Тошпулатов Абдулқаҳҳор Хусниддин ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Ғўзанинг турлараро дурагай комбинацияларидан фойдаланиб шўрхокликка чидамлиликни назорат қилувчи ҚТЛ локусларини генетик хариталаш”, 03.00.09 – Умумий генетика (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/В1501.
Илмий раҳбар: Кушанов Фахриддин Неъматиллаевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: ЎзР ФА Генетика ва ўсимликлар экспериментал биологияси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Генетика ва ўсимликлар экспериментал биологияси институти, DSc.05/2025.27.12.В.24.01.
Расмий оппонентлар: Бўриев Забардаст Тожибоевич, биология фанлари доктори, профессор; Халикова Малохат Бабамуродовна қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Илғор технологиялар маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: ғўзанинг турлараро дурагай комбинацияларидан фойдаланиб шўрланишга чидамлилик билан генетик боғланган ҚТЛ ларни идентификция қилиш, айрим қимматли хўжалик белгиларининг ирсийланишини ўрганиш орқали шўрланишга чидамли бошланғич манбалар олишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биринчи марта ғўзанинг ёввойи аллотетраплоид Г. мустелинум ва Г. дарwинии турлари асосидаги турлараро дурагай Ф₂ авлод популяциясида эрта ниҳол босқичидаги шўрланиш стрессига чидамлилик белгиларининг генетик назорати ҚТЛ хариталаш асосида баҳоланиб, шўрланишга чидамлилик билан боғлиқ 7 та ҚТЛ аниқланган;
7 та ҚТЛнинг генетик харитадаги жойлашуви ва маркерлар билан боғлиқлиги таҳлил қилиниб, БНЛ3792 ва НАУ7049 ССР маркерларининг шўрланиш стрессига чидамлилик билан юқори даражада (ЛОД балли > 2,5) генетик боғлиқлиги асосланган;
ғўза геномида аниқланган 2200 га яқин ҚТЛ маълумотларининг комплекс Мета-ҚТЛ таҳлили асосида 75 та МҚТЛ (Мета-ҚТЛ) аниқланди, улардан 14 таси биринчи марта ушбу тадқиқотда идентификация қилиниб, аниқланган ҚТЛ ва МҚТЛ ҳудудларидаги номзод генлар биоинформатик усулларда сараланиб, уларнинг шўрланиш стрессига мослашувдаги роли ГО, КЕГГ таҳлиллари ҳамда мавжуд илмий адабиётлар маълумотларини ўзаро қиёслаш орқали асослаб берилган;
Г.мустелинум × Г.дарwинии ва Г.мустелинум × Г.барбаденсе комбинацияларидан олинган Ф₃–Ф₅ авлод дурагайларида шўрланиш стресси таъсирида қимматли хўжалик белгиларининг (бир кўсакдаги пахта вазни, тола узунлиги, тола чиқими ва 1000 дона чигит вазни) ирсийланиши ва фенотипик ўзгарувчанлиги комплекс баҳоланди ва натижада, Ф₅ авлодидан шўрланишга чидамли ва юқори хўжалик қимматига эга янги бошланғич селекция манбалари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ғўзанинг турлараро дурагай комбинацияларидан фойдаланиб шўрхокликка чидамлиликни назорат қилувчи ҚТЛ локусларини генетик хариталаш бўйича олинган натижалар асосида:
Ф₅ Г.барбаденсе ссп.рудерале ф.парнат × Г.мустелинум комбинациясидан танлаб олинган Оила-6, Оила-20, Оила-48 ва Оила-96, Ф₅ Г.барбаденсе ссп.рудерале ф.писcо × Г.мустелинум комбинациясидан танлаб олинган Оила-128 ва Оила-147, шунингдек Ф₅ Г.дарwинии × Г.мустелинум комбинациясидан танлаб олинган Оила-201, Оила-224 ва Оила-270 рекомбинант оилалари “Ғўза генофонди” ноёб обекти коллекциясига тақдим этилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025-йил 30-июндаги №4/1255-1600-сон маълумотномаси). Натижада, шўрланишнинг юқори даражасига чидамли янги генетик манбалар билан “Ғўза генофонди” ноёб обекти коллекцияси бойитилган ҳамда ушбу рекомбинантлар келгусидаги генетик-селексион тадқиқотлар учун қимматли бошланғич материал сифатида тавсия этилди;
шўрланишга чидамлилик билан боғлиқ ҚТЛ ҳудудларини хариталашда юқори информативлик кўрсатган БНЛ1694, ЖЕСПР204, НАУ1151, НАУ1042, НАУ2508, НАУ7049 ва БНЛ3792 ССР маркерларидан 2021–2024-йилларда бажарилган “Госсйпиум Л. туркумининг дунёвий биохилма-хиллигининг генетик потенсиалини ўрганиш, филогениянинг классик услублари асосида ташқи муҳитнинг биотик ва абиотик таъсирларига бардошли донорлар яратиш” мавзусидаги давлат бюджети дастури доирасида ғўза генотиплари ўртасидаги филогенетик муносабатларни аниқлаш, генетик полиморфизм даражасини баҳолаш ҳамда қимматли хўжалик белгиларига эга генотипларни танлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025-йил 3-июлдаги №4/1255-1647-сон маълумотномаси). Натижада, ғўза генотипларининг генетик хилма-хиллиги ва филогенетик қариндошлик даражасига аниқлик киритилиб, юқори генетик полиморфизмга ҳамда қимматли хўжалик белгиларига эга истиқболли генотипларни селекция учун мақсадли танлаш самарадорлигини ошириш имконини берган.