Шербоев Носир Анорбой ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларида умумий овқатланишга оид лексиканинг лингвокултурологик хусусиятлари”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Fil3207.
Илмий раҳбар: Самигова Хушнуда Ботировна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11.
Расмий оппонентлар: Садуллаева Нилуфар Азимовна, филология фанлари доктори, профессор; Одилова Гулноза Комилжоновна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат Шарқшунослик университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларидаги умумий овқатланишга оид лексик бирликларнинг лингвистик ҳамда лингвокултурологик хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
чоғиштирилаётган инглиз ва ўзбек тилларида умумий овқатланиш лексикасининг кўп қатламли лингвистик хусусиятларини аниқлаш ва тизимлаштириш орқали уларнинг воқеланишида фонетик сатҳда стилистик воситаларнинг устунлиги, лексик сатҳда ўзлашган сўзларнинг устуворлиги ҳамда синтактик сатҳда эса экспрессивлик ва императивлик даражасининг доминантлик қилиши далилланган;
умумий овқатланиш соҳасига оид лексикада экспрессивликни юзага келтирувчи стилистик воситаларни аниқлаш асносида инглиз тилида, асосан, сўз ўйини ва аллузия каби усулларнинг устуворлиги, ўзбек тилида эса такрорий конструксияларнинг нисбатан фаол қўлланиши исботланган;
умумий овқатланиш лексикасининг миллий-маданий хусусиятларини очиб бериш мақсадида озиқ-овқат, миллий таомлар, ичимлик, идиш-товоқ ва овқатланиш анжомлари номлари семантикасида инглиз тилида индивидуаллик ва глобаллашув, ўзбек тилида эса меҳмондўстлик, умумийлик, жамоавийлик қарашларининг акс этиши, ҳар икки тилда улар миллий идентификатор ва ижтимоий мулоқотга асосланган функсияга эгалиги далилланган;
умумий овқатланиш соҳасига оид лексикада экспрессивликни ошириш жараёнида мазкур соҳага хос бирликлар билангина чекланиб қолмасдан, балки турли тематик қатламларга мансуб лексик воситаларнинг ҳам фаол жалб этилиши инглиз ва ўзбек тиллари умумий овқатланиш муассасаларига оид луғавий бирликларнинг статистик таҳлили орқали асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек тилларидаги умумий овқатланиш лексикасини чогʻиштирма тадқиқ этиш жараёнида олинган натижалар асосида:
чоғиштирилаётган инглиз ва ўзбек тилларида умумий овқатланиш лексикасининг кўп қатламли лингвистик хусусиятларини аниқлаш ва тизимлаштириш орқали уларнинг воқеланишида фонетик сатҳда стилистик воситаларнинг устунлиги, лексик сатҳда ўзлашган сўзларнинг устуворлиги ҳамда синтактик сатҳда эса экспрессивлик ва императивлик даражасининг доминантлик қилиши далилланганига доир илмий натижалардан Исҳоқҳон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти томонидан 2024-2025-йилларда амалга оширилган “ЭРАСМУС+Cапаcитй Буилдинг Прожеcт 101129076 ЭМПОWЕР: Wомен Энтрепренеуршип, Эмпоwермент, эмплоябилитй анд селф-cонфиденcе” лойиҳасида фойдаланилган (Наманган давлат чет тиллари институтининг 2026-йил 11-апрелдаги ЭМПОWЕР-0186-сон маълумотномаси). Натижада ушбу лойиҳанинг тадбиркор аёллар фаолиятида учрайдиган камчилик ва муаммоларга оид таклиф ва тавсияларга доир ўқув-методологик дастурий қисми назарий ва амалий материаллар билан бойитилган;
умумий овқатланиш соҳасига оид лексикада экспрессивликни юзага келтирувчи стилистик воситаларни аниқлаш асносида инглиз тилида, асосан, сўз ўйини ва аллузия каби усулларнинг устуворлиги, ўзбек тилида эса такрорий конструксияларнинг нисбатан фаол қўлланиши исботланганига доир илмий натижалардан Исҳоқҳон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти томонидан 2024-2025-йилларда амалга оширилган “ЭРАСМУС+Cапаcитй Буилдинг Прожеcт 101129076 ЭМПОWЕР: Wомен Энтрепренеуршип, Эмпоwермент, эмплоябилитй анд селф-cонфиденcе” лойиҳасида фойдаланилган (Наманган давлат чет тиллари институтининг 2026-йил 11-апрелдаги ЭМПОWЕР-0186-сон маълумотномаси). Натижада ушбу лойиҳанинг аёлларнинг тадбиркорлик фаолиятининг бир қисми болган макетинг ёзма дискурси фасли мазкур соҳада учрайдиган услубий гʻализликларни бартараф этишга оид амалий таклиф ва тавсиялар билан бойитилган;
умумий овқатланиш лексикасининг миллий-маданий хусусиятларини очиб бериш мақсадида озиқ-овқат, миллий таомлар, ичимлик, идиш-товоқ ва овқатланиш анжомлари номлари семантикасида инглиз тилида индивидуаллик ва глобаллашув, ўзбек тилида эса меҳмондўстлик, умумийлик, жамоавийлик қарашларининг акс этиши, ҳар икки тилда улар миллий идентификатор ва ижтимоий мулоқотга асосланган функсияга эгалиги далиллангани 2024-2026-йилларда бажарилган “ЭРАСМУС+ мобилитй прожеcт “Прожеcт н. 2024-1-ИТ02-КА171-ҲЕД-000209878 бетwеен Писа Университй анд Наманган Стате Институте оф Фореигн ЛангуаГЭС” лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Наманган давлат чет тиллари институтининг 2026-йил 11-апрелдаги КАл7л-уНИПВфтамСИФЛ-ОО24-сон маълумотномаси). Натижада мазкур лойиҳанининг дидактикага оид пункти илмий ва амалий маълумотлар билан бойитилган;
умумий овқатланиш соҳасига оид лексикада экспрессивликни ошириш жараёнида мазкур соҳага хос бирликлар билангина чекланиб қолмасдан, балки турли тематик қатламларга мансуб лексик воситаларнинг ҳам фаол жалб этилиши инглиз ва ўзбек тиллари умумий овқатланиш муассасаларига оид луғавий бирликларнинг статистик таҳлили орқали асосланганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг “Ўзбек тили – миллий ўзлигимиз ва мустақил давлатчилигимиз тимсоли” мавзусидаги лойиҳа доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг 2025-йил 12-декабрдаги 01-03/494-сон маълумотномаси). Натижада ушбу лойиҳанинг ўзбек тилига оид режадаги дастурий қисмини назарий ва амалий материаллар билан бойитишга хизмат қилган.
