Ортиқбоев Дилмурод Зокир ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Модификацияланган гравитация назарияларида қора ўраларнинг энергетик жараёнлари ва кузатув белгилари”, 01.03.01-Астрономия ва 01.04.02-Назарий физика.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: “ТИҚХММИ” Миллий тадқиқот университети ҳузуридаги, Фундаментал ва амалий тадқиқотлар институти ҳузуридаги DSc.03/31.03.2022.Т/FM.10.04 рақамли Илмий кенгаш
Илмий раҳбарлар: ф.-м.ф.д. катта илмий ходим Ш.Н. Мардонов ва ф.-м.ф.д. проф. Ф.Ш.Атамуротов.
Расмий оппонентлар: ф.-м.ф.д., Ж.Р. Раимбаев (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети қошидаги назарий физика институти) ҳамда ф.-м.ф.д. Т.Р. Ахунов (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети Физика факултети профессори)
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ушбу диссертация ишининг асосий мақсади – Калб-Рамонд гравитацияси, Эйнштейн-Эйлер-Гейзенберг (ЭЕҲ) назарияси, лооп квант гравитациясидан олинган квант-тузатилган қора ўралар ва калта-сочли (шорт-ҳаиред) қора ўралар каби модификацияланган гравитация назарияларида айланувчи қора ўралар атрофидаги энергетик жараёнлар ва кузатув белгиларини комплекс ҳолда ўрганишдан иборат.
Тадқиқот доирасида қуйидаги асосий йўналишлар кўзда тутилган:
модификацияланган гравитация назарияларида қора ўраларнинг горизонт тузилиши, эргосфера хусусиятлари ва экстремаллик шартларини таҳлил қилиш;
синов зарралар (массив ва массасиз) ҳаракатини ўрганиш, энг ички барқарор айланма орбита (ИСCО) ва фотон сфераси радиусларини аниқлаш;
заррачалар тўқнашувлари, Пенросе жараёни ва магнит Пенросе жараёни орқали энергия ажратиб олиш механизмларини ўрганиш;
плазма муҳитининг турли моделлари (вакуум, бир жинсли, сингуляр изотермик сфера, носингуляр изотермик сфера ва бир жинсли бўлмаган плазма) таъсирида гравитацион линзаланишинг заиф майдон чегарасини тадқиқ қилиш;
модификацияланган гравитация назарияларидаги қора ўралар учун Кеплериан, радиал ва вертикал эпитциклик частоталарни ҳисоблаш ҳамда уларни рентген иккилик юлдуз тизимларида кузатиладиган квази-периодик тебранишлар (ҚПО) билан таққослаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Диссертация ишида қуйидаги илмий янгиликлар илк бор қўлга киритилган:
    Биринчи марта, Калб-Рамонд гравитациясидаги айланувчи қора ўралар учун зарралар динамикаси, турли плазма муҳитларидаги (вакуум, бир жинсли, СИС, НСИС, бир жинсли бўлмаган) гравитацион линзаланиш ва энергия ажратиб олиш механизмлари (Пенросе жараёни, магнит Пенросе жараёни) бир ягона формализм доирасида бирлаштирилиб ўрганилди. Натижада, Лоренц-симметрияни бузувчи параметрлар γ ва λ нинг ошиши билан оғиш бурчаги камайиши, плазма мавжудлигида эса ортиши аниқланди.
    Биринчи марта, Эйнштейн-Эйлер-Гейзенберг назариясидаги айланувчи қора ўралар учун экстракция қилинадиган энергия ва қайтарилмас масса учун аналитик ифодалар олинди. Қора ўра спинининг катта қийматларида β параметр энергия ажратиб олиш самарадорлигини ошириши, кичик спинларда эса классик Керр-Неwман чегарасидан пастга тушуриши кўрсатилди. Электромагнит Пенросе жараёнининг самарадорлиги айрим заряд конфигурацияларида 100% дан ошиши исботланди.
    Биринчи марта, лооп квант гравитациясидан илҳомланган квант-тузатилган қора ўралар учун Пенросе жараёнининг самарадорлиги ва қора ўра секинлашуви (спин слоwдоwн) таҳлил қилинди. Квант тузатишлар классик Керр ҳолатига нисбатан максимал энергия самарадорлигини камайтириши ва қора ўранинг айланишини тезроқ тўхтатиши аниқланди. Риccи скаляри ва Крецчманн инвариантлари учун аналитик ифодалар олинди.
    Биринчи марта, калта-сочли (шорт-ҳаиред) қора ўралар учун магнит Пенросе жараёнининг самарадорлиги ҳисобланди. Электрон-позитрон жуфтлар ҳосил бўлиши учун самарадорлик ∼〖10〗^6 гача етиши, пион емирилиши, бета-емирилиш ва ҳадрон резонанс емирилиши учун эса мос равишда ∼〖10〗^3, ∼500 ва ∼2.8×〖10〗^4 марта кичикроқ эканлиги кўрсатилди.
    Биринчи марта, Калб-Рамонд, Эйнштейн-Эйлер-Гейзенберг ва лооп квант гравитацияси моделларидаги қора ўралар учун Кеплериан, радиал ва вертикал эпитциклик частоталар аналитик ва сонли усулларда ҳисобланиб, уларнинг модификация параметрларига (с, β, λ, γ) боғлиқлиги аниқланди. Натижалар рентген иккилик юлдуз тизимларида (МАХИ Ж1348–630, ГХ 339–4, ХТЕ Ж1650–500) кузатиладиган ҚПО частоталари билан таққосланиб, модификацияланган гравитация назарияларини синашнинг янги усули таклиф этилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Мазкур диссертацияда келтирилган натижалар, хусусан компакт астрофизик обектлар атрофидаги хусусиятларга оид натижалар халқаро тадқиқотчилар орасида қизиқиш уйғотган ҳамда юқори импакт-факторга эга, экспертлар томонидан кўриб чиқиладиган илмий журналларда ҳавола қилинган: 
Эур. Пҳйс. Ж. C (2022) 82:659 ҳттпс://дои.орг/10.1140/эпжc/с10052-022-10619-з 
Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе 46 (2024) 101615 ҳттпс://дои.орг/10.1016/ж.дарк.2024.101615
ПҲЙСИCАЛ РЕВИЕW Д 112, 044026 (2025) ҳттпс://дои.орг/10.1103/cг7ж-бф8ҳ   
Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе 53 (2026) 102363 ҳттпс://дои.орг/10.1016/ж.дарк.2026.102363 
Мазкур илмий натижалар Сcопус базасида жами 98 та мақолада 103 та ҳаволага эга.