Ёвқочев Паҳлавон Наврузовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “анизотроп модда майдонлари билан ўралган қора ўраларнинг назарий ва кузатув тадқиқотлари”, 01.03.01 – “Астрономия” ва 01.04.02– “Назарий физика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2026.2.PhD/FM1458.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “ТИҚХММИ” Миллий тадқиқот университети ҳузуридаги Фундаментал ва амалий тадқиқотлар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: “ТИҚХММИ” Миллий тадқиқот университети ҳузуридаги Фундаментал ва амалий тадқиқотлар институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.03/31.03.2022.Т/FM.10.04 рақамли Илмий Кенгаш.
Илмий раҳбар: ф.-м.ф.д., проф. А. А. Абдужаббаров
Расмий оппонентлар: ф.-м.ф.д., проф. Ж. Райимбаев (Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги Назарий Физика институти ), ф.-м.ф.д., проф. Т. Ахунов (Ўзбекистон миллий университети)
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади анизотроп модда билан ўралган қора ўралар атрофидаги астрофизик жараёнларни ҳар томонлама таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
анизотроп модда майдонларининг киритилиши Счwарзсчилд ҳолатига нисбатан қора ўра сояси ва кучли гравитацион линзаланиш хусусиятларида четланишларга олиб келиши кўрсатилди.
анизотроп модда майдонлари қора ўраларнинг термодинамик хатти-ҳаракатини сезиларли даражада ўзгартириши ва локал турғун конфигурацияларга мос келадиган параметрлар ҳудудини кенгайтириши аниқланди. Анизотроп модданинг мавжудлиги Ҳаwкинг температурасини, иссиқ-лик сиғимини ва фаза тузилишини ўзгартириб, Счwарзсчилд ҳолатида мавжуд бўлмаган ёки камроқ ифодаланган термодинамик жиҳатдан турғун қора ўра ҳолатларининг пайдо бўлишига олиб келиши кўрсатилди.
Биринчи марта анизотроп қора ўралар атрофидаги термодинамик фаза ўтишлари ва динамик беқарорлик ўртасида бевосита боғлиқлик аниқланди. Ляпунов кўрсаткичи фаза ўтиш нуқтаси яқинида критик хатти-ҳаракат намоён этиши кўрсатилди, бу эса қора ўра критиклигини беқарор фотон орбиталари билан боғлиқ динамик кузатувлар орқали аниқлаш мумкинлигини кўрсатади.
Биринчи марта анизотроп қора ўралар атрофидаги орбитал ва эпитциклик частоталар чиқарилиб, квази-даврий тебранишларнинг релятивистик прецессия моделига қўлланилди. ГРО Ж1655-40 ва ХТЕ Ж1550-564 рентген иккиликларининг Марков занжири Монте-Карло таҳлили нолга тенг бўлмаган анизотроп модда параметрларига мос келувчи энг яхши қийматларни берди, бу анизотроп модданинг ҚПО ўлчовларига мослиги ҳақида кузатув далилини тақдим этади.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ушбу диссертацияда тақдим этилган натижалар — хусусан, қора ўра сояси ва гравитацион линзаланишга плазманинг таъсири — халқаро тадқиқотчилар эътиборини қозонган ҳамда юқори импакт-факторга эга, илмий экспертизадан ўтган журналларда иқтибос келтирилган:
(Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, Волуме 50, артиcле нумбер 102063 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 6.4; Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, Волуме 48, артиcле нумбер 101865 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 6.4; Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, Волуме 52, артиcле нумбер 102253 (2026), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 6.4; Нуcлеар Пҳйсиcс Б, Волуме 1025, артиcле нумбер 117407 (2026), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 2.8; Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, Волуме 48, артиcле нумбер 101855 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 6.4; Чинесе Пҳйсиcс C, Волуме 49, артиcле нумбер 065107 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 3.1; Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, Волуме 49, артиcле нумбер 102064 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 6.4; Cоммуниcатионс ин Тҳеоретиcал Пҳйсиcс, Волуме 77, артиcле нумбер 075403 (2025), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 2.9; Пҳйсиcал Ревиеw Д, Волуме 114, артиcле нумбер 024045 (2026), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 5.3; Тҳе Эуропеан Пҳйсиcал Жоурнал C, Волуме 84, артиcле нумбер 1180 (2024), Wеб оф Сcиенcе, ИФ: 4.8. ).