Дусмуродова Ирода Қувоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантириш назарий асослари (нофилологик йўналиш талабалар мисолида (нофилологик йўналиш талабалар мисолида)”, 13.00.01 – Педагогика назарияси. Педагогика таълимотлар тарихи (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Ped9818.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети.
Илмий раҳбар: Хамидова Нилуфар Джумаваевна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус Университй, PhD.03/2025.27.12.Ped.31.01.
Расмий оппонентлар: Химматалиев Дўстназар Омонович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Фозилова Махина Адашевна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: сифатида Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар ёрдамида ривожлантириш жараёнини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришнинг педагогик мазмуни аутентик видеони пассив идрок этиш билан чекланадиган ўқув фаолиятидан фаол коммуникатив нутққа ўтиш муаммосини мултимодал ахборотни контекстуал англаш, прагматик талқин қилиш ва мустақил нутқий ифодага трансформациялаш механизми орқали ҳал этиш, аутентик видеонинг коммуникатив-дидактик имкониятларини нутқий компетенсиянинг функсионал таркиби билан мувофиқлаштириш ҳамда коммуникатив-прагматик, мултимодал ва рефлексив ёндашувлар интеграцияси асосида аниқлаштирилган;
талабаларнинг нутқий компетенсияси ривожланганлик даражасини аниқлашга хизмат қилувчи диагностик мезонлар ва кўрсаткичлар аутентик нутқни реcептив идрок этиш натижаларини реал коммуникатив вазиятдаги продуктив нутқий фаолият билан ўзаро мувофиқлаштириш, коммуникатив ниятни англашдан мустақил нутқий муносабат билдиришгача бўлган фаолият натижаларини кузатиладиган диагностик дескрипторлар орқали операционаллаштириш, аутентик видео-топшириқлар воситасида когнитив-коммуникатив, прагматик-фаолиятли ва рефлексив-баҳолаш компонентларининг намоён бўлиш хусусиятларини ривожланганлик даражалари бўйича дифференциал баҳолаш асосида такомиллаштирилган;
талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришнинг педагогик модели аутентик видеони пассив идрок этишдан мустақил коммуникатив фаолиятга ўтишдаги методик узилишларни бартараф этиш, аудиовизуал ахборотни мазмуний англашдан диалогик муносабат, спонтан нутқ ва коммуникатив трансферга босқичма-босқич трансформациялаш, ушбу жараённи видеоанализ ва ситуатив-коммуникатив методлар воситасида фаоллаштириш ҳамда мақсадли, мазмуний, жараёнли-фаолиятли, баҳолаш-диагностик ва натижавий блокларнинг структуравий-функсионал яхлитлиги асосида такомиллаштирилган;
аутентик видео материаллар воситасида талабаларнинг нутқий компетенсиясини ривожлантиришнинг илмий-методик таъминоти аутентик видеони пассив кўриш воситасидан фаол коммуникатив фаолиятни юзага келтирувчи дидактик ресурсга трансформациялаш, талабанинг аутентик нутқни идрок этишидан мустақил нутқий маҳсулот яратишигача бўлган методик узвийликни таъминлаш, видеоматериалларни коммуникатив мазмуни ва дидактик мураккаблигига кўра дифференциал танлаш ҳамда босқичли нутқий топшириқларни талабаларнинг тайёргарлик даражасига мувофиқлаштириш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Нофилологик йўналиш талабаларининг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришнинг назарий асосларини ўрганиш асосида:
талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришнинг педагогик мазмуни аутентик видеони пассив идрок этиш билан чекланадиган ўқув фаолиятидан фаол коммуникатив нутққа ўтиш муаммосини мултимодал ахборотни контекстуал англаш, прагматик талқин қилиш ва мустақил нутқий ифодага трансформациялаш механизми орқали ҳал этиш, аутентик видеонинг коммуникатив-дидактик имкониятларини нутқий компетенсиянинг функсионал таркиби билан мувофиқлаштириш ҳамда коммуникатив-прагматик, мултимодал ва рефлексив ёндашувлар интеграцияси асосида аниқлаштирилган таклиф ва тавсиялардан “Интродуcтион то тҳе cоурсе оф Роман-Германиc пҳилологй” номли ўқув қўлланма яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги 136-сонли буйруғи, № 488127). Натижада, аутентик видеолардан фойдаланиш тил ўрганиш жараёнига қизиқишни кучайтириши, ўқувчиларнинг реал тил муҳити билан танишишига имкон бериши ва дарсларни интерактив шаклда ташкил этиш учун кенг имкониятлар яратиши исботланган;
