Аббосхонова Фотимахон Хасан қизининг
фан доктори (DSc) диссертaцияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертaция мавзуси, ихтисослик шифри(илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Бариатрик жарроҳликдан кейинги алопецияга диагностик ва терапевтик ёндашувларнинг патогенетик асослари ва интегрaцияси. 14.00.11 - Дерматология ва венерология (тиббиёт фанлари).
Диссертaция мавзуси рўйхатга олинган рақами: В2024.4.DSc/Тib1172.
Илмий маслаҳатчи: Ташкенбаева Умида Алишеровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертaция бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Расмий оппоненетлар: Охлопков Виталий Александрович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Сидиков Акмал Абдикаххарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Азимова Фатима Ваҳидовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Санкт-Петербург давлат педиатрия тиббиёт университети.
Диссертaция йўналиши. Назарий ва амалий аҳамиятга молик
II. Тадқиқотнинг мақсади: бариатрик жарроҳликдан кейинги алопецияга диагностик ва терапевтик ёндашувларнинг патогенетик асослари ва интегрaцияси асосида даволашни оптималлаштириш ва самарали олдини олиш чораларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
алопециянинг оғир шакллари (Sinclair таснифи бўйича III-V даражалар) билан оғриган беморларда алопециянинг енгил шакли ёки йўқлигига қараганда кальций, мис ва селен каби микроэлементларнинг танқислиги 1.7 баравар намоён бўлиши исботланган;
бариатрик жарроҳликдан кейинги алопеция ривожланган беморларда гаптоглобин 1.63-1.96 марта, ферритин 0,14-0,2 марта, В 12 витамини 1,64-1,73 марта, Д витамини 0,22-0,38 марта камайиши исботланган;
паст даражадаги лазер терапияси, микроэлементли қўшимчалар ва мезотерапияни қўллаш бош тўқималарида асосий микроэлементлар даражасини сезиларли даражада ошириш имконини бериши ва соч регенерацияси ва алопеция оғирлигини 86.6 % га камайтиришга ёрдам бериши исботланган;
ёши, тана вазни индексининг ошиши ва оилавий мойилликнинг мавжудлиги бариатрик оперaциядан кейин беморларда алопециянинг оғирроқ шакллари ва микроэлементлар етишмовчилигининг яққолроқ (79.9%) намоён бўлиши билан сезиларли даражада боғлиқлиги исботланган;
гипонатриемия ва гипокальциемия каби электролитлар ва микроэлементлар даражасининг бузилиши бариатрик жарроҳликдан кейин беморларда ривожланиш ва зўрайишнинг асосий омиллари эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижларининг жорий қилиниши. Бариатрик жарроҳликдан кейинги алопецияга диагностик ва терапевтик ёндашувларнинг патогенетик асослари ва интегрaцияси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: алопециянинг оғир шакллари (Sinclair таснифи бўйича III-V даражалар) билан оғриган беморларда алопециянинг енгил шакли ёки йўқлигига қараганда кальций, мис ва селен каби микроэлементларнинг танқислиги яққолроқ намоён бўлиши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Илмий кенгашида 22.12.2025-йилда 1225-832т- сон билан тасдиқланган “Оптимизированная методика мониторинга состояния волос и кожи головы у пациентов после бариатрической хирургии” ва 22.12.2025-йилда 1225-831т- сон билан тасдиқланган “Методика комплексных мер по профилактике и коррекции алопеции у пациентов после бариатрической хирургии” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Тошкент шаҳар ҳудудий филиали (04.02.2026-йилдаги 47-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Фарғона ҳудудий филиали (26.01.2026-йилдаги 10-сонли буйруқ) амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026-йилдаги 10/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: алопециянинг оғир шаклларида микроэлементлар танқислигини эрта аниқлаш ва коррекция қилиш имконини беради. Натижада беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланади, психологик ноқулайликлар камаяди ҳамда касалликнинг оғирлашиш хавфи пасаяди. Иқтисодий самарадорлиги: микроэлементлар танқислигини ўз вақтида аниқлаш ва даволаш узоқ муддатли терапия харажатларини камайтиради. Шунингдек, самарали диагностика орқали даволаш самарадорлиги ошиб, тиббий харажатлар 69.7 % га қисқаради. Хулоса: алопециянинг оғир шаклларида кальций, мис ва селен танқислигининг яққол намоён бўлиши касаллик патогенезида микроэлементларнинг муҳим ўрин тутишини кўрсатиб берган ҳамда диагностика ва даволашда янги ёндашувларни ишлаб чиқишга асос бўлишини таъминлаган;
иккинчи илмий янгилик: бариатрик жарроҳликдан кейинги алопеция ривожланган беморларда гаптоглобин 1.63-1.96 марта, ферритин 0,14-0,2 марта, В 12 витамини 1,64-1,93 марта, Д витамини 0,22-0,38 марта камайиши исботланган исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Илмий кенгашида 22.12.2025-йилда 1225-832т- сон билан тасдиқланган “Оптимизированная методика мониторинга состояния волос и кожи головы у пациентов после бариатрической хирургии” ва 22.12.2025-йилда 1225-831т- сон билан тасдиқланган “Методика комплексных мер по профилактике и коррекции алопеции у пациентов после бариатрической хирургии” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Тошкент шаҳар ҳудудий филиали (04.02.2026-йилдаги 47-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Фарғона ҳудудий филиали (26.01.2026-йилдаги 10-сонли буйруқ) амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026-йилдаги 10/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: микроэлементлар ва ферритин, витамин Д, гаптоглобин ва В12 витамини етишмовчилигини эрта аниқлаш ҳамда коррекция қилиш бариатрик оперaциядан кейинги алопеция ривожланишини камайтириб, беморларнинг ижтимоий фаоллиги ва реабилитацияга мослашувини оширади. Иқтисодий самарадорлик: микроэлементлар ва ферритин, витамин Д, гаптоглобин ва В12 витамини мониторинги ва ўз вақтида коррекция қилиш алопеция ривожланиш хавфини 35–40 % га камайтиради. Бу эса қўшимча дерматологик даволаш харажатларини 20–25 % га қисқартириб, бир беморга ўртача 1,5–2 млн сўм маблағни тежаш имконини беради. Шунингдек, реабилитация самарадорлиги 18 % га ошади. Хулоса: микроэлементлар ва ферритин, витамин Д, гаптоглобин ва В12 витамини етишмовчилиги бариатрик оперaциядан кейин эрта диагностика ва коррекция қилиш алопеция ривожланишини камайтириб, даволашнинг клиник, ижтимоий ва иқтисодий самарадорлигини оширган;
учинчи илмий янгилик: паст даражадаги лазер терапияси, микроэлементли қўшимчалар ва мезотерапияни қўллаш бош тўқималарида асосий микроэлементлар даражасини сезиларли даражада ошириш имконини бериши исботланган, бу эса соч регенерацияси ва алопеция оғирлигини камайтиришга ёрдам бериши аниқланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Илмий кенгашида 22.12.2025-йилда 1225-832т- сон билан тасдиқланган “Оптимизированная методика мониторинга состояния волос и кожи головы у пациентов после бариатрической хирургии” ва 22.12.2025-йилда 1225-831т- сон билан тасдиқланган “Методика комплексных мер по профилактике и коррекции алопеции у пациентов после бариатрической хирургии” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий марказ Тошкент шаҳар ҳудудий филиали (04.02.2026-йилдаги 47-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Фарғона ҳудудий филиали (26.01.2026-йилдаги 10-сонли буйруқ) амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026-йилдаги 10/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: паст даражадаги лазер терапияси, микроэлементли қўшимчалар ва мезотерапияни комплекс қўллаш алопеция билан оғриган беморларда соч регенерациясини яхшилайди, эстетик ва психологик ҳолатни барқарорлаштиради ҳамда ҳаёт сифатини оширади. Иқтисодий самарадорлик: комплекс терапия усулларини қўллаш касалликнинг оғирлашишини 83% га камайтириб, узоқ муддатли даволаш харажатларини қисқартиради. Шунингдек, даволаш самарадорлигини ошириш орқали қайта мурожаатлар ва қўшимча муолажалар сони камаяди. Хулоса: паст даражадаги лазер терапияси, микроэлементли қўшимчалар ва мезотерапия бош терисида муҳим микроэлементлар даражасини ошириб, соч фолликулаларининг регенерациясини фаоллаштиради ҳамда алопеция оғирлигини камайтиришда самарали усул эканлиги исботланган;
тўртинчи илмий янгилик: ёши, тана вазни индексининг ошиши ва оилавий мойилликнинг мавжудлиги бариатрик оперaциядан кейин беморларда алопециянинг оғирроқ шакллари ва микроэлементлар етишмовчилигининг яққолроқ намоён бўлиши билан сезиларли даражада боғлиқлиги исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Илмий кенгашида 22.12.2025-йилда 1225-832т- сон билан тасдиқланган “Оптимизированная методика мониторинга состояния волос и кожи головы у пациентов после бариатрической хирургии” ва 22.12.2025-йилда 1225-831т- сон билан тасдиқланган “Методика комплексных мер по профилактике и коррекции алопеции у пациентов после бариатрической хирургии” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Тошкент шаҳар ҳудудий филиали (04.02.2026-йилдаги 47-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий марказ Фарғона ҳудудий филиали (26.01.2026-йилдаги 10-сонли буйруқ) амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026-йилдаги 10/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ёш, тана вазни индексининг ошиши ва оилавий мойилликни хавф омиллари сифатида аниқлаш бариатрик оперaциядан кейинги беморларда алопецияни эрта прогнозлаш ҳамда микроэлементлар етишмовчилигининг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: хавф гуруҳидаги беморларда эрта диагностика ва профилактик чораларни қўллаш даволаш харажатларини ўртача 20–25% га камайтиради ҳамда такрорий лаборатор ва трихологик текширувлар сонини 30% гача қисқартиради. Хулоса: ёшнинг катталашуви, тана вазни индексининг ошиши ва оилавий мойиллик бариатрик оперaциядан кейин алопециянинг оғир шакллари ҳамда микроэлементлар етишмовчилигининг ривожланишида муҳим хавф омиллари эканлиги индивидуал профилактика ва даволаш стратегияларини ишлаб чиқиш учун асос яратган;
бешинчи илмий янгилик: гипонатриемия ва гипокальциемия каби электролитлар ва микроэлементлар даражасининг бузилиши бариатрик жарроҳликдан кейин беморларда алопеция ривожланиш ва зўрайишнинг асосий омиллари эканлиги исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Илмий кенгашида 22.12.2025-йилда 1225-832т- сон билан тасдиқланган “Оптимизированная методика мониторинга состояния волос и кожи головы у пациентов после бариатрической хирургии” ва 22.12.2025-йилда 1225-831т- сон билан тасдиқланган “Методика комплексных мер по профилактике и коррекции алопеции у пациентов после бариатрической хирургии” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Тошкент шаҳар ҳудудий филиали (04.02.2026-йилдаги 47-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган дерматология ва косметология илмий амалий маркази Фарғона ҳудудий филиали (26.01.2026-йилдаги 10-сонли буйруқ) амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026-йил даги 10/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: гипонатриемия ва гипокальциемияни эрта аниқлаш ҳамда коррекция қилиш оперaциядан кейинги асоратларни камайтириб, беморларнинг ҳаёт сифати ва меҳнат қобилиятини яхшилайди. Реабилитация муддати қисқариб, қайта госпитализация ҳолатлари камаяди. Иқтисодий самарадорлик: электролит ва микроэлемент бузилишларини назорат қилиш оперaциядан кейинги асоратлар ривожланишини 30% га, қайта стационар даволаниш ҳолатларини 20% га камайтиради. Реабилитация муддатининг ўртача 5–6 кунга қисқариши даволаш харажатларини 15–18% га камайтириб, бир беморга сарфланадиган маблағни ўртача 2,5–3 млн сўмга тежаш имконини беради. Хулоса: гипонатриемия ва гипокальциемия эрта диагностика ва коррекция қилиш клиник натижаларни яхшилаб, даволашнинг ижтимоий ҳамда иқтисодий самарадорлигини ошириган.