Разикова Гулмира Рустамовнанинг  
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Атопик дерматитнинг молекуляр аллергодиагностикасига персоналлаштирилган ёндашувлар”, 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: B2025.2.DSc/Tib1357.
Илмий рахбар: Ирсалиева Фатима Хуснитдиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган аллергология ва иммунология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.04.01.
Расмий оппонентлар: Моренко Марина Алексеевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Наврузова Шакар Истамовна тиббиёт фанлари доктори, профессор, Исмаилова Адолат  Абдурахимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади атопик дерматит билан оғриган беморларни даволаш натижаларини яхшилаш мақсадида молекуляр сенсибилизация спектри, FLG гени мутацион статуси, иммунологик кўрсаткичлар ҳамда касалликнинг минтақавий хусусиятларини комплекс баҳолашга асосланган персоналлаштирилган ташхис ва даволаш алгоритмини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
марказий осиё шароитида атопик дерматит билан оғриган беморларда flg гени мутацион статуса биринчи марта комплекс баҳолаша натижасида  ноль-мутациялар (жумладан r501x, 2282del4) учраш частотаси ва уларнинг касаллик оғирлиги билан боғлиқлиги исботланган;
flg мутацияларини ташувчилик қилиш билан мажор аллерген компонентларига (pr-10, ltp) сенсибилизация ўртасида ишончли ассоциация аниқланиши биринчи марта ушбу молекулаларнинг атопик дерматитнинг оғир кечишини башорат қилувчи биомаркер сифатидаги аҳамияти асосланган (p < 0,01);
alex2, phadia-200 платформалари маълумотлари асосида атопик дерматит билан оғриган беморлар учун 12 та энг тез-тез учрайдиган аллерген компонентларини ўз ичига олган молекуляр сенсибилизациянинг минтақавий спектри шакллантирилиши касалликни эрта босқичларда аниқланиши имкониятини 30%га ошиши исботланган;
flg генотипи, сенсибилизация профили, беморнинг ёши ва яшаш ҳудудини ўз ичига олган атопик дерматитнинг оғир ва рецидивланувчи кечиш хавфини башорат қилувчи кўп омилли прогностик модель ишлаб чиқилиб, унинг юқори прогнозлаш самарадорлиги (auc=0,88; сезгирлик-84,3%; спецификлик-81,2%) исботланган;  
flg мутацион статуса, молекуляр сенсибилизация профили, минтақавий хусусиятлар ва касаллик оғирлигини ҳисобга олган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми, scorad, dlqi динамикаси, рецидивлар частотаси ва ремиссия давомийлиги асосида даволашнинг узоқ муддатли натижаларини баҳолаш мезонларини 3, 6 ва 12 ойлик кузатувларда қўлланилиши SCORAD-контроль бўйича даволаш самарадорлигини 31,2% дан 59,8%гача ошиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Атопик дерматитнинг молекуляр аллергодиагностикасига персоналлаштирилган ёндашувларни ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик: Марказий Осиё шароитида атопик дерматит билан оғриган беморларда FLG гени мутацион статуса биринчи марта комплекс баҳолаша натижасида  нулл-мутациялар (жумладан R501X, 2282del4) учраш частотаси ва уларнинг касаллик оғирлиги билан боғлиқлиги боғлиқлиги бўйича олинган маълумотлар РИАКИАТМнинг мувофиқлаштирувчи кенгаш томонидан 29 май 2025 йилдаги 01-01-сон билан тасдиқланган “Персонализированной алгоритм лечения больных атопическим дерматитом”, 29 май 2025 йилдаги 01-02-сон билан тасдиқланган “Молекулярная аллергодиагностика и стратификация риска при атопическом дерматите” ҳамда 29 май 2025 йилдаги 01-03-сон билан тасдиқланган “Способ стратификации риска и алгоритм молекулярно-генетического прогноза при атопических заболеваниях” номли услубий тавсияномаларида акс эттирилган ва Бухоро вилояти  куп тармокли тиббиёт маркази 9 октябр 2025 йил 215-сон буйруғи Қорақалпоғистон Республикаси У.Халмурадов номидаги республика кўп тармоқли тиббиёт маркази 27 сентябр 2025 йил 30-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги. Атопик дерматит билан оғриган беморлар учун персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми ишлаб чиқилиши ва амалиётга жорий этилиши FLG генотипи, молекуляр сенсибилизация профили, касалликнинг клиник оғирлик даражаси ва минтақавий хусусиятларни ҳисобга олади, бу эса текширув ва даволаш тактикаси оптималлашувига олиб келди. Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми амалиётга жорий қилиниши АДли беморлар шифохонага ётқизишлар сони камаяди ва ҳар бир беморнинг 10 кунлик шифохонага ётқизилиши учун ўртача 4000000 сўмгача маблағни тежаш имконини берган, 126 бемор учун 12726000 сўмни ташкил этган. Хулоса: АД билан оғриган беморларда эрта диагностика қилиш бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларни бир беморга 4000000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: FLG мутацияларини ташувчилик қилиш билан мажор аллерген компонентларига (PR-10, LTP) сенсибилизация ўртасида ишончли ассоциация аниқланиши биринчи марта ушбу молекулаларнинг атопик дерматитнинг оғир кечишини башорат қилувчи биомаркер сифатидаги аҳамияти бўйича таклифлар РИАКИИАТМнинг мувофиқлаштирувчи кенгаш томонидан 29 май 2025 йилдаги 01-01-сон билан тасдиқланган “Персонализированной алгоритм лечения больных атопическим дерматитом”, 29 май 2025 йилдаги 01-02-сон билан тасдиқланган “Молекулярная аллергодиагностика и стратификация риска при атопическом дерматите” ҳамда 29 май 2025 йилдаги 01-03-сон билан тасдиқланган “Способ стратификации риска и алгоритм молекулярно-генетического прогноза при атопических заболеваниях” номли услубий тавсияномаларида акс эттирилган ва Бухоро вилояти кщп тармоыли тиббиёт маркази 9 октябр 2025 йил 215-сон буйруғи Қорақалпоғистон Республикаси У.Халмурадов номидаги республика кўп тармоқли тиббиёт маркази 27 сентябр 2025 йил 30-сонли буйруқ билан амлиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги. Атопик дерматит билан оғриган беморлар учун таргет биология терапиясини тавсия қилиниши беморларнинг SCORAD (55,3%) ва DLQI (61,5%)нинг сезиларли пасайишига олиб келди ва уйқуни нормаллашиши ва қичишишни сезиларли даражада камайтиришга эришилди.  Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми амалиётга жорий қилиниши АДли беморлар шифохонага ётқизишлар сони камаяди ва ҳар бир беморнинг 10 кунлик шифохонага ётқизилиши учун ўртача 4000000 сўмгача маблағни тежаш имконини берган, 126 бемор учун 12726000 сўмни ташкил этган. Хулоса: АД билан оғриган беморларда эрта диагностика қилиш бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларни бир беморга 4000000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган;
учинчи илмий янгилик: ALEX, Phadia-200 платформалари маълумотлари асосида атопик дерматит билан оғриган беморлар учун 12 та энг тез-тез учрайдиган аллерген компонентларини ўз ичига олган молекуляр сенсибилизациянинг минтақавий спектри шакллантирилиши касалликни эрта босқичларда аниқланиши бўйича таклифлар  РИАКИИАТМнинг мувофиқлаштирувчи кенгаш томонидан 29 май 2025 йилдаги 01-01-сон билан тасдиқланган “Персонализированной алгоритм лечения больных атопическим дерматитом”, 29 май 2025 йилдаги 01-02-сон билан тасдиқланган “Молекулярная аллергодиагностика и стратификация риска при атопическом дерматите” ҳамда 29 май 2025 йилдаги 01-03-сон билан тасдиқланган “Способ стратификации риска и алгоритм молекулярно-генетического прогноза при атопических заболеваниях” номли услубий тавсияномаларида акс эттирилган ва Бухоро вилояти кщп тармоыли тиббиёт маркази 9 октябр 2025 йил 215-сон буйруғи Қорақалпоғистон Республикаси У.Халмурадов номидаги республика кўп тармоқли тиббиёт маркази 27 сентябр 2025 йил 30-сонли буйруқ билан амлиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги. Ташхис алгоритмининг клиник амалиётга жорий этилиши 6 ойлик кузатув давомида барқарор ремиссияга эришган беморлар улушини ретроспектив гуруҳдаги 31,2% дан асосий гуруҳда 59,8% гача ошириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми амалиётга жорий қилиниши АДли беморлар шифохонага ётқизишлар сони камаяди ва ҳар бир беморнинг 10 кунлик шифохонага ётқизилиши учун ўртача 4000000 сўмгача маблағни тежаш имконини берган, 126 бемор учун 12726000 сўмни ташкил этган. Хулоса: АД билан оғриган беморларда эрта диагностика қилиш бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларни бир беморга 4000000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: FLG генотипи, сенсибилизация профили, беморнинг ёши ва яшаш ҳудудини ўз ичига олган атопик дерматитнинг оғир ва рецидивланувчи кечиш хавфини башорат қилувчи кўп омилли прогностик модель ишлаб чиқилиб, унинг юқори прогнозлаш самарадорлиги бўйича таклифлар РИАМнинг мувофиқлаштирувчи кенгаш томонидан 29 май 2025 йилдаги 01-01-сон билан тасдиқланган “Персонализированной алгоритм лечения больных атопическим дерматитом”, 29 май 2025 йилдаги 01-02-сон билан тасдиқланган “Молекулярная аллергодиагностика и стратификация риска при атопическом дерматите” ҳамда 29 май 2025 йилдаги 01-03-сон билан тасдиқланган “Способ стратификации риска и алгоритм молекулярно-генетического прогноза при атопических заболеваниях” номли услубий тавсияномаларида акс эттирилган ва Бухоро вилояти кщп тармоыли тиббиёт маркази 9 октябр 2025 йил 215-сон буйруғи Қорақалпоғистон Республикаси У.Халмурадов номидаги республика кўп тармоқли тиббиёт маркази 27 сентябр 2025 йил 30-сонли буйруқ билан амлиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги. Персоналлаштирилган даволаш бошланганидан 12 ой ўтгач, беморларнинг 67,1%и тизимли терапияга муҳтож бўлмаган. Тадқиқот натижалари скрининг дастурларини ташкил этиш, таргет терапияни танлаш, атопик дерматит билан оғриган беморларнинг минтақавий регистрларини яратилди. Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми амалиётга жорий қилиниши АДли беморлар шифохонага ётқизишлар сони камаяди ва ҳар бир беморнинг 10 кунлик шифохонага ётқизилиши учун ўртача 4000000 сўмгача маблағни тежаш имконини берган, 126 бемор учун 12726000 сўмни ташкил этган. Хулоса: АД билан оғриган беморларда эрта диагностика қилиш бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларни бир беморга 4000000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган;
бешинчи илмий янгилик: FLG мутацион статуса, молекуляр сенсибилизация профили, минтақавий хусусиятлар ва касаллик оғирлигини ҳисобга олган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми, SCORAD, DLQI динамикаси, рецидивлар частотаси ва ремиссия давомийлиги асосида даволашнинг узоқ муддатли натижаларини баҳолаш мезонларини 3, 6 ва 12 ойлик кузатувларда қўлланилиши бўйича таклифлар РИАКИИАТМнинг мувофиқлаштирувчи кенгаш томонидан 29 май 2025 йилдаги 01-01-сон билан тасдиқланган “Персонализированной алгоритм лечения больных атопическим дерматитом”, 29 май 2025 йилдаги 01-02-сон билан тасдиқланган “Молекулярная аллергодиагностика и стратификация риска при атопическом дерматите” ҳамда 29 май 2025 йилдаги 01-03-сон билан тасдиқланган “Способ стратификации риска и алгоритм молекулярно-генетического прогноза при атопических заболеваниях” номли услубий тавсияномаларида акс эттирилган ва Бухоро вилояти кщп тармоыли тиббиёт маркази 9 октябр 2025 йил 215-сон буйруғи Қорақалпоғистон Республикаси У.Халмурадов номидаги республика кўп тармоқли тиббиёт маркази 27 сентябр 2025 йил 30-сонли буйруқ билан амлиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги. Ташхис алгоритмининг клиник амалиётга жорий этилиши 6 ойлик кузатув давомида барқарор ремиссияга эришган беморлар улушини ретроспектив гуруҳдаги 31,2% дан асосий гуруҳда 59,8% гача ошириш имконини берди. SCORAD ва DLQI кўрсаткичлари тегишлича 53,1% ва 46,7%га камайди. Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган персоналлаштирилган ташхис-даволаш алгоритми амалиётга жорий қилиниши АДли беморлар шифохонага ётқизишлар сони камаяди ва ҳар бир беморнинг 10 кунлик шифохонага ётқизилиши учун ўртача 4000000 сўмгача маблағни тежаш имконини берган, 126 бемор учун 12726000 сўмни ташкил этган. Хулоса: АД билан оғриган беморларда эрта диагностика қилиш бюджет ва бюджетдан ташқари маблағларни бир беморга 4000000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish