Асланов Одил Ғуломовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тажрибавий микроэлементозда қалқонсимон без морфологик кўрсаткичларининг ўзгариши” 14.00.02 - Морфология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib5316.
Илмий раҳбар: Баймурадов Равшан Раджабович, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.01.
Расмий оппонентлар: Закирова Наргиза Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Қурбонов Саид Сафарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Тожикистон).
Етакчи ташкилот: Хўжа Ахмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ–турк университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади магний, темир, селен, рух микроэлементларининг алоҳида ва комбинирланган танқислиги шароитида қалқонсимон безнинг морфологик ўзгаришларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор тажрибавий шароитда магний танқислигида қалқонсимон безда микроциркулятор ўзгаришлар, капиллярлар бўшлиғи торайиши ва фолликуляр эпителийда дистрофик ўзгаришлар устунлик қилиши, темир танқислигида эса фолликулаларнинг структуравий дезорганизацияси, коллоид миқдорининг камайиши ва гипоксик характердаги морфологик ўзгаришлар ривожланиши исботланган.
селен микроэлементи танқислиги шароитида қалқонсимон безда оксидатив стресс билан боғлиқ деструктив ўзгаришлар, фолликуляр эпителийда дистрофия ва коллоид таркибининг ўзгариши кузатилган бўлса, рух танқислигида эпителиал регенерация жараёнларининг пасайиши, фолликулалар қайта тузилишининг бузилиши ва морфометрик кўрсаткичлар камайиши асосланган.
комбинирланган (магний, темир, селен ва рух) микроэлементлар танқислигида қалқонсимон безда фолликуляр аппаратнинг чуқур дезорганизацияси, фолликулалар диаметрининг кескин камайиши, эпителий баландлигининг пасайиши, коллоид миқдорининг камайиши ва строма компонентларининг кўпайиши билан ифодаланувчи оғир морфологик ўзгаришлар ривожланиши исботланган.
комбинирланган микроэлементлар (Zn, Se, Mg, Fe) танқислиги шароитида қалқонсимон без тўқимасида CD95 ва CD163 маркерлари экспрессиясининг ўзига хос ўзгаришлари аниқланиб, улар ҳужайраларнинг апоптозга мойиллиги ҳамда тўқимада кечаётган яллиғланиш-репарация жараёнлари билан боғлиқ ҳолатларни билвосита акс эттириши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши:
Тажрибавий микроэлементозда қалқонсимон без морфологик кўрсаткичларининг ўзгаришини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор тажрибавий шароитда магний танқислигида қалқонсимон безда микроциркулятор ўзгаришлар, капиллярлар бўшлиғи торайиши ва фолликуляр эпителийда дистрофик ўзгаришлар устунлик қилиши, темир танқислигида эса фолликулаларнинг структуравий дезорганизацияси, коллоид миқдорининг камайиши ва гипоксик характердаги морфологик ўзгаришлар ривожланиши исботланганлиги бўйича таклифлар “Тажрибавий микроэлементозда қалқонсимон без морфологик ва морфометрик ўзгаришларини аниқлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Улар Қорақолпоғистон Республикаси Патологик анатомия бюросида (16.09.2025-йил 28-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилоят патологик анатомия бюросида (23.09.2025-йил 25-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 5-мартдаги 04/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Fe ва Mg танқислигида қалқонсимон без тузилмасида эрта дистрофик ўзгаришларни аниқлаш гипотиреоид ҳолатлар ривожланиш хавфини ўз вақтида баҳолаш, микроэлемент танқислигини бартараф этишга қаратилган профилактик чораларни жорий этиш ҳамда аҳоли орасида эндокрин касалликларнинг оғир шаклларини камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: Fe ва Mg микроэлементлари танқислиги билан боғлиқ қалқонсимон без морфологик ўзгаришларини эрта аниқлаш ва уларни коррекция қилиш асосида кеч босқичлардаги эндокрин касалликларни даволашга кетадиган харажатлар қисқартирилди ҳамда тиббиёт муассасалари бюджети маблағларидан самарали фойдаланишга эришилди. Хулоса: Темир ва магний танқислиги қалқонсимон безда фолликуляр эпителий дистрофияси, коллоид деградацияси ва микроциркуляция бузилиши билан намоён бўлиб, ушбу ўзгаришларни эрта аниқлаш орқали эндокрин дисфункциянинг оғир асоратларини олдини олиш имконияти яратилди. 
иккинчи илмий янгилик: селен микроэлементи танқислиги шароитида қалқонсимон безда оксидатив стресс билан боғлиқ деструктив ўзгаришлар, фолликуляр эпителийда дистрофия ва коллоид таркибининг ўзгариши кузатилган бўлса, рух танқислигида эпителиал регенерация жараёнларининг пасайиши, фолликулалар қайта тузилишининг бузилиши ва морфометрик кўрсаткичлар камайиши асосланганлиги бўйича таклифлар “Тажрибавий микроэлементозда қалқонсимон без морфологик ва морфометрик ўзгаришларини аниқлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Улар Қорақолпоғистон Республикаси Патологик анатомия бюросида (16.09.2025-йил 28-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилоят патологик анатомия бюросида (23.09.2025-йил 25-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 5-мартдаги 04/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Zn ва Sе танқислигида қалқонсимон безда ўсиш ва регенерация жараёнларининг сусайиши аниқланганлиги эндокрин тизим фаолиятининг эрта бузилишини баҳолаш, ўсмирлар ва ёшлар орасида функционал гипотиреоз ҳолатларини олдини олиш ва ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: Zn ва Sе микроэлементлари танқислигини ўз вақтида аниқлаш ва коррекция қилиш натижасида қалқонсимон без касалликларини даволашга кетадиган дори воситалари харажатлари камайтирилди ҳамда узоқ муддатли эндокрин асоратларни бартараф этишга сарфланадиган маблағлар тежалди. Хулоса: Рух ва селен танқислиги қалқонсимон без фолликулаларининг морфогенези ва эпителий регенерациясини сусайтириб, стромал–эпителий мувозанатини бузади, бу эса безнинг функционал заифлашувига олиб келиши мумкин. 
учинчи илмий янгилик: Комбинирланган (магний, темир, селен ва рух) микроэлементлар танқислигида қалқонсимон безда фолликуляр аппаратнинг чуқур дезорганизацияси, фолликулалар диаметрининг кескин камайиши, эпителий баландлигининг пасайиши, коллоид миқдорининг камайиши ва строма компонентларининг кўпайиши билан ифодаланувчи оғир морфологик ўзгаришлар ривожланиши исботланганлиги бўйича таклифлар “Тажрибавий микроэлементозда қалқонсимон без морфологик ва морфометрик ўзгаришларини аниқлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Улар Қорақолпоғистон Республикаси Патологик анатомия бюросида (16.09.2025-йил 28-сон буйруқ) ҳамда Бухоро вилоят патологик анатомия бюросида (23.09.2025-йил 25-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 5-мартдаги 04/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Комбинирланган микроэлемент танқислигида қалқонсимон безда оғир морфологик ўзгаришларнинг ривожланиши аниқланганлиги аҳолида кўп омилли эндокрин касалликлар хавфини эрта баҳолаш, комплекс профилактика чораларини жорий этиш ва гипотиреознинг оғир шаклларини камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: Микроэлементлар танқислигининг комплекс шаклида қалқонсимон без шикастланишини эрта аниқлаш асосида қиммат диагностик текширувлар ва узоқ муддатли гормонал терапияга кетадиган харажатлар қисқартирилди ҳамда тиббиёт тизимида ресурслардан оқилона фойдаланиш таъминланди. Хулоса: Zn, Sе, Mg ва Fе микроэлементларининг бир вақтда танқислиги қалқонсимон безда диффуз дегенератив ўзгаришларни кучайтириб, тиреоцитлар тузилиши ва функциясини жиддий издан чиқаради ҳамда эндокрин дисфункция ривожланишига олиб келади. 
тўртинчи илмий янгилик: Комбинирланган микроэлементлар (Zn, Sе, Mg, Fе) танқислиги шароитида қалқонсимон без тўқимасида CD95 ва CD163 маркерлари экспрессиясининг ўзига хос ўзгаришлари аниқланиб, улар ҳужайраларнинг апоптозга мойиллиги ҳамда тўқимада кечаётган яллиғланиш-репарация жараёнлари билан боғлиқ ҳолатларни билвосита акс эттириши асосланган. Ижтимоий самарадорлиги: Иммуногистокимёвий маркерлар ёрдамида қалқонсимон безда апоптоз ва репаратив жараёнларнинг эрта аниқланиши микроэлемент танқислигига боғлиқ эндокрин бузилишларни ўз вақтида баҳолаш, профилактик ва коррекцион даволаш чораларини самарали режалаштириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: CD95 ва CD163 маркерлари асосида қалқонсимон без шикастланиш даражасини эрта баҳолаш натижасида кеч босқичлардаги асоратларни даволашга кетадиган харажатлар қисқартирилди ҳамда эндокрин касалликларни бошқаришда иқтисодий самарадорликка эришилди. Хулоса: Комбинирланган микроэлемент танқислиги шароитида CD95 экспрессиясининг ошиши тиреоцитлар апоптозининг фаоллашганлигини, CD163 экспрессиясининг ўзгариши эса сурункали шикастланиш ва репаратив ремоделлаш жараёнларининг кучайганлигини кўрсатади, бу ҳолат қалқонсимон без функциясининг издан чиқишига олиб келади.