талабаларнинг нутқий компетенсияси ривожланганлик даражасини аниқлашга хизмат қилувчи диагностик мезонлар ва кўрсаткичлар аутентик нутқни реcептив идрок этиш натижаларини реал коммуникатив вазиятдаги продуктив нутқий фаолият билан ўзаро мувофиқлаштириш, коммуникатив ниятни англашдан мустақил нутқий муносабат билдиришгача бўлган фаолият натижаларини кузатиладиган диагностик дескрипторлар орқали операционаллаштириш, аутентик видео-топшириқлар воситасида когнитив-коммуникатив, прагматик-фаолиятли ва рефлексив-баҳолаш компонентларининг намоён бўлиш хусусиятларини ривожланганлик даражалари бўйича дифференциал баҳолаш асосида такомиллаштирилган таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон Ёшлар Иттифоқи Марказий Кенгаши ҳузуридаги Республика фан ва технологиялар ривожланишининг “Ахборотлашган жамият ва демократик давлатни ижтимоий, ҳуқуқий, иқтисодий, маданий, маънавий-маърифий ривожлантиришда инновацион ғоялар тизимини шакллантириш ва уларни амалга ошириш йўллари” мавзусидаги амалий лоҳияда белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон ёшлар иттифоқи марказий кенгаши 2025-йил 2-декабрдаги 04-13/921-сонли маълумотномаси). Натижада, талабаларда коммуникатив вазиятларга мослашувчан бўлиш ва касбий фаолиятда тилни фаол қўллаш кўникмаларини шакллантирилган;
талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришнинг педагогик модели аутентик видеони пассив идрок этишдан мустақил коммуникатив фаолиятга ўтишдаги методик узилишларни бартараф этиш, аудиовизуал ахборотни мазмуний англашдан диалогик муносабат, спонтан нутқ ва коммуникатив трансферга босқичма-босқич трансформациялаш, ушбу жараённи видеоанализ ва ситуатив-коммуникатив методлар воситасида фаоллаштириш ҳамда мақсадли, мазмуний, жараёнли-фаолиятли, баҳолаш-диагностик ва натижавий блокларнинг структуравий-функсионал яхлитлиги асосида такомиллаштирилган таклиф ва тавсиялар “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Вақт машинаси” кўрсатуви ссенарийларини тайёрлашда амалий лоҳияда белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпаниясининг “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси 2025-йил 19-июндаги 01-33/460 сонли маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг нутқий компетенсиясини аутентик видео материаллар воситасида ривожлантиришга йўналтирилган педагогик модел, методик тизим ва интерактив медиа-топшириқлар мажмуаси тизимлаштирилган;
аутентик видео материаллар воситасида талабаларнинг нутқий компетенсиясини ривожлантиришнинг илмий-методик таъминоти аутентик видеони пассив кўриш воситасидан фаол коммуникатив фаолиятни юзага келтирувчи дидактик ресурсга трансформациялаш, талабанинг аутентик нутқни идрок этишидан мустақил нутқий маҳсулот яратишигача бўлган методик узвийликни таъминлаш, видеоматериалларни коммуникатив мазмуни ва дидактик мураккаблигига кўра дифференциал танлаш ҳамда босқичли нутқий топшириқларни талабаларнинг тайёргарлик даражасига мувофиқлаштириш асосида такомиллаштирилган таклиф ва тавсиялар “Интродуcтион то тҳе cоурсе оф Роман-Германиc пҳилологй” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги 136-сонли буйруғи, № 488127). Натижада, аутентик видео материалларга асосланган медиа-дидактик таълим муҳитининг талабаларнинг коммуникатив мустақиллиги, нутқий мослашуви ва мулоқот маданиятини ривожлантиришдаги методик самарадорлиги амалий жиҳатдан асослаб берилган.