Юлдашов  Сардорбек   Икромовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ички уйқу артериясининг атеротромботик стенози даражасига қараб цереброваскуляр касалликларнинг клиник-неврологик диагностикаси ва прогнози», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Tib5162.
Илмий раҳбар: Абдуллаева Наргиза Нурмаматовна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Расмий оппонентлар: Ниёзов Шухрат Ташмирович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Аликулова Нигора Абдукадыровна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти
II. Тадқиқотнинг мақсади:
ишемик инсульт хавфининг асосий предикторларини ўрганиш ҳамда стеноз даражасига қараб ички уйқу артериясининг атеротромботик стенози бўлган беморларда сереброваскуляр касалликлар диагностикаси ва прогнозини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ички уйқу артерияси стенози даражаси цереброваскуляр касалликларда неврологик ва когнитив бузилишларнинг яққоллиги, шу жумладан симптомсиз кечишда субклиник когнитив хусусиятларининг пасайиши негизида эрта нейропсихологик тестлашнинг аҳамияти асосланган;
юқори хавфли беморларни симптомли ва симптомсиз кечишида эрта аниқлаш учун биомаркерлар (PAPP-A, IGF-1) даражаси, ички уйқу артерияси стенозининг клиник ҳамда инструментал хусусиятлари ўртасидаги диагностик ва прогностик жиҳатдан муҳим боғлиқликлар аниқланган;
кўп омилли корреляцион таҳлил асосида ишемик инсультнинг атеротромботик кичик турининг асосий клиник-патогенетик ва лаборатор-инструментал предикторлари (ички қон томирнинг яққол стенози, когнитив дисфункция, PAPP-A, гомотсистеин, β-амилоид ва IGF -1 биомаркерлари мувозанатининг бузилиши) асосида ишемик инсульт ривожланиш хавфининг прогностик модели ишлаб чиқилган;
клиник-неврологик, когнитив, гемодинамик ва лаборатория кўрсаткичларини, шу жумладан PAPP-A ва IGF-1 ни бирлаштирувчи хавфнинг ишлаб чиқилган прогностик шкаласи қўлланилиши фақат ички уйқу артерияси стенози даражасига асосланган баҳолашга нисбатан ишемик инсульт хавфини аниқроқ табақалаштиришни имконини бергани исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ички уйку артериясининг атеротромботик стенози даражасига қараб цереброваскуляр касалликларнинг клиник, неврологик диагностикаси ва прогнози бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 03.02.2026 й. 02/16-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: ички уйқу артерияси стенози даражаси цереброваскуляр касалликларда неврологик ва когнитив бузилишларнинг яққоллиги, шу жумладан симптомсиз кечишда субклиник когнитив хусусиятларининг пасайиши негизида эрта нейропсихологик тестлашнинг аҳамияти асосланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: 2025 йил 6 октябрдаги Но154-сонли буйруқ асосида Нукус ТТБ "Неврология" бўлимида; шунингдек, 2025 йил 7 октябрдаги Но104-У-сонли буйруқ асосида Хўжайли ТТБ "Неврология" бўлимида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги:  Тадқиқот натижаларининг амалиётга жорий этилиши ички уйқу артерияси стенози мавжуд беморларда неврологик ва когнитив бузилишларни, жумладан субклиник когнитив ўзгаришларни эрта аниқлаш имконини бериб, ўз вақтида профилактика ва реабилитация чораларини қўллаш орқали ишемик инсульт, ногиронлик ҳамда когнитив таназзул хавфини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: Бу шуни англатадики, прогностик хавф шкаласи ва индивидуал профилактикадан фойдаланиш ИУАнинг атеротромботик шикастланиши бўлган беморни даволаш учун тўғридан-тўғри харажатларни тахминан учдан иккига камайтириш имконини беради. Хулоса: Ички уйқу артерияси стенози мавжуд беморларда эрта нейропсихологик тестлаш субклиник когнитив бузилишларни ўз вақтида аниқлаш ва ишемик инсульт хавфини камайтириш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: юқори хавфли беморларни симптомли ва симптомсиз кечишида эрта аниқлаш учун биомаркерлар (PAPP-A, IGF-1) даражаси, ички уйқу артерияси стенозининг клиник ҳамда инструментал хусусиятлари ўртасидаги диагностик ва прогностик жиҳатдан муҳим боғлиқликлар аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: 2025 йил 6 октябрдаги 154-сонли буйруқ асосида Нукус ТТБ "Неврология" бўлимида; шунингдек, 2025 йил 7 октябрдаги 104-У-сонли буйруқ асосида Хўжайли ТТБ "Неврология" бўлимида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижаларини амалиётга жорий этиш юқори хавфли беморларда ички уйқу артерияси стенозини симптомли ва симптомсиз кечиш босқичларида эрта аниқлаш, ишемик инсульт хавфини камайтириш, ногиронлик ва ўлим кўрсаткичларини пасайтириш, шунингдек биомаркерлар (PAPP-A, IGF-1) асосида шахсийлаштирилган профилактика ва даволаш чораларини қўллаш орқали аҳоли саломатлиги ва ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: прогностик хавф шкаласини қўллашнинг иқтисодий самарадорлиги бир нафар бемор учун 2894000 сўм. Бу шуни англатадики, прогностик хавф шкаласи ва индивидуал профилактикадан фойдаланиш ИУАнинг атеротромботик шикастланиши бўлган беморни даволаш учун тўғридан-тўғри харажатларни тахминан учдан иккига камайтириш имконини беради. Хулоса: комбинацияланган ёндашув ушбу тадқиқотнинг юқори диагностик қийматини кўрсатди, бу нафақат тиббий натижалар, балки беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, соғлиқни сақлаш тизими ресурсларини тежаш ва қон томир касалликларига қарши курашишнинг барқарор профилактик моделини шакллантиришдир.
