғона ва Навоий вилоятлари болалар кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилишида Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усулини касалхонада ётиш кунларини қискартириш хисобига хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 82609 сўм тежашга имкон яратади; хулоса: операциядан кейинги энтероколитда яллиғланишга хос цитокинлар (IL-6, TNF-α ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши фонида яллиғланишга қарши IL-10 миқдорининг кескин камайиши ва IL-6/IL-10 нисбатининг ортиши яллиғланиш жараёнини кучайишига сабабли бўлиши асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитда TLR4 экспрессиясининг ортиши, моноцитларда HLA-DR нинг пасайиши туғма иммунитет фаолиятидаги ўзгаришлар ва микроорганизмлар транслокацияси кучайишига, sCD14 ва зонулин миқдорларининг кескин ортиши эса ичакдаги эпителийлараро алоқалар бутунлигининг бузилишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Болалар миллий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг 2026 йил 31 мартдаги 4-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Фарғона вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Навоий вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 18-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 29 апрелдаги №07/35-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларни эрта ташхислаш, хирургик даволаш тактикасини оптималлаштириш, ногиронлик даражасини пасайтириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Фарғона ва Навоий вилоятлари болалар кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилишида Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усулини касалхонада ётиш кунларини қискартириш хисобига хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 82609 сўм тежашга имкон яратади; хулоса: операциядан кейинги энтероколитда TLR4 экспрессиясининг ортиши, моноцитларда HLA-DR нинг пасайиши туғма иммунитет фаолиятидаги ўзгаришлар ва микроорганизмлар транслокацияси кучайишига, sCD14 ва зонулин миқдорларининг кескин ортиши эса ичакдаги эпителийлараро алоқалар бутунлигининг бузилишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор Т-хужайравий бўғинида бошқарув назорати етишмовчилиги, мукозал иммунитет танқислиги, тўсиқ функциясининг бузилиши, микроб компонентларининг транслокацияси, туғма иммун жавобнинг фаоллашуви ва антиген тақдим этувчи функциянинг пасайиши болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитнинг оғирлик даражаси кучайишига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Болалар миллий тиббиёт маркази Илмий кенгашининг 2026 йил 31 мартдаги 4-сонли хулосаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Фарғона вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 15-сонли ҳамда Навоий вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 16.02.2026 йилдаги 18-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 29 апрелдаги №07/35-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларни эрта ташхислаш, хирургик даволаш тактикасини оптималлаштириш, ногиронлик даражасини пасайтириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Фарғона ва Навоий вилоятлари болалар кўп тармоқли тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилишида Гиршпрунг касаллиги бўлган болаларда жарроҳликдан кейинги энтероколит хавфини иммунологик стратификациялаш усулини касалхонада ётиш кунларини қискартириш хисобига хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 82609 сўм тежашга имкон яратади; хулоса: Т-хужайравий бўғинида бошқарув назорати етишмовчилиги, мукозал иммунитет танқислиги, тўсиқ функциясининг бузилиши, микроб компонентларининг транслокацияси, туғма иммун жавобнинг фаоллашуви ва антиген тақдим этувчи функциянинг пасайиши болалар Гиршпрунг касаллигида операциядан кейинги энтероколитнинг оғирлик даражаси кучайишига сабаб бўлиши асосланган.