Вафоева Гулчиройхон Рустам қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-иммунологик тавсифи ва уни эрта ташхислаш мезонларини ишлаб чиқиш” 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Tib 4282.
Илмий раҳбар: Саидходжаева Саида Набиевна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Ўринов Мусо Болтаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ниёзов Шуҳрат Тоштемирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тожикистон давлат тиббиёт университети
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-иммунологик хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг эрта ташхислаш мезонларини яратиш ва эрта неврологик ногиронликнинг олдини олиш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатия синдромларининг клиник-неврологик хусусиятлари хуружлар частотаси, неврологик дефицит, Бейли–III ривожланиш шкаласи кўрсаткичлари билан ўзаро солиштирилган ҳолда баҳоланиб, Веста ва Леннокс–Гасто синдромларида юқори частотали хуружлар психомотор ривожланиш кечикиши ва неврологик бузилишлар оғирлиги билан корреляцион боғлиқлиги асосланган;
эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатия клиник синдромларида ҳужайравий, гуморал иммунитет ва цитокин статусидаги комплекс ўзгаришлар аниқланиб, CD4⁺ камайиши, CD8⁺ ва CD16⁺ ортиши, CD4/CD8 иммунорегулятор индексининг пасайиши, ЦИК ва IL-1β миқдорининг ошиши билан кечувчи иммунологик дисбаланснинг касаллик оғирлиги ва психоневрологик регресс билан боғлиқлиги асосланган;
ЭЭГ ва МРТ ўзгаришларининг клиник синдром турлари ва кечиш оғирлиги билан боғлиқлиги аниқланиб, модификацияланган гипсаритмия, генерализациялашган эпилептиформ фаоллик (2,5-3Hz), кортикал дисплазия, вентрикуломегалия ва гиппокампал склероз каби структур ўзгаришларнинг тутқаноқ частотаси, неврологик дефицит оғирлиги, иммунологик дисбаланс, хусусан CD4/CD8 индексининг пасайиши ҳамда IL-1β даражасининг ошиши билан боғлиқлиги асосланган;
эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатиясининг ривожланиш хавф омиллари, клиник-неврологик, нейрофизиологик (ЭЭГ), нейровизуализацион (МРТ) ҳамда иммунологик кўрсаткичлар мажмуаси асосида касалликни эрта босқичда аниқлаш, клиник синдромларни ўзаро бир биридан фарқлаш, оғир кечиш хавфини баҳолаш ва индивидуал даволаш тактикасини танлаш имконини берувчи алгоритм ишлаб чиқилган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-иммунологик тавсифи ва уни эрта ташхислаш мезонларини ишлаб чиқиш” мавзусидаги илмий янгиликни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича: 
Биринчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатия синдромларининг клиник-неврологик хусусиятлари хуружлар частотаси, неврологик дефицит, Бейли–III ривожланиш шкаласи кўрсаткичлари билан ўзаро солиштирилган ҳолда баҳоланиб, Веста ва Леннокс–Гасто синдромларида юқори частотали хуружлар психомотор ривожланиш кечикиши ва неврологик бузилишлар оғирлиги билан корреляцион боғлиқлиги асосланганлиги бўйича “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-параклиник ташхислаш усуллари” ва “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг иммунологик хусусиятларини баҳолаш усуллари” номли услубий тавсияномалар ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 2025 йил 4 июндаги №03/366 ва №03/367 сонли маълумотномалари)  билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 1-сон болалар клиник шифохонаси бўйича буйруқ (25.06.2025, буйруқ №69); Қашқадарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (21.07.2025 йил; №193-т)  амалиётига тадбиқ этилди.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 05 мартдаги 04/27-сонли хулосаси олинган). Ижтимоий самарадорлиги: эпилептик энцефалопатия синдромларида хуружлар частотаси, неврологик дефицит ва психомотор ривожланишни комплекс баҳолаш орқали юқори хавф гуруҳини эрта аниқлаш имконияти оширилди. Бу оғир неврологик асоратлар ва ривожланиш регрессининг олдини олишга, шунингдек болаларнинг ҳаёт сифати ва реабилитация самарадорлигини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: хуружлар частотаси ва психомотор ривожланиш бузилишлари ўртасидаги боғлиқликни эрта баҳолаш орқали юқори хавфли беморларда ўз вақтида даволаш ва кузатув чораларини қўллаш имконияти яратилди. Бу такрорий госпитализация, қўшимча диагностика ва узоқ муддатли реабилитация харажатларини камайтириб, ҳар бир бемор ҳисобига ўртача 1 800 000 сўм бюджет ва 1 100 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ тежалишига олиб келди. Хулоса: комплекс баҳолаш усули оғир кечувчи беморларни эрта аниқлаш, реабилитацияни индивидуаллаштириш ҳамда болаларнинг функционал имкониятлари ва ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди. Натижада ҳар бир бемор учун ўртача 1 800 000 сўм бюджет ва 1 100 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ иқтисоди таъминланди.
Иккинчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатия клиник синдромларида ҳужайравий, гуморал иммунитет ва цитокин статусидаги комплекс ўзгаришлар аниқланиб, CD4⁺ камайиши, CD8⁺ ва CD16⁺ ортиши, CD4/CD8 иммунорегулятор индексининг пасайиши, ЦИК ва IL-1β миқдорининг ошиши билан кечувчи иммунологик дисбаланснинг касаллик оғирлиги ва психоневрологик регресс билан боғлиқлиги асосланганлиги бўйича “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-параклиник ташхислаш усуллари” ва “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг иммунологик хусусиятларини баҳолаш усуллари” номли услубий тавсияномалар ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 2025 йил 4 июндаги №03/366 ва №03/367 сонли маълумотномалари)  билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 1-сон болалар клиник шифохонаси бўйича буйруқ (25.06.2025, буйруқ №69); Қашқадарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (21.07.2025 йил; №193-т)  амалиётига тадбиқ этилди.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 05 мартдаги 04/27-сонли хулосаси олинган). Ижтимоий самарадорлиги: эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатияда ҳужайравий, гуморал иммунитет ва цитокин статусини комплекс баҳолаш орқали касаллик оғир кечиши ва психоневрологик регресс хавфи юқори бўлган беморларни эрта аниқлаш имконияти оширилди. Иммунологик дисбалансни ўз вақтида баҳолаш даволаш ва диспансер кузатувини индивидуаллаштириш ҳамда оғир неврологик асоратлар ривожланишини камайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: CD4⁺, CD8⁺, CD16⁺, CD4/CD8 индекси, ЦИК ва IL-1β кўрсаткичларини комплекс баҳолаш орқали юқори хавфли беморларни эрта саралаш имконияти яратилди. Бу такрорий госпитализация, қўшимча текширувлар ва реабилитация харажатларини камайтириб, ҳар бир бемор ҳисобига ўртача 1 850 000 сўм бюджет ва 1 250 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ тежалишига олиб келди. Хулоса: иммунологик маркерларни комплекс баҳолаш касаллик оғирлигини баҳолаш ва прогнозлаш самарадорлигини ошириб, даволаш тактикасини индивидуаллаштиришга хизмат қилди ҳамда ҳар бир бемор учун 1 850 000 сўм бюджет ва 1 250 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ иқтисодини таъминлади.
Учинчи илмий янгилик: ЭЭГ ва МРТ ўзгаришларининг клиник синдром турлари ва кечиш оғирлиги билан боғлиқлиги аниқланиб, модификацияланган гипсаритмия, генерализациялашган эпилептиформ фаоллик (2,5-3Hz), кортикал дисплазия, вентрикуломегалия ва гиппокампал склероз каби структур ўзгаришларнинг тутқаноқ частотаси, неврологик дефицит оғирлиги, иммунологик дисбаланс, хусусан CD4/CD8 индексининг пасайиши ҳамда IL-1β даражасининг ошиши билан боғлиқлиги асосланганлиги бўйича “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-параклиник ташхислаш усуллари” ва “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг иммунологик хусусиятларини баҳолаш усуллари” номли услубий тавсияномалар ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 2025 йил 4 июндаги №03/366 ва №03/367 сонли маълумотномалари)  билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 1-сон болалар клиник шифохонаси бўйича буйруқ (25.06.2025, буйруқ №69); Қашқадарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (21.07.2025 йил; №193-т)  амалиётига тадбиқ этилди.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 05 мартдаги 04/27-сонли хулосаси олинган). Ижтимоий самарадорлиги: ЭЭГ ва МРТда аниқланган патологик ўзгаришларнинг клиник синдромлар оғирлиги ва иммунологик дисбаланс билан боғлиқлигини баҳолаш орқали эпилептик энцефалопатияларнинг оғир шаклларини эрта аниқлаш имконияти оширилди. Бу ўз вақтида даволаш ва реабилитацияни режалаштириш, шунингдек неврологик дефицит ва психомотор регресснинг олдини олишга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ЭЭГ ва МРТ кўрсаткичларини иммунологик маркерлар билан биргаликда баҳолаш юқори хавфли беморларни эрта саралаш ва асоратларни прогноз қилиш имкониятини берди. Бу такрорий госпитализация, қўшимча инструментал текширувлар ва реабилитация харажатларини камайтириб, ҳар бир бемор учун ўртача 2 150 000 сўм бюджет ва 1 450 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ тежалишига олиб келди. Хулоса: ЭЭГ, МРТ ва иммунологик кўрсаткичларнинг ўзаро боғлиқлигини аниқлаш эпилептик энцефалопатияларни эрта ташхислаш ва прогнозлаш самарадорлигини ошириб, оғир асоратларни камайтириш ҳамда ҳар бир бемор учун 2 150 000 сўм бюджет ва 1 450 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ иқтисодини таъминлади. 
Тўртинчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатиясининг ривожланиш хавф омиллари, клиник-неврологик, нейрофизиологик (ЭЭГ), нейровизуализацион (МРТ) ҳамда иммунологик кўрсаткичлар мажмуаси асосида касалликни эрта босқичда аниқлаш, клиник синдромларни ўзаро бир биридан фарқлаш, оғир кечиш хавфини баҳолаш ва индивидуал даволаш тактикасини танлаш имконини берувчи алгоритм ишлаб чиқилганлиги бўйича “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг клиник-параклиник ташхислаш усуллари” ва “Эрта болалик даврида эпилептик энцефалопатиянинг иммунологик хусусиятларини баҳолаш усуллари” номли услубий тавсияномалар ишлаб чиқилган (Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 2025 йил 4 июндаги №03/366 ва №03/367 сонли маълумотномалари)  билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 1-сон болалар клиник шифохонаси бўйича буйруқ (25.06.2025, буйруқ №69); Қашқадарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (21.07.2025 йил; №193-т)  амалиётига тадбиқ этилди.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 05 мартдаги 04/27-сонли хулосаси олинган). Ижтимоий самарадорлиги: эрта ёшдаги болаларда эпилептик энцефалопатиянинг ривожланиш хавф омиллари, клиник-неврологик, ЭЭГ, МРТ ва иммунологик кўрсаткичларни комплекс баҳолашга асосланган алгоритм жорий этилиши касалликни эрта аниқлаш, дифференциал ташхислаш ва оғир кечиш хавфини прогноз қилиш имкониятини оширди. Бу даволаш тактикасини ўз вақтида танлаш ва ногиронликка олиб келувчи неврологик ҳамда психомотор бузилишларни камайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган алгоритм асосида беморларни эрта саралаш ва даволашни индивидуаллаштириш натижасида такрорий госпитализациялар, қўшимча текширувлар ва узоқ муддатли реабилитация харажатлари қисқартирилди. Бу ҳар бир бемор учун ўртача 2 650 000 сўм бюджет ва 1 850 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ тежалишига олиб келди. Хулоса: эпилептик энцефалопатияларни эрта ташхислаш ва прогнозлашга қаратилган комплекс алгоритм касалликнинг оғир шаклларини ўз вақтида аниқлаш, даволаш самарадорлигини ошириш ва неврологик асоратларни камайтиришга хизмат қилди ҳамда ҳар бир бемор учун 2 650 000 сўм бюджет ва 1 850 000 сўм бюджетдан ташқари маблағ иқтисодини таъминлади.