Артиқов Икром Ахмеджановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Вирусли гепатит А нинг замонавий жиҳатлари”, 14.00.10 – Юқумли касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3789.
Илмий раҳбар: Мирзажонова Донохон Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.01.
Расмий оппонентлар: Облоқулов Абдурашид Рахимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абуова Гульжан Наркеновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Вирусли гепатит A нинг замонавий эпидемиологик, клиник ва иммунологик хусусиятларини баҳолаш, эрта ташхислаш ва олдини олиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Хоразм вилоятида вирусли гепатит А нинг эпидемиологияси, клиник хавф омиллари ва иммунологик маркерлари ўртасидаги боғлиқлик комплекс баҳоланган;
илк бор охирги йилларда вирусли гепатит А асосан 24–29 ёшдаги ёшлар орасида оғир клиник шаклларда кечаётганлиги исботланган;
3-дaражали анемия, вирусли гепатит А ни оғир кечиши учун катта хавф омили экани илк марта статистик жиҳатдан исботланган;
TNF-α ва HGF кўрсаткичлари А вирусли гепатитнинг кечиш оғирлиги билан боғлиқ бўлиб, TNF-α яллиғланиш фаоллигини, HGF эса жигар регенерациясини акс эттиришини ҳисобга олиб, TNF-α ва HGF даражалари вирусли гепатит А нинг оғирлик даражасини башорат қилишда биотиббий маркер эканлиги исботланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Вирусли гепатит А нинг замонавий жиҳатларини ўрганиш натижасида олинган илмий хулосалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор Хоразм вилоятида вирусли гепатит А нинг эпидемиологияси, клиник хавф омиллари ва иммунологик маркерлари ўртасидаги боғлиқлик комплекс баҳоланган. Қорақалпоғистон Республикаси Республика болалар юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 3 сентябрдаги № 122-Ў сон буйруғи ҳамда Хоразм вилояти Гурлан тумани тиббиёт бирлашмасида 2025 йил 3 сентябрдаги 3085-сонли буйруқлари билан (Урганч давлат тиббиёт институтининг 2025 йил 11 декабрдаги 04/9517-сон хати) клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: вирусли гепатит A нинг оғир клиник кечиши анемиянинг 3-дaражаси (OR=77.1; RR=37.1) ва ўт тош касалликлари (χ²=17,3) мавжудлиги билан кучли боғлиқ экани аниқланди. Бу йўлдош ҳолатлар оғир ВГА ривожланишининг муҳим патогенетик омиллари сифатида қайд этилди. Иқтисодий самарадорлиги: ёндош касалликларни эрта аниқланиши беморнинг шифохонадаги даври учун беморнинг шифохонада қолиш муддатини 14 кундан 10 кунга қисқартиртириб, шифохонада қолиш тўлов миқдори тахминан 920000 сўмга камайтирилган; шифохонада бўлиш даврининг бир неча кунга ва бошқа дориларнинг қисқартирилиши ҳисобига ҳар бир беморга бир кунда 77000 сўм иқтисод қилинган. Хулоса: вирусли гепатит А билан касалланган бемoрларда касалликни кечишида мавжуд ёндoш патoлoгияларни эрта аниқлаш ва лаборатор ташхисини эрта ташкил қилиш вирусли гепатит А нинг асоратлари ривожланишини эрта аниқлаш ҳамда ҳар бир беморга 920000 сўмни иқтисод қилиш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: илк бор охирги йилларда вирусли гепатит А асосан 24–29 ёшдаги ёшлар орасида оғир клиник шаклларда кечаётганлиги исботланган. Қорақалпоғистон Республикаси Республика болалар юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 3 сентябрдаги № 122-Ў сон буйруғи ҳамда Хоразм вилояти Гурлан тумани тиббиёт бирлашмасида 2025 йил 3 сентябрдаги 3085-сонли буйруқлари билан (Урганч давлат тиббиёт институтининг 2025 йил 11 декабрдаги 04/9517-сон хати) клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ёшлар орасида вирусли гепатит А нинг оғир кечишига мойилликни аниқлаш хавф гуруҳларини шакллантириш, профилактик чора-тадбирларни кучайтириш ва касалликни эрта ташхислаш самарадорлигини ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: вирусли гепатит А нинг оғир кечиш хавфини эрта аниқлаш ва ўз вақтида даволаш тактикасини қўллаш стационар даволаниш муддатини қисқартириш ҳамда диагностика ва даволаш билан боғлиқ иқтисодий харажатларни оптималлаштириш имконини берган. Хулоса: вирусли гепатит А нинг 24–29 ёшли аҳоли орасида оғир клиник шаклларда кечиши касалликнинг замонавий эпидемиологик хусусиятларидан бири бўлиб, хавф гуруҳларини эрта аниқлаш ва дифференциал профилактик ёндашувларни ишлаб чиқиш зарурлигини кўрсатади.
учинчи илмий янгилик: 3-дaражали анемия, вирусли гепатит А ни оғир кечиши учун катта хавф омили экани илк марта статистик жиҳатдан исботланган. Қорақалпоғистон Республикаси Республика болалар юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 3 сентябрдаги № 122-Ў сон буйруғи ҳамда Хоразм вилояти Гурлан тумани тиббиёт бирлашмасида 2025 йил 3 сентябрдаги 3085-сонли буйруқлари билан (Урганч давлат тиббиёт институтининг 2025 йил 11 декабрдаги 04/9517-сон хати) клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: 3-даражали анемияни вирусли гепатит А нинг оғир кечиш хавф омили сифатида эрта аниқлаш беморларни хавф гуруҳига киритиш, ўз вақтида интенсив кузатув ва даволаш чораларини қўллаш орқали асоратлар ривожланишининг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: 3-даражали анемияни эрта ташхислаш ва юқори хавфли беморларда мақсадли даволаш тактикасини қўллаш стационар даволаниш муддатини қисқартириш ҳамда диагностика ва даволаш билан боғлиқ сарф-харажатларни камайтириш имконини берган. Хулоса: вирусли гепатит А билан касалланган беморларда 3-даражали анемияни эрта аниқлаш касаллик оғир кечишини прогноз қилиш, даволаш тактикасини оптималлаштириш ва клиник натижалар самарадорлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади.
тўртинчи илмий янгилик: TNF-α ва HGF кўрсаткичлари А вирусли гепатитнинг кечиш оғирлиги билан боғлиқ бўлиб, TNF-α яллиғланиш фаоллигини, HGF эса жигар регенерациясини акс эттиришини ҳисобга олиб, TNF-α ва HGF даражалари вирусли гепатит А нинг оғирлик даражасини башорат қилишда биотиббий маркер эканлиги исботланган. Қорақалпоғистон Республикаси Республика болалар юқумли касалликлар шифохонасида 2025 йил 3 сентябрдаги № 122-Ў сон буйруғи ҳамда Хоразм вилояти Гурлан тумани тиббиёт бирлашмасида 2025 йил 3 сентябрдаги 3085-сонли буйруқлари билан (Урганч давлат тиббиёт институтининг 2025 йил 11 декабрдаги 04/9517-сон хати) клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Стандарт даволашдан кейин HGF концентрацияси 13,4% га пасайиб, ўртача 390,01±26,96 пг/мл ни ташкил этди, бироқ HGF даражаси ҳануз назорат гуруҳи кўрсаткичларидан юқори бўлиб қолди (p<0,001), бу эса жигарнинг ҳали ҳам тикланиш жараёнида эканлигини кўрсатади. 14 кунлик комплекс даволаш курсини олган беморларда эса HGF даражаси 19,6% га камайиб, ўртача 362,08±19,70 пг/мл ни ташкил этди ва бу даволаш бошланишидан олдинги даражадан анча паст эканлиги аниқланди (p<0,001). Бу ҳолат, жигар тўқималарининг тикланиш жараёни комплекс терапия таъсирида тезлашган бўлиши мумкинлиги аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: ушбу ташхислаш алгоритмини ва даволаш усулини қўллаш натижасида 14 кунлик даволаш курсида 93 нафар беморда 9200000 сўм тежалишига ва бир йилда эса жами 110400000 сўм тежалишига эришилди. Хулоса: вирусли гепатит А касаллигининг оғир ва ўртача оғир ҳолатларида яллиғланиш реакциясини камайтириш ва жигар регенерациясини рағбатлантириш учун яллиғланишга қарши таъсирга эга дориларни (масалан, тауроурсодезоксихолевой кислотаси/ТУДCА) ўз ичига олган комплекс даволаш тавсия этилиши ҳар бир беморга 2088800 сўм сарф харажатларни камайтириш имконини берган.
Олинган натижалар юзасидан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 17 декабрдаги қарори асосида 31/33-сонли ягона хулоса олинган.