Худайбердиева Чарос Курдашевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Болаларда гемоколит синдроми билан кечаётган ўткир диареяларнинг клиник-иммунологик хусусиятлари», 14.00.10 – Юқумли касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.1PhD/Tib2447.
Илмий раҳбар: Таджиев Ботир Мирхашимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент тиббиёт академияси, Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.01.
Расмий оппонентлар: Арипов Орифжон Абдумаликович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ибадова Гулнара Алиевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда гемоколит синдроми билан кечаётган ўткир диареяларни клиник-иммунологик хусусиятлари аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
6 ойдан 5 ёшгача бўлган болаларда гемоколит синдромининг этиологик таркибида Campylobacter spp., Adenovirus ва Norovirus ларнинг микст шаклда учраши асосланган;
овқатланиш тури, эмлаш ҳолати, аллергик фон, оиладаги болалар сони, боғчага бориш ва уйда антибиотикларни назоратсиз қўллаш каби омиллар 6 ойдан 5 ёшгача бўлган болаларда гемоколит синдромини оғир даражада кечишига олиб келиши асосланган;
гемоколит синдром билан кечган ўткир диарея билан касалланган болаларда CРО, IL-4, IL-6, INF-γ ва VEGF-А кўрсаткичлар орасидаги ўзаро корреляцион боғлиқлик асосланган;
илк бор микст инфекцияларда VEGF-A яллиғланиш патогенезини баҳолашда универсал биомаркер эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024 йил 10-декабрдаги 10-сонли йиғилиш баённомасига асосан илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: 6 ойдан 5 ёшгача бўлган болаларда гемоколит синдромининг этиологик таркибида Campylobacter spp., Adenovirus ва Norovirus ларнинг микст шаклда учраши асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024- йил 1-июндаги 03/286-сон хулосаси билан тасдиқланган «Болаларда гемоколитик синдром фонида ўткир диареянинг клиник-иммунологик тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Тошкент вилояти Қибрай тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йилнинг 4-июнидаги 1782-10-139-TB/2024-сонли буйруқ асосида Қибрай тумани юқумли касалликлар шифохонаси ҳамда Тошкент шаҳар, Шайхонтохур тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 25-июндаги 787-I4-205,TB12024-сонли буйруғи асосида Тошкент шаҳар 4-сон Болалар юқумли касалликлар клиник шифохонаси амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гемоколит синдромининг этиологик таркибида Campylobacter spp., Adenovirus ва Norovirus ларнинг микст шаклда учрашини аниқлаш патогенетик даволаш тадбирларини ўз вақтида ташкил этишга ёрдам беради ва касалликни асоратларини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: беморларга эрта ташхис қўйиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационар даволаниш муддатини қисқартиришдан иборат.
иккинчи илмий янгилик: овқатланиш тури, эмлаш ҳолати, аллергик фон, оиладаги болалар сони, боғчага бориш ва уйда антибиотикларни назоратсиз қўллаш каби омиллар 6 ойдан 5 ёшгача бўлган болаларда гемоколит синдромини оғир даражада кечишига олиб келиши асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июндаги 03/286-сон хулосаси билан тасдиқланган «Болаларда гемоколитик синдром фонида ўткир диареянинг клиник-иммунологик тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Тошкент вилояти Қибрай тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йилнинг 4-июнидаги 1782-10-139-TB/2024-сонли буйруқ асосида Қибрай тумани юқумли касалликлар шифохонаси ҳамда Тошкент шаҳар, Шайхонтохур тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 25-июндаги 787-I4-205,TB12024-сонли буйруғи асосида Тошкент шаҳар 4-сон Болалар юқумли касалликлар клиник шифохонаси амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гемоколит синдроми билан кечган ўткир диареяда аниқланган омиллар касалликнинг прогнози ва асоратларини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: касаллик кечиши ва асоратларини эрта прогнозлаш, даволаш тактикасини тўғри танлаш ва касалхонада даволаниш кунларини қисқартириш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: гемоколит синдром билан кечган ўткир диарея билан касалланган болаларда CРО, IL-4, IL-6, INF-γ ва VEGF-А кўрсаткичлар орасидаги ўзаро корреляцион боғлиқлик асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июндаги 03/286-сон хулосаси билан тасдиқланган «Болаларда гемоколитик синдром фонида ўткир диареянинг клиник-иммунологик тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Тошкент вилояти Қибрай тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йилнинг 4-июнидаги 1782-10-139-TB/2024-сонли буйруқ асосида Қибрай тумани юқумли касалликлар шифохонаси ҳамда Тошкент шаҳар, Шайхонтохур тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 25-июндаги 787-I4-205,TB12024-сонли буйруғи асосида Тошкент шаҳар 4-сон Болалар юқумли касалликлар клиник шифохонаси амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлги: гемоколит синдром билан кечган ўткир диарея билан касалланган болаларда CРО, IL-4, IL-6, INF-γ ва VEGF-А кўрсаткичлар орасидаги ўзаро корреляцион боғлиқликни аниқлаш касаллик асоратларини ташхислаш ва самарали даволаш тизимини яратиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: юзага келиши мумкин бўлган асоратларни эрта башорат қилиш, ўз вақтида тегишли даволашни тайинлаш бир нафар беморни даволаш учун ўртача харажатларни 800 минг сўмга камайтириш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор микст инфекцияларда VEGF-A яллиғланиш патогенезини баҳолашда универсал биомаркер эканлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июндаги 03/286-сон хулосаси билан тасдиқланган «Болаларда гемоколитик синдром фонида ўткир диареянинг клиник-иммунологик тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Тошкент вилояти Қибрай тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йилнинг 4-июнидаги 1782-10-139-TB/2024-сонли буйруқ асосида Қибрай тумани юқумли касалликлар шифохонаси ҳамда Тошкент шаҳар, Шайхонтохур тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 25-июндаги 787-I4-205,TB12024-сонли буйруғи асосида Тошкент шаҳар 4-сон Болалар юқумли касалликлар клиник шифохонаси амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: микст инфекцияларда VEGF-A яллиғланиш патогенезини баҳолашда универсал биомаркер эканлиги, касалликни асоратларини олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: касаллик кечиши ва асоратларини эрта прогнозлаш, даволаш тактикасини тўғри танлаш ва касалхонада даволаниш кунларини қисқартириш имконини беради.