Sabirova Dilrabo Baxodirovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Fakogen glaukomani jarrohlik davolashdan so‘ng bemorlarni tibbiy reabilitatsiyasini takomillashtirish», 14.00.12 – Tibbiy reabilitologiya 14.00.08 – Oftal`mologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yhatga olingan raqam: B2025.4.PhD/Tib1990.
Ilmiy rahbarlar: Rizaev Jasur Alimdjanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Boboev Saidavzal Abduraxmonovich, tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarkand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti huzuridagi DSc.06/2025.27.12.Tib.17.04 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Xamidov Obid Abduraxmonovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor; Ashish Ahuja, tibbiyot fanlari doktori (Hindiston).
Yetakchi tashkilot: Gifu Universtiteti (Yaponiya)
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqot maqsadi: funksional va morfostruktural ko‘rsatkichlar asosida fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyin bemorlarni tibbiy reabilitatsiya qilishni yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyin bemorlarning tibbiy reabilitatsiyasi uchun strukturaviy omillarni (boshlang‘ich ko‘z ichi bosimi,  glaukomatoz optik neyropatiya) yaxshilashga qaratilgan individual usullar qo‘llanilganda 80 % bemorlarda ko‘z ichi bosimi barqarorlashtirish imkonini bergani asoslangan;
takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya algoritmidan foydalanish jarrohlik muolajalaridan keyingi bemorlar ko‘zining funksional (ko‘rish o‘tkirligi, avtomatlashtirilgan perimetriya parametrlari) ko‘rsatkichlar 1,7 barobarga ortishi aniqlangan;
tibbiy reabilitatsiya tuzilmasiga fizioterapiya usullarini (erta bosqichda kaliy yodid elektroforezi va oraliq bosqichda magnit terapiya) kiritish natijasida mikrosirkulyasiyani yaxshilanishi, yallig‘lanish va ishemik jarayonlarni kamayishi va kombinatsiyalangan terapiyaning neyroprotektiv ta’sirini isbotlangan;
jarrohlik amaliyotidan keyin olib borilgan takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya natijasida NEI VFQ-25 so‘rovnomasi bo‘yicha hayot sifati integral ko‘rsatkichi 40% ga yaxshilanishi, kundalik faoliyatdagi ko‘rish bilan bog‘liq cheklanishlar kamayish va bemorlarning ijtimoiy faolligi ortishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi.
Tadqiqot natijalarini joriy etish. Fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyin bemorlarni tibbiy reabilitatsiya qilishni yaxshilash bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqot natijalari asosida natijalar klinik amaliyotga joriy etildi (O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2026-yil 28-martdagi 05-sonli xulosasi asosida).
Birinchi ilmiy yangilik: fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyin bemorlarning tibbiy reabilitatsiyasi uchun strukturaviy omillarni (boshlang‘ich ko‘z ichi bosimi,  glaukomatoz optik neyropatiya) yaxshilashga qaratilgan individual usullar qo‘llanilganda 80 % bemorlarda ko‘z ichi bosimi barqarorlashtirish imkonini bergani asoslangan. Amalga oshirish: algoritm Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Samarqand filiali (2026-yil 5-yanvardagi 187-sonli buyruq) va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Jizzax filialining (2025-yil 9-maydagi 215-sonli buyruq) amaliy faoliyatiga joriy etildi. Ishlab chiqilgan bosqichma-bosqich tibbiy reabilitatsiya algoritmi o‘zining klinik jihatdan asosliligi va amaliy qo‘llanilishini isbotladi. Iqtisodiy ahamiyati: bosqichma-bosqich tibbiy reabilitatsiya algoritmini joriy etish operatsiyadan keyingi asoratlar sonini kamaytirishga, takroriy kasalxonaga yotqizish va qo‘shimcha dori terapiyasiga ehtiyojni kamaytirishga yordam beradi, bu esa sog‘liqni saqlash xarajatlarini kamaytirishga va byudjetni tejashga olib keladi. Ijtimoiy ahamiyati: algoritmdan foydalanish ko‘rish funksiyalarini to‘liq tiklashga, bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga, nogironlik darajasini pasaytirishga va ularning ijtimoiy faolligi va mehnat qobiliyatini saqlashga yordam beradi. Xulosa: Fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyin bemorlarni tibbiy reabilitatsiya qilish uchun bosqichma-bosqich, patogenetik jihatdan asoslangan algoritm birinchi marta ishlab chiqildi va klinik sinovdan o‘tkazildi. 
Ikkinchi ilmiy yangilik: Takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya algoritmidan foydalanish jarrohlik muolajalaridan keyingi bemorlar ko‘zining funksional (ko‘rish o‘tkirligi, avtomatlashtirilgan perimetriya parametrlari) ko‘rsatkichlar 1,7 barobarga ortishi aniqlangan. Amaliyotga tatbiq etish: Natijalar Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Samarqand va Jizzax filiallarining klinik amaliyotiga joriy etilgan. Takomillashtirilgan algoritm operatsiyadan keyingi davrda funksional va strukturaviy parametrlarning sezilarli darajada yaxshilanishini ta’minlaydi. Iqtisodiy ahamiyati: Funksional va strukturaviy vizual parametrlarning tasdiqlangan yaxshilanishi reabilitatsiya davrini qisqartirish, takroriy tashriflar va diagnostika muolajalari chastotasini kamaytirish imkonini beradi va shu bilan bemorlarga umumiy parvarish xarajatlarini kamaytiradi. Ijtimoiy ahamiyati: Ko‘rish funksiyasining yaxshilanishi va ko‘z ichi bosimining barqarorlashishi bemorning mustaqilligini oshirishga, psixoemotsional holatni yaxshilashga va ijtimoiy qaramlikni kamaytirishga yordam beradi. Xulosa: Takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya algoritmidan foydalanish standart operatsiyadan keyingi parvarish rejasiga nisbatan ko‘rish o‘tkirligi, avtomatlashtirilgan perimetriya va ko‘zning strukturaviy va gidrodinamik parametrlarida, masalan, retinal nerv tolasi qatlamining qalinligida aniqroq keng qamrovli yaxshilanishga olib keldi.
Uchinchi ilmiy yangilik: Tibbiy reabilitatsiya tuzilmasiga fizioterapiya usullarini (erta bosqichda kaliy yodid elektroforezi va oraliq bosqichda magnit terapiya) kiritish natijasida mikrosirkulyasiyani yaxshilanishi, yallig‘lanish va ishemik jarayonlarni kamayishi va kombinatsiyalangan terapiyaning neyroprotektiv ta’sirini isbotlangan. Amaliyotda qo‘llash: Prognostik mezonlar Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Samarqand va Jizzax filiallarida klinik amaliyotda qo‘llaniladi. Prognostik jihatdan ahamiyatli omillarni aniqlash individual reabilitatsiya choralarini ko‘rish va samaradorlikni oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy ahamiyati: Prognostik mezonlardan foydalanish davolash va reabilitatsiya choralarini optimallashtiradi, keraksiz davolash usullariga samarasiz xarajatlarning oldini oladi va sog‘liqni saqlash resurslarini oqilona taqsimlaydi. Ijtimoiy ahamiyati: Prognostik omillarga asoslangan individual reabilitatsiya davolash samaradorligini oshiradi, prognozni yaxshilaydi va bemorlarning ko‘rish funksiyasi va hayot sifatini saqlashga yordam beradi. Xulosa: Tibbiy reabilitatsiya samaradorligini belgilovchi klinik, funksional va strukturaviy omillar aniqlandi. va fakogen glaukomani jarrohlik yo‘li bilan davolashdan keyingi bemorlarda. Ko‘z ichi bosimining boshlang‘ich darajasi, glaukomatoz optik neyropatiya bosqichi va optik asabdagi strukturaviy o‘zgarishlar dinamikasi reabilitatsiya samaradorligini baholash va bemorlarni boshqarishning optimal taktikasini tanlashda muhim prognostik ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi.
To‘rtinchi ilmiy yangilik: jarrohlik amaliyotidan keyin olib borilgan takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya natijasida NEI VFQ-25 so‘rovnomasi bo‘yicha hayot sifati integral ko‘rsatkichi 40% ga yaxshilanishi, kundalik faoliyatdagi ko‘rish bilan bog‘liq cheklanishlar kamayish va bemorlarning ijtimoiy faolligi ortishi isbotlangan. Amaliyotga tatbiq etish: hayot sifatini baholash va yaxshilash usuli Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Samarqand va Jizzax filiallarida joriy etilgan. Takomillashtirilgan reabilitatsiya dasturi operatsiyadan keyingi davrda bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashni ta’minlaydi. Iqtisodiy ahamiyati: bemorlarning hayot sifatini yaxshilash uzoq muddatli tibbiy kuzatuv, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va takroriy davolash kurslariga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, shu bilan sog‘liqni saqlash tizimiga moliyaviy yukni kamaytiradi. Ijtimoiy ahamiyati: hayot sifatining tasdiqlangan yaxshilanishi ijtimoiy moslashuvni rag‘batlantiradi, nogironlikni kamaytiradi, mehnat qobiliyatini tiklaydi va ijtimoiy integratsiyani kuchaytiradi. Xulosa: Fakogen glaukoma uchun jarrohlik davolashdan keyin bemorlarda takomillashtirilgan tibbiy reabilitatsiya dasturidan foydalanish birinchi marta hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashi ko‘rsatildi.