Yovqochev Pahlavon Navruzovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “anizotrop modda maydonlari bilan o‘ralgan qora o‘ralarning nazariy va kuzatuv tadqiqotlari”, 01.03.01 – “Astronomiya” va 01.04.02– “Nazariy fizika”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2026.2.PhD/FM1458.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: “TIQXMMI” Milliy tadqiqot universiteti huzuridagi Fundamental va amaliy tadqiqotlar instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: “TIQXMMI” Milliy tadqiqot universiteti huzuridagi Fundamental va amaliy tadqiqotlar instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.03/31.03.2022.T/FM.10.04 raqamli Ilmiy Kengash.
Ilmiy rahbar: f.-m.f.d., prof. A. A. Abdujabbarov
Rasmiy opponentlar: f.-m.f.d., prof. J. Rayimbaev (O‘zbekiston Milliy universiteti huzuridagi Nazariy Fizika instituti ), f.-m.f.d., prof. T. Axunov (O‘zbekiston milliy universiteti)
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi anizotrop modda bilan o‘ralgan qora o‘ralar atrofidagi astrofizik jarayonlarni har tomonlama tahlil qilishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
anizotrop modda maydonlarining kiritilishi Schwarzschild holatiga nisbatan qora o‘ra soyasi va kuchli gravitatsion linzalanish xususiyatlarida chetlanishlarga olib kelishi ko‘rsatildi.
anizotrop modda maydonlari qora o‘ralarning termodinamik xatti-harakatini sezilarli darajada o‘zgartirishi va lokal turg‘un konfiguratsiyalarga mos keladigan parametrlar hududini kengaytirishi aniqlandi. Anizotrop moddaning mavjudligi Hawking temperaturasini, issiq-lik sig‘imini va faza tuzilishini o‘zgartirib, Schwarzschild holatida mavjud bo‘lmagan yoki kamroq ifodalangan termodinamik jihatdan turg‘un qora o‘ra holatlarining paydo bo‘lishiga olib kelishi ko‘rsatildi.
Birinchi marta anizotrop qora o‘ralar atrofidagi termodinamik faza o‘tishlari va dinamik beqarorlik o‘rtasida bevosita bog‘liqlik aniqlandi. Lyapunov ko‘rsatkichi faza o‘tish nuqtasi yaqinida kritik xatti-harakat namoyon etishi ko‘rsatildi, bu esa qora o‘ra kritikligini beqaror foton orbitalari bilan bog‘liq dinamik kuzatuvlar orqali aniqlash mumkinligini ko‘rsatadi.
Birinchi marta anizotrop qora o‘ralar atrofidagi orbital va epitsiklik chastotalar chiqarilib, kvazi-davriy tebranishlarning relyativistik presessiya modeliga qo‘llanildi. GRO J1655-40 va XTE J1550-564 rentgen ikkiliklarining Markov zanjiri Monte-Karlo tahlili nolga teng bo‘lmagan anizotrop modda parametrlariga mos keluvchi eng yaxshi qiymatlarni berdi, bu anizotrop moddaning QPO o‘lchovlariga mosligi haqida kuzatuv dalilini taqdim etadi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ushbu dissertatsiyada taqdim etilgan natijalar — xususan, qora o‘ra soyasi va gravitatsion linzalanishga plazmaning ta’siri — xalqaro tadqiqotchilar e’tiborini qozongan hamda yuqori impakt-faktorga ega, ilmiy ekspertizadan o‘tgan jurnallarda iqtibos keltirilgan:
(Physics of the Dark Universe, Volume 50, article number 102063 (2025), Web of Science, IF: 6.4; Physics of the Dark Universe, Volume 48, article number 101865 (2025), Web of Science, IF: 6.4; Physics of the Dark Universe, Volume 52, article number 102253 (2026), Web of Science, IF: 6.4; Nuclear Physics B, Volume 1025, article number 117407 (2026), Web of Science, IF: 2.8; Physics of the Dark Universe, Volume 48, article number 101855 (2025), Web of Science, IF: 6.4; Chinese Physics C, Volume 49, article number 065107 (2025), Web of Science, IF: 3.1; Physics of the Dark Universe, Volume 49, article number 102064 (2025), Web of Science, IF: 6.4; Communications in Theoretical Physics, Volume 77, article number 075403 (2025), Web of Science, IF: 2.9; Physical Review D, Volume 114, article number 024045 (2026), Web of Science, IF: 5.3; The European Physical Journal C, Volume 84, article number 1180 (2024), Web of Science, IF: 4.8. ).