учинчи илмий янгилик: кўп омилли корреляцион таҳлил асосида ишемик инсультнинг атеротромботик кичик турининг асосий клиник-патогенетик ва лаборатор-инструментал предикторлари (ички қон томирнинг яққол стенози, когнитив дисфункция, PAPP-A, гомотсистеин, β-амилоид ва IGF -1 биомаркерлари мувозанатининг бузилиши) асосида ишемик инсульт ривожланиш хавфининг прогностик модели ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: 2025 йил 6 октябрдаги Но154-сонли буйруқ асосида Нукус ТТБ "Неврология" бўлимида; шунингдек, 2025 йил 7 октябрдаги Но104-У-сонли буйруқ асосида Хўжайли ТТБ "Неврология" бўлимида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олиб борилган тадқиқот натижалари соғлиқни сақлашнинг асосий муаммоларидан бири - ногиронлик ва эрта ўлимга олиб келадиган ишемик инсульт ривожланишининг олдини олишга қаратилганлиги сабабли сезиларли ижтимоий самарадорликка эга. Иқтисодий самарадорлиги: II хавфининг прогностик шкаласини қўллашнинг иқтисодий самарадорлиги бир бемор учун 2894000 сўмни ташкил этди. Бу шуни англатадики, II хавфининг прогностик шкаласидан фойдаланиш ва индивидуал профилактика ИУАнинг атеротромботик шикастланиши бўлган беморни даволаш учун тўғридан-тўғри харажатларни тахминан учдан иккига камайтириш имконини беради. Хулоса: таклиф этилган ёндашув инсульт оқибатларини даволаш моделидан фаол бирламчи ва иккиламчи профилактикага ўтишга ёрдам беради, бу эса соғлиқни сақлашни ривожлантириш миллий стратегиясининг устувор йўналишларига ва ЖССТ тамойилларига тўлиқ мос келади.
тўртинчи илмий янгилик: клиник-неврологик, когнитив, гемодинамик ва лаборатория кўрсаткичларини, шу жумладан PAPP-A ва IGF-1 ни бирлаштирувчи хавфнинг ишлаб чиқилган прогностик шкаласи қўлланилиши фақат ички уйқу артерияси стенози даражасига асосланган баҳолашга нисбатан ишемик инсульт хавфини аниқроқ табақалаштиришни имконини бергани исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: 2025 йил 6 октябрдаги Но154-сонли буйруқ асосида Нукус ТТБ "Неврология" бўлимида; шунингдек, 2025 йил 7 октябрдаги Но104-У-сонли буйруқ асосида Хўжайли ТТБ "Неврология" бўлимида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу ёндашув кўриш қобилияти бузилишининг ўз вақтида олдини олиш, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик муддатларини ва ташқи ёрдамга бўлган эҳтиёжни қисқартириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: натижада беморлар учун ҳам, соғлиқни сақлаш тизими учун ҳам ижтимоий-иқтисодий юк камаяди. Прогностик хавф шкаласининг иқтисодий самарадорлиги битта бемор учун 2894000 сўмни ташкил қилади. Бу шуни англатадики, прогностик хавф шкаласи ва индивидуал профилактикадан фойдаланиш ИУАнинг атеротромботик шикастланиши бўлган беморни даволаш учун тўғридан-тўғри харажатларни тахминан учдан иккига камайтириш имконини беради. Хулоса: қўлланиладиган диагностика усуллари арзон лаборатория ва инструментал технологияларга асосланган бўлиб, бу таклиф этилган алгоритмни қимматбаҳо ускуналарни талаб қилмайдиган соғлиқни сақлашнинг бирламчи бўғини ва туман касалхоналари шароитларига мослаштириш имконини беради. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish