Ишмурадов Шухрат Улуғбердиевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Дискли плуг иш кўрсаткичларини оширишнинг илмий-техник ечимлари”, 05.07.01 – Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.DSc/Т512.
Илмий маслаҳатчи: Илмий маслаҳатчисиз.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Т.13.01.
Расмий оппонентлар: Норчаев Даврон Рустамович, техника фанлари доктори, профессор; Худаяров Бердирасул Мирзаевич, техника фанлари доктори, профессор; Худояров Анвар Назиржонович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади республикамиз шароитида буғдой, ем-хашак, такрорий экинлар, сабзавот-полиз ва бошқа қишлоқ хўжалик экинлари экиладиган майдонларни шудгорлашда қўлланиш учун корпуслари қўшимча ағдаргичлар билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плугларни ишлаб чиқиш ва параметрларини асослаш орқали энергия-ресурстежамкорликни таъминлаш, иш унуми ҳамда сифатини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
1,4-2,0 синфдаги тракторлар билан агрегатлаб ишлатишга мўлжалланган корпуслари қўшимча ағдаргич билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плугларнинг конструктив схемалари ишлаб чиқилган;
ишлов берилаётган тупроқ қатламини ағдариш жараёнида тупроқ бўлагининг ҳаракатини тавсифловчи математик моделлар дискли плуг корпусларига қўшимча ўрнатилган ағдаргичлар ва икки ярусли дискли плуг юқори ва пастки корпусларининг ҳаракат йўналиши ва тикка нисбатан ўрнатилиш бурчакларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган;
корпуслари қўшимча ағдаргичлар билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плуг юқори ва пастки корпуслари параметрларининг ўзгариш чегаралари уларнинг тупроқ билан ўзаро таъсирлашиш жараёнларида унинг ён томонга мақбул улоқтирилиши таъминланиши ҳисобга олган ҳолда аниқланган;
корпуслари қўшимча ағдаргичлар билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плугларнинг таянч текислигидан пастки осиш нуқталаригача бўлган тик масофалар уларнинг ишлов бериш чуқурлиги бўйича барқарор ҳаракати таъминланиши ҳисобга олинган ҳолда асосланган;
корпусларига қўшимча ўрнатилган ағдаргичлар ва икки ярусли дискли плуг юқори ва пастки корпуслари параметрларининг талаб даражасида иш сифатини кам энергия сарфляган ҳолда таъминлайдиган мақбул қийматлари плугнинг агротехник ва энергетик иш кўрсаткичларига таъсирини баҳоловчи регрессия тенгламаларини биргаликда ечиш орқали аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Дискли плуг иш кўрсаткичларини оширишнинг илмий-техник ечимлари бўйича олинган натижалар асосида:
икки ярусли плуг конструксиясига Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк маркази давлат муассасасининг фойдали моделга патенти олинган (“Дискли плуг”, № ФАП 02162). Натижада 1,4-2,0 синфдаги тракторлар билан агрегатланадиган корпуслари қўшимча ағдаргичлар билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плуг конструксиясини ишлаб чиқиш имкони яратилган;
дискли плуг тажриба нусхалари Тошкент вилояти Янгийўл ҳамда Чиноз туманлари фермер хўжаликларига жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил27-августдаги 05/01-05/02-05/04-03-358-сон маълумотномаси). Натижада дискли плуглар ерларни дон ва такрорий экинлар экиш учун тайёрлашда қўлланилганда мавжуд ағдаргичли плугларга нисбатан иш унумини 1,1-1,2 мартага орттириш, ҳар бир гектар ишлов берилган майдон ҳисобига 3,52-2,95 кг ёнилғи иқтисод қилиш, шудгорлашга сарфланадиган тўғридан-тўғри (эксплуатацион) харажатларни18 фоизга камайтириш имкони яратилган;
ишлаб чиқилган дискли плугларнинг саноат нусхаларини ишлаб чиқиш ва тайёрлаш учун унинг лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (дастлабки талаблар ва техник топшириқлар) “БМКБ-Агромаш” АЖ да лойиҳалаш жараёнига жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 27-августдаги 05/01-05/02-05/04-03-358-сон маълумотномаси). Натижада параметрларга эга бўлган корпуслари қўшимча ағдаргичлар билан жиҳозланган ва икки ярусли дискли плугларни ишлаб чиқиш имкони яратилган.