Зиядуллаева Гулрух Зиядуллаевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Самарқанд вилояти аҳолисида II синф гистомансублик DR генларининг полиморфизм хусусиятларини аниқлаш”, 03.00.03 – Молекуляр биология. Молекуляр генетика. Молекуляр биотехнология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/B1363.
Илмий раҳбар: Душанова Гавҳар Абдукаримовна биология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти ҳузуридаги DSc.05/3025.27.12.Tib.26.01 рақамли кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Мухаммедов Рустам Султонович биология фанлари доктори, профессор; Юлдашев Носиржон Мухаммеджанович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Самарқанд вилояти аҳолисида II синф гистомансублик DR генларининг полиморфизм хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Самарқанд вилояти ўзбек популяциясида HLA-DRB локуси юқори даражада полиморфлиги DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллеллари энг юқори учраш частотасига эга бўлиб, асосий иммуногенетик маркерлар эканлиги исботланган; 
илк бор Самарқанд аҳолисида HLA-DRB локуси DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллелларининг юқори частотаси европеоид ва марказий осиёлик компонентлар таъсирини кўрсатса, DRB3 ва DRB4 аллеллари монголоид компонент изларини акс эттириши ахолининг тарихий миграция ва этник аралашув марказида бўлганини генетик жиҳатдан тасдиқлаши исботланган;
илк бор ўзбек популяциясида HLA-DRA гени rs8084 полиморфизмининг C аллели ва C/C генотипи мутлақ устунлиги фонида T аллелининг жуда кам учраши ва T/T генотипини аниқланмаслиги сабабли HLA-DRA гени мазкур популяцияда иммун жавоб асосий механизмларининг барқарор сақланиши ҳамда генетик бир хиллик юқори эканлигини тасдиқлаши исботланган;
биоинформатик таҳлилларга кўра, ўзбек популяцияси HLA-DRA ва HLA-DRB1 гетеродимер молекулаларида DRB1 аллелларининг юқори полиморфизми аминокислота қатори қисқарган DRB101:05 ва DRB103:08 аллел вариантлари ҳам конформацион жиҳатдан барқарорлиги, антиген билан боғланиш қобилиятини сақлаб қолиши аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Самарқанд вилояти аҳолисида II синф гистомансублик DR генларининг полиморфизм хусусиятларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижаларга асосланиб:
биринчи илмий янгилиги: илк бор Самарқанд вилояти ўзбек популяциясида HLA-DRB локуси юқори даражада полиморфлиги DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллеллари энг юқори учраш частотасига эга бўлиб, асосий иммуногенетик маркерлар эканлиги исботланганлиги бўйича «HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили»  илмий-услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Самарқанд давлат университети Илмий кенгашининг 2025-йил 31 май, 12-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази бўйича  27.08.2025 йилдаги №16-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12-февралдаги №03/21 -сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган илмий натижалар иммунопатология хавфини башорат қилиш ва олдини олиш чораларини белгилаш, эрта ташхис қўйиш, генетик барқарорлик ва иммуногенетик хосликларни баҳолаш бўйича натижалар келажакда илмий ва клиник тадқиқотлар учун база сифатида қўллашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази амалий фаолиятига жорий этилишида HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили HLA-DRB аллеллари ва HLA-DRA rs8084 полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқот натижалари аутоиммун касалликлар табиатини баҳолаш, трансплантация амалиётида  донор ва реципиентнинг иммун мувофиқлигини баҳолаш, касаллик асоратларини камайтириш, ўз навбатида индивидуал даволаш тактикасини танлаш хисобига даволаниш муддатини қисқартиришга имкон яратади; хулоса: Самарқанд вилояти ўзбек популяциясида HLA-DRB локуси юқори даражада полиморфлиги DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллеллари энг юқори учраш частотасига эга бўлиб, асосий иммуногенетик маркерлар эканлиги асосланган; 
иккинчи илмий янгилиги: илк бор Самарқанд аҳолисида HLA-DRB локуси DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллелларининг юқори частотаси европеоид ва марказий осиёлик компонентлар таъсирини кўрсатса, DRB3 ва DRB4 аллеллари монголоид компонент изларини акс эттириши ахолининг тарихий миграция ва этник аралашув марказида бўлганини генетик жиҳатдан тасдиқлаши исботланганлиги бўйича «HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили»  илмий-услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Самарқанд давлат университети Илмий кенгашининг 2025-йил 31 май, 12-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази бўйича  27.08.2025 йилдаги №16-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12-февралдаги №03/21 -сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган илмий натижалар иммунопатология хавфини башорат қилиш ва олдини олиш чораларини белгилаш, эрта ташхис қўйиш, генетик барқарорлик ва иммуногенетик хосликларни баҳолаш бўйича натижалар келажакда илмий ва клиник тадқиқотлар учун база сифатида қўллашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази амалий фаолиятига жорий этилишида HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили HLA-DRB аллеллари ва HLA-DRA rs8084 полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқот натижалари аутоиммун касалликлар табиатини баҳолаш, трансплантация амалиётида  донор ва реципиентнинг иммун мувофиқлигини баҳолаш, касаллик асоратларини камайтириш, ўз навбатида индивидуал даволаш тактикасини танлаш хисобига даволаниш муддатини қисқартиришга имкон яратади; хулоса; Самарқанд аҳолисида HLA-DRB локуси DRB101:01, DRB103:01 ва DRB1*04:01 аллелларининг юқори частотаси европеоид ва марказий осиёлик компонентлар таъсирини кўрсатса, DRB3 ва DRB4 аллеллари монголоид компонент изларини акс эттириши ахолининг тарихий миграция ва этник аралашув марказида бўлганини генетик жиҳатдан тасдиқлаши асосланган;
учинчи илмий янгилиги: илк бор ўзбек популяциясида HLA-DRA гени rs8084 полиморфизмининг C аллели ва C/C генотипи мутлақ устунлиги фонида T аллелининг жуда кам учраши ва T/T генотипини аниқланмаслиги сабабли HLA-DRA гени мазкур популяцияда иммун жавоб асосий механизмларининг барқарор сақланиши ҳамда генетик бир хиллик юқори эканлигини тасдиқлаши исботланганлиги бўйича «HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили»  илмий-услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Самарқанд давлат университети Илмий кенгашининг 2025-йил 31 май, 12-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази бўйича  27.08.2025 йилдаги №16-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12-февралдаги №03/21 -сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган илмий натижалар иммунопатология хавфини башорат қилиш ва олдини олиш чораларини белгилаш, эрта ташхис қўйиш, генетик барқарорлик ва иммуногенетик хосликларни баҳолаш бўйича натижалар келажакда илмий ва клиник тадқиқотлар учун база сифатида қўллашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази амалий фаолиятига жорий этилишида HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили HLA-DRB аллеллари ва HLA-DRA rs8084 полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқот натижалари аутоиммун касалликлар табиатини баҳолаш, трансплантация амалиётида  донор ва реципиентнинг иммун мувофиқлигини баҳолаш, касаллик асоратларини камайтириш, ўз навбатида индивидуал даволаш тактикасини танлаш хисобига даволаниш муддатини қисқартиришга имкон яратади; Хулоса: ўзбек популяциясида HLA-DRA гени rs8084 полиморфизмининг C аллели ва C/C генотипи мутлақ устунлиги фонида T аллелининг жуда кам учраши ва T/T генотипини аниқланмаслиги сабабли HLA-DRA гени мазкур популяцияда иммун жавоб асосий механизмларининг барқарор сақланиши ҳамда генетик бир хиллик юқори эканлигини тасдиқлаши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: биоинформатик таҳлилларга кўра, ўзбек популяцияси HLA-DRA ва HLA-DRB1 гетеродимер молекулаларида DRB1 аллелларининг юқори полиморфизми аминокислота қатори қисқарган DRB101:05 ва DRB103:08 аллел вариантлари ҳам конформацион жиҳатдан барқарорлиги, антиген билан боғланиш қобилиятини сақлаб қолиши аниқланганлиги бўйича «HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили»  илмий-услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Самарқанд давлат университети Илмий кенгашининг 2025-йил 31 май, 12-сонли баённомаси билан тасдиқланган). Мазкур таклиф Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази бўйича  27.08.2025 йилдаги №16-сонли буйруғи билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12-февралдаги №03/21 -сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган илмий натижалар иммунопатология хавфини башорат қилиш ва олдини олиш чораларини белгилаш, эрта ташхис қўйиш, генетик барқарорлик ва иммуногенетик хосликларни баҳолаш бўйича натижалар келажакда илмий ва клиник тадқиқотлар учун база сифатида қўллашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарканд давлат тиббиёт университети хузуридаги Иммунология ва инсон геноми илмий-амалий маркази амалий фаолиятига жорий этилишида HLA-DR генларининг молекуляр-генетик таҳлили HLA-DRB аллеллари ва HLA-DRA rs8084 полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқот натижалари аутоиммун касалликлар табиатини баҳолаш, трансплантация амалиётида  донор ва реципиентнинг иммун мувофиқлигини баҳолаш, касаллик асоратларини камайтириш, ўз навбатида индивидуал даволаш тактикасини танлаш хисобига даволаниш муддатини қисқартиришга имкон яратади; хулоса: ўзбек популяцияси HLA-DRA ва HLA-DRB1 гетеродимер молекулаларида DRB1 аллелларининг юқори полиморфизми аминокислота қатори қисқарган DRB101:05 ва DRB103:08 аллел вариантлари ҳам конформацион жиҳатдан барқарорлиги, антиген билан боғланиш қобилиятини сақлаб қолиши асосланган.