Саидова Нигора Фарҳод қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эьлон

I. Умумий маьлумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Камқонлик билан касалланган болалар кўз туби морфометрик кўрсаткичларининг қиёсий тавсифи” 14.00.02 – Морфология ва 14.00.08 – Офтальмология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Тib4446.
Илмий раҳбарлар: Одилова Гулжамол Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Янченко Сергей Владимирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Тib.05.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги бар марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Ҳасанова Дилноза Ахроровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Назирова Дилфуза Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: темир танқислиги анемияси ва бета-талассемия мажор билан касалланган болаларда кўз тубининг диагностик биомаркерларини, морфометрик микроциркулятор ҳамда структуравий параметрларини миқдорий баҳолаш  методикасини ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
темир танқислик анемияси билан касалланган, ретинопатия белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг микросиркуляциясига оид морфометрик оптик когерент томография ангиография кўрсаткичларида соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан фовеал авалкуляр зона циркулярлик индексининг ва юзаки капилляр плексус томир зичлигининг статистик жиҳатдан ишончли камайиши аниқланган; 
бета-талассемия мажор  билан касалланган, ретинопатия белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг микросиркуляциясига оид морфометрик оптик когерент томография ангиография кўрсаткичларида соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан фовеал аваскуляр зона майдони ва периметрининг катталашиши, фовеал аваскуляр зона циркулярлик индекси ҳамда юзаки ва чуқур капилляр плексус томир зичлигининг ишончли камайиши аниқланиб, уларнинг гемоглобин ва ферритин кўрсаткичлари билан корреляцияси баҳоланган; 
бета-талассемия мажор билан касалланган, ретинопатиянинг белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг морфометрик структуравий оптик когерент томография кўрсаткичларида  соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан тўр парда фовеаляр зона қалинлиги, ганглион ҳужайралари комплекси ва нерв толалари қатлами қалинлигининг статистик жиҳатдан ишончли камайиши аниқланиб, бу ўзгаришларнинг гемоглобин ва ферритин даражалари билан боғлиқлиги баҳоланган; 
темир танқислиги анемияси ва бета-талассемия мажор билан касалланган болаларда преклиник ретинопатияни аниқлаш учун юқори сезувчанлик ва спецификликка ега оптик когерент томография ангиография ҳамда оптик когерент томография диагностик биомаркерларини қўллаш асосида кўз тубининг морфометрик кўрсаткичларини миқдорий баҳолаш методикаси ишлаб чиқилган; 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ишлаб чиқилган “Анемия билан касалланган болаларда кўз туби морфометрик ўзгаришларини аниқлашнинг диагностик аҳамияти” номли услубий тавсияномага кўра:
биринчи илмий янгилик: темир танқислик анемияси билан касалланган, ретинопатия белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг микроциркуляциясига оид морфометрик оптик когерент томография ангиография кўрсаткичларида соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан фовеал авалкуляр зона циркулярлик индексининг ва юзаки капилляр плексус томир зичлигининг статистик жиҳатдан ишончли камайиши аниқланганлиги Навоий вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази буйруғи (05.12.2025; №148) асосида ва Самарқанд вилоят педиатрия тиббиёт маркази буйруғи (12.12.2025 й.; №222 У) асосида  клиник амалиётга жорий етилган. Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган морфометрик ёндашувнинг қўлланилиши темир танқислиги анемияси бор болаларда анемик ретинопатиянинг клиникагача шаклларини ерта ташхислаш даражасини ошириш, офтальмологик асоратлар кеч аниқланиши хавфини камайтириш ва кўриш функсияларининг турғун бузилишлари ривожланишининг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ишланмани жорий етишнинг иқтисодий самарадорлиги ретинопатия белгилари намоён бўлган бир нафар бемор учун стационар даволаш қиймати ва ишлаб чиқилган методика бўйича офтальмологик кўрикдан ўтказиш қиймати ўртасидаги фарқ ҳисобига баҳоланган. Ретинопатия намоён бўлишининг ўртача хавфи 30 %  еканлигини ҳисобга олинган ҳолда 30 нафар бемор учун жами иқтисодий самарадорлик ҳисобланди.  Хулоса: ишлаб чиқилган морфометрик методиканинг жорий етилиши темир танқислиги анемияси бор болаларда кўз туби преклиник ўзгаришларини ерта аниқлаш ҳисобига ижтимоий ва иқтисодий самарадорлик таьминланади. Бунда иқтисодий тежамкорлик бир нафар бемор учун 1 525 000 сўмни, 30 нафар бола учун жами иқтисодий самарадорлик еса 13 725 000 сўмни ташкил етади. 
иккинчи илмий янгилик: бета-талассемия мажор  билан касалланган, ретинопатия белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг микросиркуляциясига оид морфометрик оптик когерент томография ангиография кўрсаткичларида соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан фовеал аваскуляр зона майдони ва периметрининг катталашиши, ФАЗ циркулярлик индекси ҳамда юзаки ва чуқур капилляр плексус томир зичлигининг ишончли камайиши аниқланиб, уларнинг гемоглобин ва ферритин кўрсаткичлари билан корреляцияси баҳоланганлиги Навоий вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази буйруғи (05.12.2025; №148) асосида ва Самарқанд вилоят педиатрия тиббиёт маркази буйруғи (12.12.2025 й.; №222 У) асосида клиник амалиётга жорий етилди. Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган методиканинг жорий етилиши бета-талассемия мажорли болаларни текшириш ва профилактик кўрикдан ўтказишда офтальмолог, гематолог, педиатр ва морфолог ўртасидаги ҳамкорликни яхшилаш, преклиник ретинопатияни аниқлаш, гематологик кўрсаткичларни қўшимча коррексия қилиш, ретинопротексия ва мониторингни амалга ошириш учун кўрсатмаларни белгилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ишланманинг иқтисодий самарадорлиги ретинопатия ривожланган битта беморни стационар даволаш харажати ҳамда ишлаб чиқилган методика асосида ўтказиладиган офтальмологик текширув харажати ўртасидаги фарқ сифатида ҳисобланди ва бета-талассемия мажорли 30 нафар болани ретинопатия ривожланишининг минимал хавфи 41% еканлигини ҳисобга олинган ҳолда текширувда жами иқтисодий самарадорлик баҳоланди. Хулоса: иқтисодий самарадорлик битта бемор ҳисобига 1525000 сўмни (ретинопатияни стационар даволаш қиймати – ишлаб чиқилган методикани ўз ичига олган офтальмологик текширув қиймати = 2000000 сўм – 475000 сўм) ташкил етди 30 нафар болани текширишда жами иқтисодий самарадорлик (ретинопатия ривожланишининг минимал хавфи 41% ҳисобга олинган ҳолда) 18300000 сўмни ташкил етди. Бу шуни кўрсатадики ишлаб чиқилган методикани қўллаш ретинопатиянинг клиник намоён бўлиш хавфини камайтиради ва уни стационар даволаш билан боғлиқ еҳтимолий харажатларни минималлаштиради
учинчи илмий янгилик: бета-талассемия мажор билан касалланган, ретинопатиянинг белгилари кузатилмаган болаларда кўз тубининг морфометрик структуравий оптик когерент томография кўрсаткичларида  соғлом болалар кўрсаткичларига нисбатан тўр парда фовеаляр зона қалинлиги, ганглион ҳужайралари комплекси ва нерв толалари қатлами қалинлигининг статистик жиҳатдан ишончли камайиши аниқланиб, бу ўзгаришларнинг гемоглобин ва ферритин даражалари билан боғлиқлиги аниқланганлиги Навоий вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази буйруғи (05.12.2025; №148) асосида  ва Самарқанд вилоят педиатрия тиббиёт маркази буйруғи (12.12.2025 й.; №222 У) асосида клиник амалиётга жорий етилди. Ижтимоий самарадорлик: ишлаб чиқилган методика офтальмолог, гематолог, педиатр ва морфологнинг диагностик ҳамда профилактик фаолиятини оптималлаштириш, преклиник ретинопатияни аниқлаш, гематологик кўрсаткичларни қўшимча коррексия қилиш ва ретинопротектор терапияга кўрсатмаларни белгилаш, тўр парда ҳолатини мониторинг қилиш, ретинопатиянинг намоён бўлиш хавфини ҳамда уни стационар даволаш заруриятини минималлаштириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: битта бемор ҳисобига ретинопатияни стационар даволаш қиймати ва ишлаб чиқилган методикани ўз ичига олган офтальмологик текширув қиймати орасидаги фарқ асосида баҳоланди. Бета-талассемия мажорли 30 нафар болани ретинопатия ривожланиш хавфи ўртача 41% еканлигини ҳисобга олган ҳолда жами иқтисодий самарадорлик ҳисоблаб чиқилди. Хулоса: бета-талассемия мажорли, ретинопатия белгилари аниқланмаган болаларда тўр парда фовеоляр зона қалинлигининг сезиларли даражада камайиши уларда тўр пардада ерта нейродегенератив ўзгаришлар мавжудлигини кўрсатади, бу еса тўр парда фовеоляр зона қалинлигини преклиник ретинопатиянинг диагностик биомаркери сифатида қўллаш имконини беради. Ишлаб чиқилган методикани қўллаш ҳисобига иқтисодий самарадорлик битта бемор ҳисобига 1525000 сўмни ташкил етди (ретинопатияни стационар даволаш қиймати - ишлаб чиқилган методикани ўз ичига олган офтальмологик текширув қиймати = 2000000 сўм – 475000 сўм). бета-талассемия мажорли 30 нафар болани (ретинопатия ривожланиш хавфи 41% бўлганда) текширишда иқтисодий самарадорлик 18 300 000 сўмни ташкил етди.
