Хайдаров Ғайрат Меликузиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратлари профилактикаси” 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Tib6392.
Илмий раҳбар: Фаттахов Нусратулла Хамидуллаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти. 
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи ва рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD.06/2025.27.12.Tib.21.02. 
Расмий оппонентлар: Турсунов Ҳотам Хасанбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Умаров Одил Маҳмудович,  тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини комплекс профилактика қилиш усулини илмий асослаш ва клиник самарадорлигини баҳолашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактика қилишнинг нофармакологик компоненти сифатида дозаланган эҳтиёткор ҳаракат усули ишлаб чиқилиб хавфсиз амплитуда мезони аниқланган;
илк бор тадқиқотимиз доирасида дозаланган эҳтиёткор ҳаракат усулини қўллаш орқали йирингли асоратлар частотасини стационар даврида 52% дан 28% га, 3 ойлик кузатишда 68% дан 38% га камайтириш имконияти исботланган; 
илк бор ишлаб чқилган муалифлик протоколнинг иммуностимулловчи таъсири ўрганилиб, даволашнинг 14-кунида тадқиқот гуруҳда CД3⁺, CД4⁺-лимфоситлар, назорат гуруҳига нисбатан ишончли меёрлашгани тасдиқланган;
микроциркуляция бузилишларини баҳолаш ва оғриқ синдромини обективлаштиришга асосланган ўткир гематоген остеомиелит кечишини мониторинг қилишнинг комплекс алгоритми таклиф этилган ҳамда дозаланган жисмоний юкламаларни эрта қўллаш тактикаси илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини эрта аниқлаш, хавф омилларини баҳолаш ва профилактика усулларини такомиллаштириш орқали даволаш натижаларини ҳақидаги маълумотларга асосланиб:
биринчи илмий янгилик: биринчи марта болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактика қилишнинг нофармакологик компоненти сифатида ДШ усули ишлаб чиқилиб клиник синовдан ўтказилди: хавфсиз амплитуда мезони (физиологик РОМ нинг 10%), машқлар режими (кунига 3–5 марта, 5–10 такрор) ва тўхтатиш шартлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти томонидан 2025-йил 23-декабрдаги 01-02/у-т-107-сон билан тасдиқланган “Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилиш усуллари” мавзусидаги услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят Соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2026-йил 5-январдаги 10-сонли буйруғи билан Марғилон болалар шифохонасига (2026-йил 4-мартдаги 38-сонли буйруқ) ҳамда Қўқон шаҳар болалар шифохонасига (2026-йил 5-мартдаги 24-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактикасига қаратилган комплекс протокол (ДШ + ВАС мониторинг + блант-тест) беморлар ҳаёт сифатини яхшилайди, сурункали остеомиелитга ўтиш хавфини камайтиради ҳамда боланинг нормал жисмоний ривожланишини таъминлайди. Протокол қўшимча асбоб-ускуна талаб қилмаслиги туфайли вилоят, туман ва шаҳар болалар шифохоналари жарроҳлик бўлимларида қўлланилиши мумкин бўлиб, соғлиқни сақлаш тизими юкини сезиларли камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган услубий тавсиянома бўйича, ишлаб чиқилган профилактика протоколини қўллаш харажати бир бемор учун ўртача 150000 сўмни ташкил этади. Йирингли асорат ривожланган ҳолда эса жарроҳлик аралашуви, антибиотик терапияси ва узоқ муддатли стационар даволаш учун ўртача 5000000 сўм сарфланади. Таклиф этилаётган протокол йирингли асоратлар частотасини 52% дан 28% га камайтириши исботланган бўлиб, бу 100 бемор учун даволаш харажатларини тахминан 30000000 сўмга, госпитализация харажатларини эса 24000000 сўмга камайтириш имконини беради, яъни умумий иқтисодий тежам стандарт даволашга нисбатан харажатни 3 баробарга камайтириш имконини беради. Хулоса: Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилишга қаратилган ишлаб чиқилган ДШ усули ва комплекс протокол амалиётга муваффақиятли жорий этилиб, касаллик хавфини деярли икки баробарга камайтирган ҳолда даволаш харажатларини 3 баробарга иқтисод қилиш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор ДШ усулини қўллаш йирингли асоратлар частотасини стационар даврида 52% дан 28% га (ОСШ=0,37; 95% ДИ: 0,17–0,81; п=0,009), 3 ойлик кузатишда 68% дан 38% га (п=0,002) камайтириши статистик жиҳатдан исботланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти томонидан 2025-йил 23-декабрдаги 01-02/у-т-107-сон билан тасдиқланган “Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилиш усуллари” мавзусидаги услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят Соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2026-йил 5-январдаги 10-сонли буйруғи билан Марғилон болалар шифохонасига (2026-йил 4-мартдаги 38-сонли буйруқ) ҳамда Қўқон шаҳар болалар шифохонасига (2026-йил 5-мартдаги 24-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактикасига қаратилган комплекс протокол (ДШ + ВАС мониторинг + блант-тест) беморлар ҳаёт сифатини яхшилайди, сурункали остеомиелитга ўтиш хавфини камайтиради ҳамда боланинг нормал жисмоний ривожланишини таъминлайди. Протокол қўшимча асбоб-ускуна талаб қилмаслиги туфайли вилоят, туман ва шаҳар болалар шифохоналари жарроҳлик бўлимларида қўлланилиши мумкин бўлиб, соғлиқни сақлаш тизими юкини сезиларли камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган услубий тавсиянома бўйича, ишлаб чиқилган профилактика протоколини қўллаш харажати бир бемор учун ўртача 150000 сўмни ташкил этади. Йирингли асорат ривожланган ҳолда эса жарроҳлик аралашуви, антибиотик терапияси ва узоқ муддатли стационар даволаш учун ўртача 5000000 сўм сарфланади. Таклиф этилаётган протокол йирингли асоратлар частотасини 52% дан 28% га камайтириши исботланган бўлиб, бу 100 бемор учун даволаш харажатларини тахминан 30 000 000 сўмга, госпитализация харажатларини эса 24000000 сўмга камайтириш имконини беради, яъни умумий иқтисодий тежам стандарт даволашга нисбатан харажатни 3 баробарга камайтириш имконини беради. Хулоса: ДШ усулига асосланган профилактика комплексини амалиётга жорий этиш йирингли асоратлар частотасини деярли 2 баробарга камайтириб, болалар саломатлигини яхшилаш билан бирга даволаш харажатларини 3 баробаргача иқтисод қилиш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: илк бор ишлаб чқилган протоколнинг иммуностимулловчи таъсири тасдиқланди, даволашнинг 14-кунида Тадқиқот гуруҳда CД3⁺, CД4⁺-лимфоситлар, ИгГ ва нейтрофилларнинг фагоситар фаоллиги назорат гуруҳига нисбатан ишончли юқори бўлганлиги тасдиқланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти томонидан 2025-йил 23-декабрдаги 01-02/у-т-107-сон билан тасдиқланган “Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилиш усуллари” мавзусидаги услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят Соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2026-йил 5-январдаги 10-сонли буйруғи билан Марғилон болалар шифохонасига (2026-йил 4-мартдаги 38-сонли буйруқ) ҳамда Қўқон шаҳар болалар шифохонасига (2026-йил 5-мартдаги 24-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактикасига қаратилган комплекс протокол (ДШ + ВАС мониторинг + блант-тест) беморлар ҳаёт сифатини яхшилайди, сурункали остеомиелитга ўтиш хавфини камайтиради ҳамда боланинг нормал жисмоний ривожланишини таъминлайди. Протокол қўшимча асбоб-ускуна талаб қилмаслиги туфайли вилоят, туман ва шаҳар болалар шифохоналари жарроҳлик бўлимларида қўлланилиши мумкин бўлиб, соғлиқни сақлаш тизими юкини сезиларли камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган услубий тавсиянома бўйича, ишлаб чиқилган профилактика протоколини қўллаш харажати бир бемор учун ўртача 150 000 сўмни ташкил этади. Йирингли асорат ривожланган ҳолда эса жарроҳлик аралашуви, антибиотик терапияси ва узоқ муддатли стационар даволаш учун ўртача 5000000 сўм сарфланади. Таклиф этилаётган протокол йирингли асоратлар частотасини 52% дан 28% га камайтириши исботланган бўлиб, бу 100 бемор учун даволаш харажатларини тахминан 30 000 000 сўмга, госпитализация харажатларини эса 24 000 000 сўмга камайтириш имконини беради, яъни умумий иқтисодий тежам стандарт даволашга нисбатан харажатни 3 баробарга камайтириш имконини беради. Хулоса: Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилиш бўйича ишлаб чиқилган янги тежамкор ва юқори самарали протокол амалиётга муваффақиятли жорий этилиб, даволаш харажатларини 3 баробарга камайтирди.
тўртинчи илмий янгилик:  Биринчи марта Блант-тести диагностик қиймати асослаб берилди ва Фарғона вилоятида 100 беморга оид оригинал клиник маълумотлар базаси шакллантирилди: Стапҳйлоcоccус ауреус - 98%, МРСА - 5% эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти томонидан 2025-йил 23-декабрдаги 01-02/у-т-107-сон билан тасдиқланган “Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини профилактика қилиш усуллари” мавзусидаги услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят Соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2026-йил 5-январдаги 10-сонли буйруғи билан Марғилон болалар шифохонасига (2026-йил 4-мартдаги 38-сонли буйруқ) ҳамда Қўқон шаҳар болалар шифохонасига (2026-йил 5-мартдаги 24-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: болаларда гематоген остеомиелит йирингли асоратларини профилактикасига қаратилган комплекс протокол (ДШ + ВАС мониторинг + блант-тест) беморлар ҳаёт сифатини яхшилайди, сурункали остеомиелитга ўтиш хавфини камайтиради ҳамда боланинг нормал жисмоний ривожланишини таъминлайди. Протокол қўшимча асбоб-ускуна талаб қилмаслиги туфайли вилоят, туман ва шаҳар болалар шифохоналари жарроҳлик бўлимларида қўлланилиши мумкин бўлиб, соғлиқни сақлаш тизими юкини сезиларли камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган услубий тавсиянома бўйича, ишлаб чиқилган профилактика протоколини қўллаш харажати бир бемор учун ўртача 150 000 сўмни ташкил этади. Йирингли асорат ривожланган ҳолда эса жарроҳлик аралашуви, антибиотик терапияси ва узоқ муддатли стационар даволаш учун ўртача 5000000 сўм сарфланади. Таклиф этилаётган протокол йирингли асоратлар частотасини 52% дан 28% га камайтириши исботланган бўлиб, бу 100 бемор учун даволаш харажатларини тахминан 30000000 сўмга, госпитализация харажатларини эса 24000000 сўмга камайтириш имконини беради, яъни умумий иқтисодий тежам стандарт даволашга нисбатан харажатни 3 баробарга камайтириш имконини беради. Хулоса: Болаларда гематоген остеомиелитнинг йирингли асоратларини олдини олишга қаратилган ишлаб чиқилган комплекс профилактика протоколи амалиётга муваффақиятли жорий этилиб, касаллик хавфини сезиларли даражада камайтириши билан бирга ижтимоий ва юқори иқтисодий самарадорликни таъминлайди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish