Омонова Нигорахон Алишеровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган ортопедик тузилмаларни гигиеник парваришлаш сифатини ошириш», 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2026.1.PhD/Tib6896.
Илмий раҳбар: Зиядуллаева Нигора Саидуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент Кимё халқаро университети, DSc.03/27.12.2025.Tib.29.01.
Расмий оппонентлар: Салимов Одилхон Рустамович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Фозилов Уктам Абдураззокович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини парвариш қилиш учун мўлжалланган янги маҳаллий универсал гигиеник воситанинг қўлланиш самарадорлигини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларининг гигиеник ҳолати улардан фойдаланиш муддатига боғлиқ ҳолда – 1 йилгача, 1 йилдан 3 йилгача ва 3 йилдан 5 йилгача бўлган даврларда QScan усули асосида миқдорий баҳоланиб, протез юзасидаги микробли қоплам ва биоплёнка тўпланишини объектив баҳолаш мезонлари аниқланган;
турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини гигиеник парваришлаш учун янги маҳаллий универсал гигиеник восита ишлаб чиқилиб, унинг клиникагача хавфсизлиги экспериментал ҳайвонларда гематологик, биокимёвий ва умумий функционал кўрсаткичлар асосида исботланган;
турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини парваришлашда янги маҳаллий универсал гигиеник воситанинг клиник самарадорлиги протез тозалиги индекси кўрсаткичларининг динамикаси асосида исботланган;
турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини гигиеник парваришлашда янги маҳаллий универсал гигиеник воситанинг микробиологик самарадорлиги парваришлашдан кейин протезларнинг микробиологик контаминацияси камайиши асосида аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган ортопедик тузилмаларни гигиеник парваришлаш сифатини ошириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларининг гигиеник ҳолати улардан фойдаланиш муддатига боғлиқ ҳолда – 1 йилгача, 1 йилдан 3 йилгача ва 3 йилдан 5 йилгача бўлган даврларда QScan усули асосида миқдорий баҳоланиб, протез юзасидаги микробли қоплам ва биоплёнка тўпланишини объектив баҳолаш мезонлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 11 декабрда 01-р/61-сон «Олиб қўйиладиган тиш протезларини тозалаш учун гигиеник восита ишлаб чиқариш» ҳамда 01-р/62-сон билан тасдиқланган «Клинико-морфологическое обоснование эффективности применения отечественного гигиенического порошка для очистки съёмных зубных протезов» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг Марказий ҳарбий клиник госпитали амбулатор-поликлиника маркази стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 217-сон ҳамда Фарғона вилояти Ўзбекистон туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 103-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/15-сон ҳулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқотда турли хил полимер материаллардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларининг гигиеник ҳолати QScan усули ёрдамида баҳоланди. Олинган натижалар протез юзасидаги биоплёнка ва микробли қопламнинг миқдорий кўрсаткичларини аниқлаш, гигиеник парвариш даражасини объектив баҳолаш имконини берди. Бу эса беморларда оғиз бўшлиғи гигиенасини назорат қилиш, яллиғланиш жараёнларини барвақт аниқлаш ва профилактик чора-тадбирларни ўз вақтида қўллашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: QScan усули ёрдамида олиб қўйиладиган тиш протезларининг гигиеник ҳолатини баҳолаш турли полимер материалларнинг клиник барқарорлиги ва биоплёнкага мойиллигини таққослаш имконини бериши орқали протезларни эрта алмаштириш ҳолатларини камайтириш, такрорий муолажалар сонини қисқариш натижасида стоматологик хизматларга сарфланадиган харажатлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини гигиеник парваришлаш учун янги маҳаллий универсал гигиеник восита ишлаб чиқилиб, унинг клиникагача хавфсизлиги экспериментал ҳайвонларда гематологик, биокимёвий ва умумий функционал кўрсаткичлар асосида исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 11 декабрда 01-р/61-сон «Олиб қўйиладиган тиш протезларини тозалаш учун гигиеник восита ишлаб чиқариш» ҳамда 01-р/62-сон билан тасдиқланган «Клинико-морфологическое обоснование эффективности применения отечественного гигиенического порошка для очистки съёмных зубных протезов» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг Марказий ҳарбий клиник госпитали амбулатор-поликлиника маркази стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 217-сон ҳамда Фарғона вилояти Ўзбекистон туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 103-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/15-сон ҳулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўтказилган клиникагача тадқиқотлар маълумотлари янги композициянинг асосий гематологик ва биокимёвий кўрсаткичларга сезиларли таъсир кўрсатмаслигини, шунингдек ҳайвонлар хатти-ҳаракатида ўзгаришларга олиб келмаслигини тасдиқлади. Бу маҳаллий гигиеник воситанинг оғиз орқали қўлланилганда юқори даражада хавфсиз эканлигини кўрсатди ва уни амалиётда кенг қўллаш мақсадга мувофиқлигини исботлади. Иқтисодий самарадорлиги: тиш протезларини тозалаш учун ишлаб чиқилган маҳаллий гигиеник восита ўткир ва сурункали токсиклик бўйича клиникагача ўтказилган тадқиқотларда тажриба ҳайвонларида интоксикация белгилари аниқланмаган ҳолда юқори хавфсизликни намоён этди. Маҳаллий восита (1 таблетка учун 600 сўм) хорижий Corega (1 таблетка учун 2000 сўм) тозаловчи таблeткасига нисбатан 70% арзонроқ бўлиб, ҳар бир гигиеник тозалаш муолажасида истеъмолчи учун сезиларли миқдорда маблағ иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини парваришлашда янги маҳаллий универсал гигиеник воситанинг клиник самарадорлиги протез тозалиги индекси кўрсаткичларининг динамикаси асосида исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 11 декабрда 01-р/61-сон «Олиб қўйиладиган тиш протезларини тозалаш учун гигиеник восита ишлаб чиқариш» ҳамда 01-р/62-сон билан тасдиқланган «Клинико-морфологическое обоснование эффективности применения отечественного гигиенического порошка для очистки съёмных зубных протезов» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг Марказий ҳарбий клиник госпитали амбулатор-поликлиника маркази стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 217-сон ҳамда Фарғона вилояти Ўзбекистон туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 103-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/15-сон ҳулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: янги универсал гигиена воситасининг клиник самарадорлиги протезлардан фойдаланувчи беморларда оғиз бўшлиғи гигиенасининг барқарор яхшиланишига олиб келади. Протез тозалик индекси камайиши протез стоматитлари ва бошқа яллиғланиш ҳолатларининг профилактикасини таъминлаб, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: гигиеник воситаларни олдиндан қиёсий таҳлил қилиш билан танланган маҳаллий гигиеник кукунни қўллашда иқтисодий самарадорлик таҳлили шуни кўрсатдики, бир марталик тозалаш нархи ўхшаш ҳолат учун 1400 сўмни тежашга имкон беради: Х/С = ИС / (С2-С1) = 1400/(95-90) = 280 сўм. Маҳаллий ишлаб чиқилган гигиеник кукунни қўллаш натижасида ҳар бир гигиеник тозалаш ҳолати учун 280 сўм иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: турли хил полимерлардан тайёрланган олиб қўйиладиган тиш протезларини гигиеник парваришлашда янги маҳаллий универсал гигиеник воситанинг микробиологик самарадорлиги парваришлашдан кейин протезларнинг микробиологик контаминацияси камайиши асосида аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институти Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 11 декабрда 01-р/61-сон «Олиб қўйиладиган тиш протезларини тозалаш учун гигиеник восита ишлаб чиқариш» ҳамда 01-р/62-сон билан тасдиқланган «Клинико-морфологическое обоснование эффективности применения отечественного гигиенического порошка для очистки съёмных зубных протезов» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг Марказий ҳарбий клиник госпитали амбулатор-поликлиника маркази стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 217-сон ҳамда Фарғона вилояти Ўзбекистон туман тиббиёт бирлашмаси стоматология бўлими бўйича 26.12.2025 йилдаги 103-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/15-сон ҳулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: янги универсал гигиена воситасининг микробиологик самарадорлиги протезлардан фойдаланувчи беморларда оғиз бўшлиғи гигиенасининг барқарор яхшиланишига олиб келди. Бу эса протез стоматитлари ва бошқа яллиғланиш ҳолатларининг профилактикасини таъминлаб, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: гигиеник воситаларни олдиндан қиёсий таҳлил қилиш билан танланган маҳаллий гигиеник кукунни қўллашда иқтисодий самарадорлик таҳлили шуни кўрсатдики, бир марталик тозалаш нархи ўхшаш ҳолат учун 1400 сўмни тежашга имкон беради: Х/С = ИС / (С2-С1) = 1400/(95-90) = 280 сўм. Маҳаллий ишлаб чиқилган гигиеник кукунни қўллаш натижасида ҳар бир гигиеник тозалаш ҳолати учун 280 сўм иқтисод қилинади.