Рашидов Валихон Акмалджановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Даволаш-профилактика муассасалари чиқиндиларини йиғиш, ташиш ва зарарсизлантиришнинг гигиеник тавсифи», 14.00.07 – Гигиена (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tib5886.
Илмий раҳбар: Искандаров Азиз Бахромович, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Хамракулова Мукаддасхон Аскаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ли Марина Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Тожикистон профилактик тиббиёт илмий-тадқиқот институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: даволаш-профилактик муассасанинг қуввати, тури ва улардан ҳосил бўладиган чиқинди таркибининг махсуслигини ҳисобга олиш билан чиқиндиларини йиғиш, ташиш ва зарарсизлантиришнинг гигиеник хавфсиз тизимларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кўп тармоқли ва клиник шифохоналар тиббий чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимларининг ҳаракат алгоритми ишлаб чиқилган;
даволаш профилактика муассасалари тиббий чиқиндилар билан ишлашда юқумли касалликлар тарқалиши, кимёвий моддалар таъсири, ҳаво, тупроқ ва сув объектларининг ифлосланишини олдини олишга қаратилган гигиеник мезонлар ишлаб чиқилган;
илк марта шифохона чиқиндиларини минтақавий бошқариш тизимига ёндошувлар ва термик зарарсизлантиришнинг асосий технологиялари, турли касалхоналардаги чиқиндилар билан ишлаш тизимида банд бўлган ходимларнинг саломатлигига хавф солувчи омилларини башоратлаш ва улар ўртасидаги фаолияти билан боғлиқ бўлган касалланиш ҳолатини баҳолаш тизимининг ўрни асосланган; 
даволаш профилактика муассасалари чиқиндилари билан ишлаш тизимини хавфсизлиги гигиеник асослаш ва турли тиббий ташкилотлари учун профилактик чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Даволаш-профилактика муассасалари чиқиндиларини йиғиш, ташиш ва зарарсизлантиришнинг гигиеник тавсифи бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: кўп тармоқли ва клиник шифохоналар тиббий чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимларининг ҳаракат алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 12 декабридаги 12-26/880-t–сон билан тасдиқланган «Даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларини зарарсизлантириш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунини шакллантииршга асос бўлган. Мазкур таклиф Санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Навоий вилоят бошқармаси бўйича 09.01.2026 йилдаги 2–сон, Республика санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 14.01.2026 йилдаги I/ch 3–сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 02 февралдаги 09/68-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимлари гигиеник баҳолаш натижасида аҳоли орасида ривожланидиган касалликларни камайтириш, аҳолининг саломатлик ҳолатини яхшилаш ва соматик касалликларни олдини олиш натижасида ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: кўп тармоқли ва клиник шифохоналар учун тиббий чиқиндиларни зарарсизлантириш усулини танлаш моделини амалиётга жорий этиш ресурслардан оқилона фойдаланиш ва эксплуатацион харажатларни камайтириш, чиқиндиларни манбада тўғри саралаш ва хавфли фракцияларни алоҳида йўналтириш натижасида зарарсизлантиришга юбориладиган юқори хавфли чиқиндилар ҳажми ўртача 25–30%га қисқартириш, муассаса қувватига мос технология танланганда энергия сарфи 15–20%, дезинфекцион воситалар сарфи 12–17%, логистика ва ички ташиш билан боғлиқ харажатлар эса 10–15% гача камайиши, 500 ўринли кўп тармоқли шифохона мисолида йиллик умумий иқтисодий тежамкорлик ўртача 180–250 млн сўмни иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: даволаш профилактика муассасалари тиббий чиқиндилар билан ишлашда юқумли касалликлар тарқалиши, кимёвий моддалар таъсири, ҳаво, тупроқ ва сув объектларининг ифлосланишини олдини олишга қаратилган гигиеник мезонлар ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 12 декабридаги 12-26/880-t–сон билан тасдиқланган «Даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларини зарарсизлантириш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунини шакллантиришга асос бўлган. Мазкур таклиф Санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Навоий вилоят бошқармаси бўйича 09.01.2026 йилдаги 2–сон, Республика санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 14.01.2026 йилдаги I/ch 3–сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 02 февралдаги 09/68-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимлари гигиеник баҳолаш натижасида аҳоли орасида ривожланидиган касалликларни камайтириш, аҳолининг саломатлик ҳолатини яхшилаш ва соматик касалликларни олдини олиш натижасида ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: кўп тармоқли ва клиник шифохоналар учун тиббий чиқиндиларни зарарсизлантириш усулини танлаш моделини амалиётга жорий этиш ресурслардан оқилона фойдаланиш ва эксплуатацион харажатларни камайтириш, чиқиндиларни манбада тўғри саралаш ва хавфли фракцияларни алоҳида йўналтириш натижасида зарарсизлантиришга юбориладиган юқори хавфли чиқиндилар ҳажми ўртача 25–30%га қисқартириш, муассаса қувватига мос технология танланганда энергия сарфи 15–20%, дезинфекцион воситалар сарфи 12–17%, логистика ва ички ташиш билан боғлиқ харажатлар эса 10–15% гача камайиши, 500 ўринли кўп тармоқли шифохона мисолида йиллик умумий иқтисодий тежамкорлик ўртача 180–250 млн сўмни иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: илк марта шифохона чиқиндиларини минтақавий бошқариш тизимига ёндошувлар ва термик зарарсизлантиришнинг асосий технологиялари, турли касалхоналардаги чиқиндилар билан ишлаш тизимида банд бўлган ходимларнинг саломатлигига хавф солувчи омилларини башоратлаш ва улар ўртасидаги фаолияти билан боғлиқ бўлган касалланиш ҳолатини баҳолаш тизимининг ўрни асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 12 декабридаги 12-26/880-t–сон билан тасдиқланган «Даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларини зарарсизлантириш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунини шакллантиришга асос бўлган. Мазкур таклиф Санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Навоий вилоят бошқармаси бўйича 09.01.2026 йилдаги 2–сон, Республика санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 14.01.2026 йилдаги I/ch 3–сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 02 февралдаги 09/68-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимлари гигиеник баҳолаш натижасида аҳоли орасида ривожланидиган касалликларни камайтириш, аҳолининг саломатлик ҳолатини яхшилаш ва соматик касалликларни олдини олиш натижасида ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: кўп тармоқли ва клиник шифохоналар учун тиббий чиқиндиларни зарарсизлантириш усулини танлаш моделини амалиётга жорий этиш ресурслардан оқилона фойдаланиш ва эксплуатацион харажатларни камайтириш, чиқиндиларни манбада тўғри саралаш ва хавфли фракцияларни алоҳида йўналтириш натижасида зарарсизлантиришга юбориладиган юқори хавфли чиқиндилар ҳажми ўртача 25–30%га қисқартириш, муассаса қувватига мос технология танланганда энергия сарфи 15–20%, дезинфекцион воситалар сарфи 12–17%, логистика ва ички ташиш билан боғлиқ харажатлар эса 10–15% гача камайиши, 500 ўринли кўп тармоқли шифохона мисолида йиллик умумий иқтисодий тежамкорлик ўртача 180–250 млн сўмни иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: даволаш профилактика муассасалари чиқиндилари билан ишлаш тизимини хавфсизлиги гигиеник асослаш ва турли тиббий ташкилотлари учун профилактик чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилган бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 12 декабридаги 12-26/880-t–сон билан тасдиқланган «Даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларини зарарсизлантириш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунини шакллантиришга асос бўлган. Мазкур таклиф Санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг Навоий вилоят бошқармаси бўйича 09.01.2026 йилдаги 2–сон, Республика санитария–эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси бўйича 14.01.2026 йилдаги I/ch 3–сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 02 февралдаги 09/68-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш профилактика муассасалари чиқиндиларни зарарсизлантиришда қўлланиладиган термик усулини қўллаш ва мажмуавий текшириш натижалари билан турли синфга кирувчи тиббий чиқиндиларни марказлаштирилган ва марказлаштирилмаган бошқарув тизимлари гигиеник баҳолаш натижасида аҳоли орасида ривожланидиган касалликларни камайтириш, аҳолининг саломатлик ҳолатини яхшилаш ва соматик касалликларни олдини олиш натижасида ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: кўп тармоқли ва клиник шифохоналар учун тиббий чиқиндиларни зарарсизлантириш усулини танлаш моделини амалиётга жорий этиш ресурслардан оқилона фойдаланиш ва эксплуатацион харажатларни камайтириш, чиқиндиларни манбада тўғри саралаш ва хавфли фракцияларни алоҳида йўналтириш натижасида зарарсизлантиришга юбориладиган юқори хавфли чиқиндилар ҳажми ўртача 25–30%га қисқартириш, муассаса қувватига мос технология танланганда энергия сарфи 15–20%, дезинфекцион воситалар сарфи 12–17%, логистика ва ички ташиш билан боғлиқ харажатлар эса 10–15% гача камайиши, 500 ўринли кўп тармоқли шифохона мисолида йиллик умумий иқтисодий тежамкорлик ўртача 180–250 млн сўмни иқтисод қилинади.