Яхяев Умар Абдихакимовичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Электротехника чиқиндиларидан кумуш нанозаррачаларини олиш ва керамик буюмларга антибактериал қопламалар технологиясини ишлаб чиқиш”, 02.00.15 – Силикат ва қийин эрийдиган нометалл материаллар технологияси, 05.02.01 – Машинасозликда материалшунослик. Қуймачилик. Металларга термик ва босим остида ишлов бериш. Қора, рангли ва ноёб металлар металлургияси (техника фанлари).  
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Т6125.
Илмий раҳбарлар: Арипова Мастура Хикматовна, техника фанлари доктори, профессор; Абдурахмонов Одилжон Эшмуҳаммад ўғли, техника фанлари номзоди, доцент. 
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Тошкент кимё-технология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё технология институти, DSc.03/2025.27.12.Т.42.01. 
Расмий оппонентлар: Бабаханова Зебо Абдуллаевна, техника фанлари доктори, профессор;     Шарафутдинов Улуғбек Зиятович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: электротехник чиқиндилардан кумуш нанозаррачаларини ажратиб олиш ва керамик буюмларга антибактериал қопламалар қоплаш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
электротехника чиқиндиларидан Аг ни ажратиб олишда цементация жараёни кинетикаси ва маҳсулот тозалиги ўртасидаги боғлиқлик аниқланди: Зн нинг юқори қайтарувчанлиги майда Аг заррачаларининг жадал ҳосил бўлишини таъминлаб, 97,1 % тозаликдаги Аг олишга, Фе нинг нисбатан секин цементацияси эса қўшимча гидроксид чўкмаларининг ҳосил бўлишини чеклаш орқали 99,6 % тозаликдаги Аг олишга имкон бериши асосланган;
синтез жараёни учун узлюксиз оқимли тизим жорий этилиб, электролитнинг перисталтик насос ёрдамида узлюксиз циркуляцияси орқали масса алмашинуви ва иссиқлик тақсимотининг барқарорлиги таъминланди ҳамда ПВП стабилизаторининг самарали таъсири кучайтирилиб, Аг нанозаррачаларининг ўсиш жараёнини назорат қилиш имконияти  аниқланган;
илк бор электрокимёвий синтез жараёнида, айлана шаклга эга катод ва аноднинг айланма ҳаракати ионларни барқарорлаштириши натижасида 20-50 нм ўлчамдаги Аг нанозарраларни олиш имконияти тасдиқланган; 
Аг наносуспензиясини керамик юзага пуркаш асосида агрегацияланиши чекланган, зич ва мустаҳкам кристалл қоплама ҳосил бўлиш шароитлари асосланди; Аг нанозаррачалари ўлчами–куйдириш ҳарорати ўртасидаги қонуният аниқланиб, 5–50 нм диапазондаги заррачалар учун 500–750 °C оптимал ҳароратлар белгиланган;
турли куйдириш режимларида СиО2 – Ал2О3 – CаО – МгО – К2О – На₂О тизимидаги шишасимон фазада кумушнинг наноструктуравий фазаси шаклланиш қонуниятлари илк бор асосланган;
Аг нанозаррачалари асосидаги қопламаларнинг С. ауреус (КОЕ106), гемолитик стафилококк (КОЕ105) ва лактоза-манфий Э. cоли (КОЕ104) штаммларига нисбатан биоцид фаоллиги аниқланиб, унинг микроорганизмлар ҳужайра мембранаси яхлитлигининг бузилиши ҳамда ферментатив жараёнлар ва ДНК фаолиятининг издан чиқиши билан боғлиқ механизми асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Электротехник чиқиндилардан юқори тозаликдаги кумуш нанозаррачаларини олиш, кумуш нанозаррачалари ва наносуппензиялари асосида керамик буюмлар учун антибактериал қопламалар олиш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар асосида: 
электротехник чиқиндилардан кумушни ажратиш технологияси “Ўзбекистон технологик металлургия комбинати” АЖи ишлаб чиқариш амалиётига жорий қилинган (“Ўзбекистон технологик металлургия комбинати” АЖ маълумотномаси). Натижада ортиқча ионлардан тозаланган ва юқори барқарорликка эга маҳсулот ишлаб чиқариш имконини берган;
электротехник чиқиндилардан кумуш нанозаррачаларини олиш технологияси “Ўзбекистон технологик металлургия комбинати” АЖи ишлаб чиқариш амалиётига жорий қилинган (“Ўзбекистон технологик металлургия комбинати” АЖ маълумотномаси). Натижада электролиз жараёни кучланиш (0,1-3,3 В) ва ток кучи (0,02-0,05 А) нинг турли қийматларида, стабилизаторлар сифатида поливинилпирролидон (ПВП) ва поливинил спирти қўлланилиб, 5-25 нм диапозондаги нанозаррачалар олиш икониятини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish