Пулатов Олег Каримовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оттирилган юрак нуқсонларида чап бўлмача ҳажмини камайтириш (атриопластика) натижаларини баҳолаш”, 14.00.34 – Юрак-қон томир хирургияси (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Tib2945.
Илмий раҳбар: Тураев Феруз Фатхуллаевич, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази” ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Академик В. Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази DSc.06/2025.27.12.Tib.08.01.
Расмий оппонентлар: Алиев Шерзод Махмудович, тиббиёт фанлари доктори, профессор;
Абдурахманов Абдусалом Абдулагзамович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: “Андижон давлат тиббиёт институти”.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
Атриомегалия билан асоратланган юрак қопқоғи нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап бўлмача ўлчамини камайтириш (атриопластика) усулларининг самарадорлигини баҳолаш ва жарроҳлик натижаларини яхшилаш йўлларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
атриомегалия билан асоратланган орттирилган юрак нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикаси қўлланилганда хирургик коррексиядан кейинги эрта ва узоқ муддатли даврларда чап бўлмача ҳажмининг камайтирилиши, унинг геометрик конфигурациясининг тикланиши ҳамда қўшни анатомик тузилмалар компрессияси бартараф этилиши ҳисобига интракардиал гемодинамиканинг барқарор яхшиланиши, синус ритмининг ишончли тикланиши ҳамда кичик чиқиш синдроми ривожланиш частотасининг камайиши аниқланган;
чап бўлмача параануляр сегменти 5,0-6,0 см дан ортиқ кенгайган ҳолатларда Каwазое усули, ушбу сегмент билан бирга ўнг ва чап ўпка веналари оралиғидаги масофа 5,0 см дан ортиқ бўлганда эса - Мерcедес атриопластика усулини танлашнинг дифференциаллашган ёндашуви гемодинамик самарадорлиги исботланган;
атриомегалия билан асоратланган юрак қопқоқ нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикаси қўлланилиши атриопластика бажарилмаган беморларга нисбатан жарроҳликдан кейинги эрта даврда респиратор функсиянинг тезроқ тикланиши, жонлантириш бўлимида гемодинамик барқарорликнинг эрта тикланиши ва даволаниш давомийлигининг ишончли қисқариши аниқланган;
атриомегалия билан асоратланган юрак қопқоқ нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикасини қўллаш узоқ муддатли кузатувда атриопластика бажарилмаган беморларга нисбатан юрак етишмовчилигининг функсионал синфининг барқарор яхшиланиши, синус ритмининг сақланиб қолиши ҳамда тромбоемболик асоратлар хавфининг камайиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Орттирилган юрак нуқсонларида чап бўлмача ҳажмини камайтириш (атриопластика) натижаларини баҳолаш бўйича ўтказилган илмий тадқиқот натижаларига кўра:
биринчи илмий янгилик: атриомегалия билан асоратланган орттирилган юрак нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикаси қўлланилганда хирургик коррексиядан кейинги эрта ва узоқ муддатли даврларда чап бўлмача ҳажмининг камайтирилиши, унинг геометрик конфигурациясининг тикланиши ҳамда қўшни анатомик тузилмалар компрессияси бартараф этилиши ҳисобига интракардиал гемодинамиканинг барқарор яхшиланиши, синус ритмининг ишончли тикланиши ҳамда кичик чиқиш синдроми ривожланиш частотасининг камайиши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти клиникасида (2025 йил 8 октябрдаги №132 и/ч-сонли буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиалида (2025 йил 25 сентябрдаги №69 и-т-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Мазкур ишлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 25 сентябрдаги 06/47-сонли хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: мултивалвуляр касаллик ва чап атриомегалия билан оғриган беморларда техник жиҳатдан соддароқ ва кам вақт талаб этадиган “Каwазое” атриопластика усулига устунлик берилди, “Мерcедес” атриопластика эса асосан изоляцияланган митрал қопқоқ касаллиги бўлган беморлар гуруҳида қўлланилди. Ушбу жарроҳлик тактикасини танлаш миокард ишемияси давомийлигини оширмасликка имконият берди. И гуруҳ беморларининг 74,5 % ида сунъий қон айланиш вақти 120 дақиқадан ошмади, 82,9 % ида эса миокард ишемияси давомийлиги 100 дақиқадан кам бўлди. ИИ гуруҳда эса беморларнинг фақат 42,9 % ида сунъий қон айланиш вақти 120 дақиқадан ошмаган, 71,4 % ида миокард ишемияси давомийлиги 100 дақиқадан кам бўлгани аниқланди. Кўп компонентли митрал қопқоқ пластикаси вақтида аннулопластика учун маҳаллий ишлаб чиқарилган “Флехибле БЕНД” (Ўзбекистон) протезидан фойдаланиш имконияти кўрсатилди. Жарроҳликдан кейинги эхокардиографик текширувларга кўра митрал тешик майдони ўртача 2,7 ± 0,5 см² ни ташкил этди, регургитация аниқланмади ва ижобий клиник натижалар кузатилди. Иқтисодий самарадорлиги: асосий клапан патологиясини бартараф этиш билан биргаликда бажарилган чап бўлмача атриопластикаси, атриопластика қўлланилмаган беморларга нисбатан юракнинг гемодинамик ва чизиқли кўрсаткичларида ижобий ремоделланишнинг эрта ривожланишига олиб келди. Натижада беморларнинг стационарда даволаниш муддати ўртача 10 кундан 7 кунгача қисқарди. Бир кунлик стационар ўрин-жой қиймати 365000 сўм эканлигини инобатга олганда, 30 нафар бемор учун жами иқтисодий самарадорлик 87600000 сўмни ташкил этди. Хулоса - чап бўлмача атриомегалияси билан асоратланган орттирилган юрак клапанлари нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап бўлмача атриопластикасини қўллаш чап қоринча ва чап бўлмачада ижобий ремоделланишнинг эрта ривожланишини таъминлайди. Бу эса беморларнинг стационарда бўлиш муддатини қисқартириш ҳисобига 87600000 сўм миқдорида иқтисодий тежамкорликка эришиш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: чап бўлмача параануляр сегменти 5,0-6,0 см дан ортиқ кенгайган ҳолатларда Каwазое усули, ушбу сегмент билан бирга ўнг ва чап ўпка веналари оралиғидаги масофа 5,0 см дан ортиқ бўлганда эса - Мерcедес атриопластика усулини танлашнинг дифференциаллашган ёндашуви гемодинамик самарадорлиги исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти клиникасида (2025 йил 8 октябрдаги №132 и/ч-сонли буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиалида (2025 йил 25 сентябрдаги №69 и-т-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилган. Мазкур иш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 25 сентябрдаги 06/47-сонли хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: асоратлар сонининг камайиши, ташхис қўйиш ва даволаш жараёнларининг оптималлаштирилиши ҳамда давомийлигининг сезиларли қисқариши, мақбул танланган жарроҳлик усули орқали ортиқча молиявий харажатларни камайтириш имконини беради. Бу касалликнинг умумий натижаларини яхшилайди, даволаш билан боғлиқ иқтисодий харажатларни қисқартиради ҳамда беморларнинг тиббий-ижтимоий ҳолатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: чап бўлмача атриомегалияси билан асоратланган орттирилган юрак нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда пластик реконструксия тамойилларига асосланган дифференциал жарроҳлик ёндашувини танлаш операциядан кейинги юрак етишмовчилиги ривожланишининг олдини олади ҳамда беморларни даволаш билан боғлиқ харажатларни камайтиради. Чап атриопластиканинг “Каwазое” тикиш техникаси бўлмача ҳажмини 8,2 ± 1,9 см дан 5,1 ± 1,1 см гача (п<0,05), “Мерcедес” усули эса 11,1 ± 3,3 см дан 5,4 ± 0,8 см гача (п<0,05) камайтириш имконини берди. Жарроҳлик амалиёти сунъий қон айланиш аппарати вақти (ўртача 139,1 ± 60 дақиқа) ҳамда аортани сиқиш (окклюзия) вақти (ўртача 99,3 ± 32 дақиқа)нинг сезиларли даражада узайишига олиб келмади (п>0,05). Хулоса - чап бўлмача атриомегалияси билан асоратланган орттирилган юрак нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап бўлмача атриопластикасининг мақбул усулини танлаш сунъий қон айланиш вақтини қисқартириш имконини беради. Бу эса сунъий қон айлантиришнинг 1 соатлик қиймати 640000 сўм деб ҳисобланганда, бир бемор учун ўртача 1580000 сўм миқдорида иқтисодий тежамкорликни таъминлайди. Чап бўлмача атриопластикасининг тўғри усули танланган ҳолда юракнинг орттирилган нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволаш сунъий қон айланиш вақтини қисқартириш билан бир қаторда операциядан кейинги юрак-ўпка етишмовчилиги ривожланишининг олдини олади, беморларнинг реанимация ва умумий стационарда бўлиш муддатини камайтиради ҳамда 30 нафар бемор учун ўртача 47400000 сўм бюджет маблағларини тежаш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: атриомегалия билан асоратланган юрак қопқоқ нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикаси қўлланилиши атриопластика бажарилмаган беморларга нисбатан жарроҳликдан кейинги эрта даврда респиратор функсиянинг тезроқ тикланиши, жонлантириш бўлимида гемодинамик барқарорликнинг эрта тикланиши ва даволаниш давомийлигининг ишончли қисқариши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти клиникасида (2025-йил 8-октябр, №132 и/ч-сонли буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиалида (2025-йил 25-сентябр, №69 и-т-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқотда иштирок этган учала гуруҳ беморларида кузатилган асоратларнинг асосий қисми оғир юрак етишмовчилигининг ИИ А (58 бемор) ва ИИБ (13 бемор) босқичларига, шунингдек оғир функсионал синфга мансуб беморларга тўғри келди. Умуман олганда, асоратлар 40,6 % (56 бемор) ҳолларда қайд этилди. 138 нафар беморда жарроҳлик аралашувлардан кейинги умумий госпитал ўлим 3,6 % (5 бемор) ни ташкил этди. Шундан 1 ҳолат юрак етишмовчилигининг ИИ А босқичида, 4 ҳолат эса ИИБ босқичида қайд этилди. И-гуруҳда асоратлар 27,7 % (26 бемор) ни ташкил этиб, 72,3 % (68 бемор) да операциядан кейинги давр асоратларсиз кечди. Ушбу гуруҳда госпитал ўлим 4,2 % (4 бемор) ни ташкил этди. ИИ-гуруҳда асоратлар 28,6 % (4 бемор) ҳолларда кузатилди, асоратларсиз кечган ҳолатлар 71,4 % (10 бемор) ни ташкил этди, госпитал ўлим 7,1 % (1 бемор) бўлди. Назорат гуруҳида эса асоратлар энг юқори кўрсаткичга эга бўлиб, 86,6 % (26 бемор) ни ташкил этди, фақат 13,3 % (4 бемор) да операциядан кейинги давр асоратларсиз ўтди, госпитал ўлим ҳолатлари кузатилмади. Иқтисодий самарадорлиги: чап бўлмача атриопластикаси бажарилган беморларда юрак етишмовчилигининг олдини олиш ва эрта даволаш имкониятларининг ошиши натижасида интенсив реанимация бўлимида қолиш муддати 1-2 суткагача қисқарди. Юрак етишмовчилиги билан оғриган беморларнинг реанимация бўлимида даволаниши ўртача 4-5 кун давом этишини ва бир кунлик интенсив терапия бўлимида даволаниш нархи 1350000 сўм эканлигини инобатга олган ҳолда, 30 нафар бемор учун умумий харажат 121500000 сўмни ташкил этди. Хулоса - чап бўлмача атриомегалияси билан кечувчи юракнинг орттирилган нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап бўлмача атриопластикасини қўллаш жарроҳликдан кейин ривожланадиган юрак етишмовчилигининг олдини олиш ва эрта бартараф этишга имконият беради. Натижада беморларнинг интенсив терапия бўлимида даволаниш муддати қисқариб, соғлиқни сақлаш тизими учун жами 121500000 сўм миқдорида иқтисодий самарадорликка эришилади;
тўртинчи илмий янгилик: атриомегалия билан асоратланган юрак қопқоқ нуқсонлари бўлган беморларда чап бўлмача атриопластикасини қўллаш узоқ муддатли кузатувда атриопластика бажарилмаган беморларга нисбатан юрак етишмовчилигининг функсионал синфининг барқарор яхшиланиши, синус ритмининг сақланиб қолиши ҳамда тромбоемболик асоратлар хавфининг камайиши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти клиникасида (2025-йил 8-октябр, №132 и/ч-сонли буйруқ) ва Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган филиалида (2025-йил 25-сентябр, №69 и-т-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморлар гуруҳида жарроҳлик амалиётидан кейинги даврда атриопластиканинг тикиш усуллари клиник жиҳатдан янада самаралироқ эканлиги аниқланди. Жумладан, чап қоринча отиш фракцияси 54,8±6,5 % дан 59,3±7,5 % гача ошгани, ўпка гипертензиясининг сезиларли даражада камайгани қайд этилди. Жарроҳликдан кейинги даврда ўпка артериясидаги босим 62±12 мм сим.уст. дан 41±5,4 мм сим.уст. гача пасайди. Чап бўлмача атриопластикасининг қўлланилиши 67 нафар (63,2 %) беморда синус юрак ритмининг тикланишини, шунингдек 42 нафар (62,6 %) беморда узоқ муддатли кузатув даврида синус юрак ритмининг сақланиб қолишини таъминлади. Бу ҳолат, ўз навбатида, тромбоемболик асоратлар ривожланиш хавфининг камайишига олиб келди. Беморларнинг 10 йиллик омон қолиши 85–88 % ни ташкил этди. Иқтисодий самарадорлиги: чап бўлмача атриомегалияси билан асоратланган юракнинг орттирилган нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап атриопластиканинг тўғри услубини қўллаш сунъий қон айлантириш вақтининг (1 соат сунъий қон айлантириш қиймати - 640000 сўм), анестезия давомийлигининг (1 соат анестезия қиймати - 670000 сўм), шунингдек юрак етишмовчилиги билан беморларнинг интенсив реанимация бўлимида даволаниш кунларининг (бир кунлик интенсив бўлимда даволаниш нархи - 1350000 сўм) қисқаришини таъминлади. Натижада, ўртача 30 нафар бемор учун умумий иқтисодий самарадорлик 256500000 сўмни ташкил этди. Хулоса - юракнинг орттирилган қопқоқ нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволашда чап бўлмача атриопластикасини қўллаган ҳолда операция бажарилиши ҳисобига соғлиқни сақлаш тизими учун 256500000 сўм миқдорида иқтисодий маблағ тежалади.