Синдаров Обиджон Холдаровичнинг
фан доктори (DSc) диссертатсияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Иссиқхона шароитида қулупнай навларини етиштиришда ақилли (смарт) технологияларниннг илмий асослари”, 06.01.07 – Мевачилик ва узумчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.3.DSc/Qx369
Илмий раҳбар: Низамов Рустам Аҳрарович, қишлоқ хоъжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.02.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Ҳилола Равшановна, қишлоқ хоʻжалиги фанлари доктори, профессор; Эрназарова Дилрабо Қўшбоқовна, биология фанлари доктори, профессор; Сео Меонг – Wҳоон, қишлоқ хо ъжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хоʻжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Иссиқхона шароитида қулупнай навларини етиштиришда ақилли (смарт) технологияларниннг муҳим элементларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк марта ПО плёнка ва ақлли (смарт) бошқарув тизими ёрдамида 23,6/17,3°C микроиқлим, пҲ 5,5–6,6, ЭC 1,5–1,6 мС/cм ҳамда 72–75% намлик барқарор сақланиб, CО₂ миқдори 491–877 ппм оралиғида ўзгариши аниқланган;
ўрганилган ПО плёнкаси 73,3% энергия самарадорлиги ва 5 йилгача хизмат муддати билан барқарор микроиқлим яратиб, ўсимликлар ўсиши учун қулай шароит таъминлаши исботланган;
иссиқхона шароитида “Сеолҳянг” навида апикал меристеманинг вегетатив фаоллиги барг ва новда ҳосил бўлишини, “Санта”, “Ариҳянг” ва “Кеумсил” навларида эса флориген сигналларининг эрта фаоллашуви генератив дифференциалланиб, гул ва мева бошланғичларининг шаклланишини таъминлаши аниқланган;
қулупнайнинг “Сеолҳянг” навида вертитсиллиоз 1,4% ва қора моғор 1,0% кузатилиб юқори агротехник парвариш талаб этгани, “Маеҳянг”, “Ариҳянг” ва “Кеумсил” навларида касаллик даражаси паст бўлгани, ўргимчак кана аниқланмагани ҳамда “Санта” навида апҳидлар (кана) билан зарарланиш 12,0% дан 3,0% гача камайгани аниқланган;
турли қулупнай навлари орасида “Кинғс Беррй” нави экилгандан 7 ва 30 кун ўтиб, осма усулда етиштирилган “Ариҳянг” нави эса ўсимлик баландлиги 12,6 см ва илдиз узунлиги 13,8 см бўлиши аниқланган; 
ўрганилган ПО плёнка остида “Кинғс Беррй” ва “Ётсубоши Ф1” навларида вегетатив ўсиш кучайиб, нитрат миқдори камайгани, “Кинғс Беррй” энг юқори ҳосилдорликни 36,5 т/га, “Жукҳянг” энг юқори Брихни 12,2%, “Маеҳянг” эса нитрат барқарорлигини намоён этгани исботланган;
кокос пўслоғи + перлит (80:20) субстрати ва вертикал етиштириш тизими CО₂ 885–998 ппм ҳамда фотосинтезни ошириб, стрессни камайтириши, натижада вертикал усул осма усулга нисбатан 6,5–6,9 т/га юқори ҳосил бериб, “Ариҳянг” навида энг юқори гектарига 53,0 тонна ҳосил олиш имконияти аниқланган;
интродуксия қилинган “Сеолҳянг” ва “Маеҳянг” навлари иссиқхона шароитига яхши мослашиб, гидропоникада мос равишда 20,3 ва 19,5 т/га ҳосил ҳамда 16,0 ва 15,4 Брих қандлиликни таъминлагани, “Маеҳянг” навида эса 247,1–258,6% рентабеллик билан энг юқори иқтисодий самарадорликка эришилгани аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Иссиқхона шароитида қулупнай навларинни етиштиришда кокос пўслоғи + перлит (80:20) субстрати шаройида плиёнка турлари ва  ақилли (смарт) технологияларни фойдаланиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
иссиқхона мевачиликга ихтисослашган кластер, фермер хўжаликлари ва томарқа ер эгаллари учун “Иссиқхона шароитида қулупнай навларининг ёруғликга таъсири ва ақилли (смарт) технологияларни қўллаш” номли тавсиянома тасдиқланган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази, 2025–йил 21–октябр, 05/06–04–698–сон маълумотнома). Ушбу тавсиянома иссиқхонада мевачилига ихтисослашган хўжаликларида қулупнайдан юқори ва сифатли ҳосил етиштиришда қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
қулупнайнинг “Сеолҳянг” ва “Маеҳянг” навлари гидропоник усулида етиштириш технологияси Тошкент вилоятининг Тошкент Ўртачирчиқ туманни “Авангард агро импекс” МЧЖ нинг 2,0 га майдонда жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази, 2025–йил 21–октябр, 05/06–04–698–сон маълумотнома). Бунинг натижасида тупроқ усулига нисбатан ҳосилдорлик “Сеолҳянг”да +44%, “Маеҳянг”да +45,7% га ошгани қайд этилган. “Маеҳянг” нави соф фойда бўйича 897,5 млн сўм/га даромад бериб, экспортбоп нав сифатида юқори иқтисодий самарадорлик кўрсатган.
қулупнайнинг “Сеолҳянг” ва “Маеҳянг” навлари гидропоник усулида етиштириш технологияси Навоий вилоятининг Кармана туманлари “Зарафшан грант боғлар” МЧЖ га қарашли 3,0 га майдонда жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий маркази, 2025–йил 21–октябр, 05/06–04–698–сон маълумотнома). Бунинг натижасида тупроқ усулига нисбатан ҳосилдорлик “Сеолҳянг”да +44%, “Маеҳянг”да +45,7% га ошгани қайд этилган. “Маеҳянг” нави соф фойда бўйича 897,5 млн сўм/га даромад бериб, экспортбоп нав сифатида юқори иқтисодий самарадорлик кўрсатган.