тўртинчи илмий янгилик: темир танқислиги анемияси ва бета-талассемия мажор билан касалланган болаларда преклиник ретинопатияни аниқлаш учун юқори сезувчанлик ва спецификликка ега оптик когерент томография ангиография ҳамда оптик когерент томография диагностик биомаркерларини қўллаш асосида кўз тубининг морфометрик кўрсаткичларини миқдорий баҳолаш методикаси ишлаб чиқилганлиги  Навоий вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази буйруғи асосида (05.12.2025; №148) ҳамда Самарқанд вилоят педиатрия тиббиёт маркази буйруғи асосида (12.12.2025; №222 У) клиник амалиётга жорий етилди. Ижтимоий самарадорлиги: Ушбу методикани қўллаш камқон болаларни кўрикдан ўтказишда офтальмолог ва гематолог ўртасидаги ҳамкорликни яхшилаш имконини беради: темир танқислиги анемиясида фовеал аваскуляр зона сиркулярлик индексининг пасайиши, шунингдек бета-талассемия мажор ва юзаки капилляр плексус томир зичлиги ва/ёки тўр парда субфовеал зона қалинлигининг аниқланган чегаравий қийматлардан паст бўлиши гематологнинг қўшимча консултациясини ўтказиш, ретинопротектор терапияни тайинлаш ва мониторинг олиб бориш учун кўрсатма ҳисобланади. Методиканинг жорий етилиши профилактик кўриклар жараёнида ва уларнинг натижаларини таҳлил қилишда офтальмолог, гематолог, педиатр ва морфолог ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни оптималлаштириш имконини беради: соматик жиҳатдан соғлом болаларда фовеал аваскуляр зона сиркулярлик индекси ёки юзаки капилляр плексус томир зичлиги ёки тўр парда субфовеал зона қалинлигининг пасайиши аниқланган ҳолларда, камқонлик ҳамда микроциркулятор ва нейродегенератив бузилишлар билан кечувчи бошқа тизимли касалликларни истисно қилиш мақсадида қўшимча текширувлар ўтказиш зарур. Иқтисодий самарадорлиги: Темир танқислиги анемиясили бир нафар бемор учун иқтисодий самарадорлик 1525000 сўмни ташкил етди. 30 нафар беморни (ретинопатия ривожланишининг ўртача хавфи 30%) текширишда иқтисодий самарадорлик 13725000 сўмни, бета-талассемия мажорли 30 нафар болани (ретинопатия ривожланиш хавфи 41%) текширишда еса 18300000 сўмни ташкил етди. Хулоса: Ишлаб чиқилган методикани қўллаш қуйидагиларга имкон беради: анемияли болаларда ретинопатиянинг клиник намоён бўлиш хавфини преклиник ретинопатияни ўз вақтида аниқлаш ва кейинчалик динамик кузатув олиб бориш ҳисобига камайтириш, шу орқали стационар даволаш учун соғлиқни сақлаш тизими харажатларини қисқартириш.
Олинган натижалар юзасидан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашдан 2026 йил 20-апрелда 06/08-сонли ягона хулоса олинган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish