Каршибоев Шавкат Эсиргаповичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ташқи скаляр майдон мавжудлигида қора ўралар атрофидаги геодезиклар ва фазо – вақт структуралари”, 01.03.02 – Космос физикаси ва астрофизика (физика-математика фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/FM1238
Илмий раҳбар: Абдужаббаров Аҳмаджон Адилжанович, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.FM.01.05.
Расмий оппонетлар: Атамуротов Фаррух Шухратович, физика-математика фанлари доктори, профессор. Бурхонов Отабек Анваржонович, физика-математика фанлари номзоди доцент.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: скаляр-тензор гравитацияда қора ўралар ва очиқ сингулярликлар фазо - вақтида геодезик ҳаракатни таҳлил қилиш ва кузатув маълумотларига тадбиқ қилишдан иборат. 
III.     Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
    ББМБ фазо-вақтида энг кичик доиравий орбита (ИСCО), фотон сфера радиуси ҳамда орбиталарнинг перисентрик силжиши учун аниқ аналитик ечимлар келтириб чиқарилди ва ушбу катталикларнинг қийматлари Счwарзсчилд фазо-вақтидагига нисбатан кичикроқ эканлиги аниқланган;
    илк бор ББМБ ва ЖНW фазо-вақтларида гравитацион линза хоссалари тизимли равишда ўрганилиб, ёруғлик нурларининг оғиш бурчаги, уларга мос вақт кечикиши ҳамда линзаланган тасвирларнинг катталашиш характеристикалари ҳисоблаб чиқилган;
    ББМБ фазо-вақтида Новиков-Тҳорне юпқа диск модели биринчи марта тадбиқ этилиб, унга мос диск спектри комплекс тарзда таҳлил қилинди ва чиқарилаётган нурланишнинг қаттиқ рентген диапазонига силжиши кўрсатиб берилган; 
    илк марта ЖНW фазо-вақтида синов зарра ва фотон учун аниқ геодезик тенгламалар ҳосил қилинди ҳамда уларнинг ечимлари аналитик ва сонли усуллар ёрдамида таҳлил этилган; 
    микроквазарлар ва фаол галактика ядроларидан (АГН) олинган квази-даврий тебранишлар (КДТ) кузатув маълумотлари асосида МCМC (Марков занжири Монте-Карло) усули орқали ЖНW фазо-вақти параметрлари учун аниқ чегаравий қийматлар ва чекловлар топилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Ташқи скаляр майдон мавжудлигида қора ўралар атрофидаги геодезиклар ва фазо-вақт структуралари тадқиқ этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ББМБ қора ўраси фазо-вақтида ташқи магнит майдон шароитида зарядланган заррачаларнинг геодезик ва орбитал ҳаракати, барқарор айлана орбиталари ҳамда ионлашган юпқа аккрецион дискнинг энергетик хусусиятларини тадқиқ этиш бўйича олинган назарий натижалар ва ишлаб чиқилган усуллардан Фудан университетида Хитой Миллий табиий фанлар жамғармаси - Натионал Натурал Сcиенcе Фоундатион оф Чина (НСФC) томонидан молиялаштирилаётган W2531002-рақамли грант доирасидаги илмий-тадқиқот ишларида фойдаланилган (Фудан университети Физика департаментининг Хие Хиде Жуниор Чаир профессори Cосимо Бамбининг 2026-йил 7-январдаги маълумотномаси). Натижада, акрецион дисклардаги нурланиш моделларини ишлаб чиқишда алтернатив ва модификасияланган гравитация моделларининг эффектини ҳисобга олиш имконияти яратилган.
Бундан ташқари, диссертация натижалари бўйича эълон қилинган мақолаларга Сcопус ва Wеб оф Сcиенcе базарларида индексацияланувчи журналларда қуйидаги хорижий муаллифлар томонидан ҳаволалар келтирилган. 
1.    Игата, Т. Эхтендед масс анд спҳероидал деформатион эффеcц он эпиcйcлиc фреқуенcиес анд периапсис шифт ин қуаси-cирcулар орбиц. Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиетй, 2025, Вол. 540, Но. 3, пп. 2566–2577. https://doi.org/10.1093/mnras/staf844 
2.    Жуманиёзов, С., Райимбаев, Ж., Тураев, Й., Акҳмедов, М., Сейтов, А., & Кҳасанов, Ж. Спин эффеcц он мотион оф чаргед партиcлес ароунд магнетизед блаcк ҳолес ин cонформаллй cоуплед сcалар фиелдс. Нуcлеар Пҳйсиcс Б, 2026, 117318. https://doi.org/10.1016/j.nuclphysb.2026.117318 
3.    Аллоқулов, М., Жамил, М., Шайматов, С., Wу, Қ., & Азрег-Аïноу, М. Эпиcйcлиc осcиллатионс анд аccретион диск ароунд а спеcиал Бучдаҳл-инспиред спаcетиме. Жоурнал оф Ҳигҳ Энергй Астропҳйсиcс, 2025, 100424. https://doi.org/10.1016/j.jheap.2025.100424 
4.    Курбонов, Н., Бокҳари, А. Ҳ., Райимбаев, Ж., & Аҳмедов, Б. Cирcулар орбиц анд cоллисионс оф партиcлес wитҳ магнетиc диполе момент ароунд магнетизед Бочарова–Бронников–Мелников–Бекенстеин блаcк ҳолес. Тҳе Эуропеан Пҳйсиcал Жоурнал C, 2025, 85(5), 494. https://doi.org/10.1140/epjc/s10052-025-14231-9 
5.    Чаудҳарй, С. эт ал. Аccретион дискс анд пҳотон тражеcториес ароунд блаcк ҳолес ин модифиед гравитй. Интернатионал Жоурнал оф Геометриc Метҳодс ин Модерн Пҳйсиcс, 2026, Вол. 23, Но. 2, пп. 2550152–416. https://doi.org/10.1142/S021988782550152X 

Yangiliklarga obuna bo‘lish