Ниёзова Дурдона Шавкатовнанинг  
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда холестатик синдромни иммун - биокимёвий диагностикасига янгича ёндашув”, 14.00.09 – Педиатрия, 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Tib4170.
Илмий раҳбарлар: Наврузова Шакар Истамовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор, Тураев Телмон Темирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Миррахимова Мактуба Хабибуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдужабарова Зулфия Муратходжаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади болаларда холестатик синдромни иммун-биокимёвий диагностикаси ва прогнозини такомиллаштириш бўйича янги ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тaдқиқoтнинг илмий янгилиги:
гипербилирубинемия АСТ даражасининг 1,5 марта пасайиши, ГГТП >148,7 Ед/л, ИФ >181,3 Ед/л ва IL-6 >215,5 пг/мл билан биргаликда юқори информатив прогностик иммунобиокимёвий профилни шакллантириш асосланган;
янги туғилган чақалоқларда кузатилган чўзилувчан сариқлик фонида ривожланадиган неонатал холестазни эрта аниқлаш ва унинг асоратларини олдини олишда конъюгацияланган билирубин кўрсаткичлари, шунингдек ИФ, ГГТП ва IL-6 даражаларини бола ҳаётининг дастлабки уч йили давомида динамик баҳолаш ва мониторинг қилиш муҳим аҳамиятга эга эканлиги исботланган;
илк бор чўзилувчан сариқлик бўлган янги туғилган чақалоқларда цитокинлар дисбаланси шаклланиши, хусусан яллиғланишга хос IL-6 (11,3 марта) ва яллиғланишга қарши IL-10 (15,1 марта) гиперпродукцияси билан намоён бўлиши, ҳамда бу ҳолат тизимли иммун яллиғланиш жавоб фаоллашганлиги ва унинг холестатик синдром патогенезида ҳал қилувчи ўрин тутиши асосланган;
илк бор корреляцион таҳлил асосида чўзилувчан неонатал сариқлик бўлган болаларда холестатик синдром ривожланиши иммун яллиғланиш механизмлар фаоллашуви билан боғлиқ эканлиги, IL-6 ва TNF-α даражаларининг ошиши билан намоён бўлиши, ҳамда гипербилирубинемия, гипогликемия ва гипопротеинемия каби метаболик бузилишлар билан боғлиқ ҳолда гепатоцитлар ва ўт йўлларининг зарарланишига олиб келиши исботланган.
IV.Тaдқиқoт нaтижaлaрининг жoрий қилиниши. 
Холестатик синдром аниқланган беморларда биокимёвий ва иммунологик параметрларни ўрганиш бўйича илмий тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: гипербилирубинемия АСТ даражасининг 1,5 марта пасайиши, ГГТП >148,7 Ед/л, ИФ >181,3 Ед/л ва IL-6 >215,5 пг/мл билан биргаликда юқори информатив прогностик иммунобиокимёвий профилни шакллантириш асосланганлиги Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 1 июлда тасдиқланган «Болаларда холестатик синдромни иммун-биокимёвий ташхислаш усули» услубий қўлланмаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Шофиркон тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 20 сентябрдаги 6067-2-41-ТВ/2024-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган; Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси бўйича 2024 йил 19 августдаги 91-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 2024 йил 30 августдаги 61-сонли буйруқ ҳамда Бухоро вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2024 йил 14 августдаги 133-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик:олинган натижалар холестаз ва у билан боғлиқ сурункали гепатитнинг олдини олиш имконини беради, бу эса сурункали гепатитнинг асоратлари ривожланишини ўз вақтида аниқлаш ва ташхислашда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, беморларни даволаш тактикасини танлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: болаларда холестаз синдромини ташхислашнинг янги усулини КТТМнинг амалий фаолиятига жорий этилиши қоннинг лаборатор кўрсаткичлари ҳажмини камайтириш, койкалар даволаниш кунларини қисқартириш ҳисобига стационар шароитида 1 нафар бемор ҳисобига давлат бюджетидан 17 239600 сўмни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: иммунобиокимёвий кўрсаткичлар холестатик синдром хавфи ва асоратларини кўрсатиши асосланган.
иккинчи илмий янгилик: янги туғилган чақалоқларда кузатилган чўзилувчан сариқлик фонида ривожланадиган неонатал холестазни эрта аниқлаш ва унинг асоратларини олдини олишда конъюгацияланган билирубин кўрсаткичлари, шунингдек ИФ, ГГТП ва IL-6 даражаларини бола ҳаётининг дастлабки уч йили давомида динамик баҳолаш ва мониторинг қилиш муҳим аҳамиятга эга эканлиги исботланган, Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июлдаги 24 м/013-сон қарори билан тасдиқланган «Болаларда холестатик синдромни иммун-биокимёвий ташхислаш усули» услубий қўлланмаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Шофиркон тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 20 сентябрдаги 6067-2-41-ТВ/2024-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган; Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси бўйича 2024 йил 19 августдаги 91-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 2024 йил 30 августдаги 61-сонли буйруқ ҳамда Бухоро вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2024 йил 14 августдаги 133-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик:олинган натижалар холестаз диагностикасини оптималлаштириш ва аҳоли ўртасида жигар касаллилкраидан ўлимни сезиларли даражада камайтириш имконини беради, бу эса амалиётчи мутахассисларга ижтимоий характердаги сурункали жигар касалликларининг олдини олиш орқали ногиронликни камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик:болаларда холестаз синдромини ташхислашнинг янги усулини жорий этиш, КТТБнинг амалий фаолиятига қоннинг лаборатория кўрсаткичлари ҳажмини камайтириш, даволаниш кунларини қисқартириш ҳисобига стационар шароитда бир бемор учун давлат бюджетидан 17 239600 сўмни тежаш имконини берди. Хулоса: иммунобиокимёвий кўрсаткичлар (IL-6, ГГТП, ИФ) холестатик синдромни аниқ ташхислаш учун самарали индикаторлар эканлиги асосланди.
учинчи илмий янгилик: илк бор чўзилувчан сариқлик бўлган янги туғилган чақалоқларда цитокинлар дисбаланси шаклланиши, хусусан яллиғланишга хос IL-6 (11,3 марта) ва яллиғланишга қарши IL-10 (15,1 марта) гиперпродукцияси билан намоён бўлиши, ҳамда бу ҳолат тизимли иммун яллиғланиш жавоб фаоллашганлиги ва унинг холестатик синдром патогенезида ҳал қилувчи ўрин тутиши асосланган, мазкур таклиф Бухоро вилояти Шофиркон тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 20 сентябрдаги 6067-2-41-ТВ/2024-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган; Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси бўйича 2024 йил 19 августдаги 91-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 2024 йил 30 августдаги 61-сонли буйруқ ҳамда Бухоро вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2024 йил 14 августдаги 133-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: олинган натижалар холестазнинг асорати сифатида сурункали гепатит ва жигар циррози ривожланишининг юқори хавфини кўрсатади. Аҳолининг сурункали гепатит ва жигар циррози билан касалланиши ўлимни камайтиришда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, амалиётчи мутахассислар томонидан ижтимоий характердаги сурункали жигар касалликларининг олдини олиш ногиронликни камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: болаларда холестаз синдромини ташхислашнинг янги усулини жорий этиш, КТТМнинг амалий фаолиятига стационар шароитда қоннинг лаборатор кўрсаткичлари ҳажмини камайтириш, даволаниш кунларини камайтириш ҳисобига бир бемор учун давлат бюджетидан 17 239600 сўмни тежаш имконини берди . Хулоса: неонатал холестазни эрта аниклаш ва окибатини олдини олиш учун  бола ҳаётининг биринчи 3 йилида билирубин алмашинуви кўрсаткичларини, ИФ, ГГТП ва IL-6 микдорини динамикада аниклаш ва мониторингини олиб боришнинг ахамияти исботланган.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор корреляцион таҳлил асосида чўзилувчан неонатал сариқлик бўлган болаларда холестатик синдром ривожланиши иммун яллиғланиш механизмлар фаоллашуви билан боғлиқ эканлиги, IL-6 ва TNF-α даражаларининг ошиши билан намоён бўлиши, ҳамда гипербилирубинемия, гипогликемия ва гипопротеинемия каби метаболик бузилишлар билан боғлиқ ҳолда гепатоцитлар ва ўт йўлларининг зарарланишига олиб келиши исботланган, Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси бўйича 2024 йил 19 августдаги 91-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали бўйича 2024 йил 30 августдаги 61-сонли буйруқ ҳамда Бухоро вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 2024 йил 14 августдаги 133-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 10 июндаги 19-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: олинган натижалар кўкрак ёшидаги болаларда чўзилувчан сариқликда АСТ ва ИФни аниқлашни ташхислаш стандартларига киритиш орқали жигар ичи холестазини олдини олишда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, бу неонатологлар ва педиатрларнинг амалий фаолиятига холестатик синдром ривожланишини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: болаларда холестатик синдромни ташхислашнинг янги усулини жорий этиш, КТТМнинг амалий фаолиятига стационар шароитда қоннинг лаборатор кўрсаткичлари ҳажмини камайтириш, даволаниш кунларини камайтириш ҳисобига бир бемор учун давлат бюджетидан 17 239600 сўмни тежаш имконини берди. Хулоса: чакалокларда чўзилувчан сариқликда холестазни боскичма боскич аниклаш алгоритми ва  профилактикаси дастури ишлаб чикилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish