Курбанова Нодира Баҳтияровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Буғдойни унга қайта ишлаш жараёнида унинг элемент таркибидаги ўзгаришлар қонуниятларини тадқиқ этиш”, 02.00.17 - Қишлоқ хоʻжалик ва озиқ-овқат маҳсулотларига ишлов бериш, сақлаш ҳамда қайта ишлаш технологиялари ва биотехнологиялари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2025.2.PhD/Т5599.
Илмий раҳбар: Джахангирова Гулноза Зинатуллаевна, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент кимё-технология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассасалар номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти, DSc.03/2025.27.12.Т.42.01.
Расмий оппонентлар: Баракаев Нусратулло Ражабович, техника фанлари доктори, профессор; Гафурова Дилором Аббасовна, техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот номи: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: буғдойни унга қайта ишлаш жараёнида элемент таркибининг ўзгариш қонуниятларини аниқлаш билан биологик муҳим элементларни сақланишини таъминлайдиган технологик жараённи такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
буғдойни унга қайта ишлаш технологик жараёнининг босқичларида макро- ва микроелементлар тақсимланишининг миқдорий қонуниятлари илк бор аниқланиб, анъанавий қайта ишлаш жараёнида биологик жиҳатдан муҳим элементлар (Фе, Зн, Мн, Cа) миқдорининг 50 % дан ортиғи йўқотилиши исботланган;
вимол жараёнида виброцентрофугал ускунаси ёрдамида буғдойни қайта ишлаш технологияси такомиллаштирилиб, қўшимча 3% ҳажмда табиий минералларни ўзида сақловчи мақсадли ун олиш имкониятлари асосланган;
таклиф этилган мақсадли унда, рухнинг биосингувчанлиги анъанавий бойитилган биринчи навли унга нисбатан 15 % га юқори эканлиги исботланган;
мақсадли уннинг бойитилмаган биринчи навли унга нисбатан табиий минерал бойитиш коеффициентлари асосланиб, Зн - 4,16; Фе - 3,63; Cа - 2,49; Мн - 1,70 марта кўплиги исботланган;
буғдойни унга қайта ишлаш жараёнида элемент таркибининг ўзгариш қонуниятларини аниқлаш билан доннинг минералларга бой фракцияларини қайта ишлаш технологияси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Буғдойни унга қайта ишлаш жараёнида элемент таркибининг ўзгариш қонуниятларини аниқлаш билан доннинг минералларга бой фракцияларини қайта ишлаш технологик жараёнларини оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
буғдойни қайта ишлашнинг такомиллашган технологияси «Галла-Алтег» АЖ да амалиётга жорий қилинган («Ўздонмаҳсулот» акциядорлик компаниясининг 2025 йил 27-ноябрдаги 27-109/11-2025-сонли маълумотномаси). Натижада, минерал таркиби яхшиланган, темир ва рух миқдори юқори, органолептик ва реологик хусусиятлари талабларга мос «мақсадли ун» ишлаб чиқариш имконини берган;
темир ва рух миқдори юқори «мақсадли ун» асосида функсионал шакар печенелари ишлаб чиқариш технологияси «ФУНКСИОНАЛ ОЗИҚ-ОВҚАТ КОМБИНАТИ» МЧЖ нинг «2023-2030 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати»га киритилган («Ўздонмаҳсулот» акциядорлик компаниясининг 2025 йил 27-ноябрдаги 27-109/11-2025-сонли маълумотномаси). Натижада, озиқ-овқат маҳсулотлари хавфсизлиги таъминланган янги турдаги ун маҳсулоти ишлаб чиқариш имконини берган.