Элиева Мехринисо Фахритдиновнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Аёлларда ўз жонига қасд қилиш ва унга мойилликни суд-тиббий баҳолаш мезонлари», 14.00.24 – Суд тиббиёти (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.DSc/Tib871.
Илмий маслаҳатчи: Рўзиев Шерзод Ибодуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хван Олег Иннокентиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Кузиев Отабек Журакулович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Юлдашев Бахром Сабиржаневич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Б.Н.Ельцин номидаги Қирғиз-Россия Славян университети (Қирғизистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: аёлларда ўз жонига қасд қилиш ва суицидал мойиллик ҳолатларини комплекс суд-тиббий, психологик ва ижтимоий омиллар асосида ўрганиш, уларни баҳолашнинг илмий асосланган мезонларини ишлаб чиқиш ҳамда амалиётга жорий этиш орқали суд-тиббий экспертиза сифатини ошириш, ҳамда ўз жонига қасд қилиш ҳолатларининг олдини олишга доир мақсадли йўналтирилган тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аёлларда ўз жонига қасд қилиш ва суицидал мойиллик ҳолатларини баҳолашда комплекс (суд-тиббий, психологик ва ижтимоий) ёндашувга асосланган ягона мезонлар тизими ишлаб чиқилган;
илк бор Наманган вилояти мисолида аёллар суицидининг суд-тиббий хусусиятлари (жароҳат тури, механизми, локализацияси ва вазият омиллари) тизимли равишда аниқланган;
суицидал мойилликни баҳолашда хавф омилларининг прогностик аҳамиятини аниқловчи математик модели ишлаб чиқилган;
аёлларда ўз жонига қасд қилиш ҳолатларини зўравонлик билан боғлиқ ўлим ҳолатларидан фарқловчи янги дифференциал-диагностик мезонлар асосланган;
аёлларда суицидал хулқ-атвор профилактикасининг илмий-назарий асослари шакллантирилган ва суд-тиббий экспертиза амалиёти учун суицидал ҳолатларни баҳолаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Аёлларда ўз жонига қасд қилиш ва унга мойилликни суд-тиббий баҳолаш мезонларини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик: аёлларда ўз жонига қасд қилиш ва суицидал мойиллик ҳолатларини баҳолашда комплекс (суд-тиббий, психологик ва ижтимоий) ёндашувга асосланган ягона мезонлар тизими ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2024 йил 6 мартда 03-203-сон билан тасдиқланган «Аёлларда ўз жонига қасд қилишнинг суд тиббий баҳолашда организмнинг функционал ҳолатини ўрганиш» ҳамда 2024 йил 3 апрелда 03-231-сон билан тасдиқланган «Аёлларда тугалаган суициднинг ижтимоий ва суд тиббий жиҳатлари» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 21.06.2025 йилдаги 01/07-205-сон ва Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 18.07.2025 йилдаги 46-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/54-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: суициддан ўлим ҳолатларида ўтказиладиган суд-тиббий экспертиза¬ларни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича аниқ чора-тадбирлар комплекси ишлаб чиқилганлиги суд-тиббий комплекс текширувларга асосланган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 140000-180000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: илк бор Наманган вилояти мисолида аёллар суицидининг суд-тиббий хусусиятлари (жароҳат тури, механизми, локализацияси ва вазият омиллари) тизимли равишда аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2024 йил 6 мартда 03-203-сон билан тасдиқланган «Аёлларда ўз жонига қасд қилишнинг суд тиббий баҳолашда организмнинг функционал ҳолатини ўрганиш» ҳамда 2024 йил 3 апрелда 03-231-сон билан тасдиқланган «Аёлларда тугалаган суициднинг ижтимоий ва суд тиббий жиҳатлари» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 21.06.2025 йилдаги 01/07-205-сон ва Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 18.07.2025 йилдаги 46-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/54-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: илк бор худудлар мисолида аёллар орасида суицидининг суд-тиббий хусусиятлари жароҳат тури натижасида,  суициднинг амалга ошириш ва юзага келиши механизми,  инсонлар орасида тарқалганлигининг жинсий тафовутлари ва вазият омиллари тизимли таҳлилининг ўрни асослангансуициддан ўлим ҳолатларида ўтказиладиган суд-тиббий экспертиза¬ларни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича аниқ чора-тадбирлар комплекси ишлаб чиқилганлиги суд-тиббий комплекс текширувларга асосланган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: аёллар орасида турли омиллар таъсири билан боғлиқ руҳий психологик ҳолатлар ва уларнинг ўзгариши билан боғлиқ мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 140000-180000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали  бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: суицидал мойилликни баҳолашда хавф омилларининг прогностик аҳамиятини аниқловчи математик модели ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2024 йил 6 мартда 03-203-сон билан тасдиқланган «Аёлларда ўз жонига қасд қилишнинг суд тиббий баҳолашда организмнинг функционал ҳолатини ўрганиш» ҳамда 2024 йил 3 апрелда 03-231-сон билан тасдиқланган «Аёлларда тугалаган суициднинг ижтимоий ва суд тиббий жиҳатлари» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 21.06.2025 йилдаги 01/07-205-сон ва Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 18.07.2025 йилдаги 46-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/54-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: суициддан ўлим ҳолатларида ўтказиладиган суд-тиббий экспертиза¬ларни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича аниқ чора-тадбирлар комплекси ишлаб чиқилганлиги суд-тиббий комплекс текширувларга асосланган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 140000-180000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: аёлларда ўз жонига қасд қилиш ҳолатларини зўравонлик билан боғлиқ ўлим ҳолатларидан фарқловчи янги дифференциал-диагностик мезонлар асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2024 йил 6 мартда 03-203-сон билан тасдиқланган «Аёлларда ўз жонига қасд қилишнинг суд тиббий баҳолашда организмнинг функционал ҳолатини ўрганиш» ҳамда 2024 йил 3 апрелда 03-231-сон билан тасдиқланган «Аёлларда тугалаган суициднинг ижтимоий ва суд тиббий жиҳатлари» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 21.06.2025 йилдаги 01/07-205-сон ва Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 18.07.2025 йилдаги 46-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/54-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: аёлларда ўз жонига қасд қилиш ҳолатларини зўравонлик билан боғлиқ ўлим ҳолатларидан фарқлашнинг янги дифференциал-диагностик мезонларини асослаш бўйича аниқ чора-тадбирлар комплекси ишлаб чиқилганлиги суд-тиббий комплекс текширувларга асосланган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 140000-180000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: аёлларда суицидал хулқ-атвор профилактикасининг илмий-назарий асослари шакллантирилган ва суд-тиббий экспертиза амалиёти учун суицидал ҳолатларни баҳолаш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2024 йил 6 мартда 03-203-сон билан тасдиқланган «Аёлларда ўз жонига қасд қилишнинг суд тиббий баҳолашда организмнинг функционал ҳолатини ўрганиш» ҳамда 2024 йил 3 апрелда 03-231-сон билан тасдиқланган «Аёлларда тугалаган суициднинг ижтимоий ва суд тиббий жиҳатлари» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Самарқанд филиали бўйича 21.06.2025 йилдаги 01/07-205-сон ва Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро филиали бўйича 18.07.2025 йилдаги 46-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/54-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: суд-тиббий экспертиза амалиёти учун суицидал ҳолатларни баҳолаш алгоритми ва аёлларда суицидал хулқ-атвор профилактикасига оид илмий-амалий тавсиялар шакллантирилганлиги суд-тиббий комплекс текширувларга асосланган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 140000-180000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади.