Jo‘raev Zoxidjon Abdujalilovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Oyoq chuqur venalari trombozini ul`tratovush tashxisotiga qiyosiy uslubiy yondashuv» 14.00.19 – Klinik radiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.4.PhD/Tib3185.
Ilmiy rahbar: Rozixodjaeva Gulnora Axmedovna, tibbiyot fanlari doktori, professor 
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi, DSc.06/2025.27.12.Tib.15.01.
Rasmiy opponentlar: Yulbarisov Abdurasul Abdujalilovich, tibbiyot fanlari doktori; Karimov Axmad Xashimovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Oyoq chuqur venalari trombozini ambulator-poliklinika sharoitida tashxislashda ul`tratovush tekshiruvi turli uslubiy yondashuvlarining imkoniyatlarini qiyosiy baholash va innovatsion texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
birlamchi bo‘g‘in sharoitida ChVT rivojlanishida yondosh kasalliklar va xavf omillari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda musbat korrelyasion aloqaning kuchayishi kasallikning rivojlanish qonuniyatlariga muvofiq ekanligi isbotlangan;
oyoq venalari ul`tratovush tekshiruvining barcha mavjud uslublari qiyosiy tahlil qilinib, ishlab chiqilgan ambulator-poliklinika sharoitida ChVTni aniqlashga moslashtirilgan modifikatsiyalangan tekshirish uslubining diagnostik samaradorligi statistik usullar orqali isbotlangan;
ChVT tashxisotida dopplerografiya tekshiruvining diagnostik imkoniyatlari, cheklovlari va afzalliklari differensial tahlil asosida isbotlangan;
ko‘p omilli tahlil va matematik modellashtirish asosida ChVT o‘rganilib, tromboz rivojlanish xavfi va prognozini baholash, shuningdek oyoq venalarining simptomsiz trombozlarini aniqlashga yo‘naltirilgan ul`tratovush tekshiruvi algoritmi ilmiy jihatdan isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 20 iyundagi  №20 n-r/33 sonli xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: bemorlarda ChVT yuzaga kelishida birlamchi bo‘g‘in sharoitida uchrovchi yondosh kasalliklar hamda xavf omillari o‘zaro ta’siri kasallik ortishiga hamohangligi isbotlangan bo‘lib, ilmiy tadqiqot xulosalari asosidagi takliflar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi olimlar kengashi 2023 yil 27 dekabrdagi 35-bayonnomasi bilan tasdiqlangan “Birlamchi tibbiyot muassasalari sharoitida o‘tkaziladigan oyoq chuqur venalari trombozi ul`tratovush diagnostikasini imkoniyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasi tarkibiga kiritilgan va Toshkent shahar Yunusobod tumani tibbiyot birlashmasi 53-oilaviy poliklinikasining 5 fevral` 2024 yildagi 116-sonli hamda Toshkent viloyati Qibray tumani 28-oilaviy poliklinikasining 7 fevral` 2024 yildagi 2-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorlik: oilaviy shifokorlar va poliklinikalarda ishlovchi ul`tratovush shifokorlarini tromboz yuzaga kelish xavfi yuqori yondosh kasalliklar hamda xavf omillarini oldindan bilishi bemorlarni saralash va skriningdan o‘tkazish imkonini beradi. Bu esa ChVTni erta aniqlash, asoratlarini oldini olish, o‘lim xavfini kamaytirishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorlik: bemorlarni saralab olib tekshiruvdan o‘tkazish xar bir tekshiruvga yo‘naltirilmagan patsientdan o‘rtacha 29,2% iqtisod qilinishiga, tekshiruv kabinetlari zo‘riqishi kamayishiga olib kelgan. Xulosa: birlamchi bo‘g‘in sharoitida statsionardan farqli ravishda yondosh kasalliklar hamda xavf omillari og‘irligi emas balki ularni miqdori ChVT xavfini oshirishi statistik tahlillar asosida isbotlandi. Xavf guruhlarini aniqlab bemorlarni saralab olish evaziga skrining tizimi shakllanishi, simptomsiz ChVTni erta aniqlanishi, o‘lim va nogironlik xarajatlari kamayishiga imkon bergan. Kunlik instrumental va laborator tekshiruvlardan har bir bemor uchun 230 000 so‘m tejalgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: biz tomonimizdan ishlab chiqilgan kengaytirilgan dupleks ul`tratovush tekshirish uslubi yuqori aniqlilikka ega ekanligi tadqiqot davomida isbotlangan. Hozirgi kunda foydalaniladigan barcha uslublarning qiyosiy tahlili va qo‘llashga qulayligi markazda ta’lim olayotgan o‘rganuvchilar orasida tadqiq qilindi. Olingan natijalar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi olimlar kengashining 2023 yil 27 dekabrdagi 35-bayonnomasi bilan tasdiqlangan “Birlamchi tibbiyot muassasalari sharoitida o‘tkaziladigan oyoq chuqur venalari trombozi ul`tratovush diagnostikasini imkoniyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasi tarkibiga kiritilgan. Uslub Toshkent shahar Yunusobod tumani tibbiyot birlashmasi 53-oilaviy poliklinikasining 5 fevral` 2024 yildagi 116-sonli hamda Toshkent viloyati Qibray tumani 28-oilaviy poliklinikasining 7 fevral` 2024 yildagi 2-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorlik: UTT tekshiruv uslubini takomillashtirish orqali ChVT tashxisoti sifati yaxshilandi, tekshiruv vaqti 37 daqiqadan 19 daqiqaga qisqardi. Yangi o‘rganuvchilar uchun esa o‘zlashtirish vaqti 2 barobarga qisqarib, 36 soatlik o‘quv kursi davomida oyoq chuqur venalari tekshiruvini o‘zlashtirish imkoniyati paydo bo‘ldi. Iqtisodiy samaradorlik: tekshiruvga ketadigan vaqt qisqarishi har bir patsientdan 50 000 so‘m tejab qolish imkonini bergan. O‘quv kursi soati kamayishi evaziga har bir o‘rganuvchidan 650 000 so‘m iqtisod qilingan. Xulosa: kengaytirilgan dupleks ul`tratovush tekshiruv uslubi ChVT tashxisoti sifatini va aniqliligini yaxshilagan, tekshiruv vaqtini kamayishiga olib kelgan. Uslub narxi (bir bemor uchun 100 000-120 000 so‘m) aniqliligi yaqin to‘liq dupleks ul`tratovush tekshiruvi uslubiga (bir bemor uchun o‘rtacha 200 000 so‘m) nisbatan 2 barobarga arzonlashishi har bir bemordan 80 000-100 000 so‘m tejab qolingan.
uchinchi ilmiy yangilik: dopplerografiya rejimi qo‘shilishi ChVTni tasdiqlash imkonini bergani, UTTda vizualizatsiyasi qiyin bo‘lgan pastki kovak, yonbosh va boldir venalari trombozini istisno qilish imkoniyatlari borligi, rejim afzallik va kamchiliklari Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi olimlar kengashining 2023 yil 27 dekabrdagi 35-bayonnomasi bilan tasdiqlangan “Birlamchi tibbiyot muassasalari sharoitida o‘tkaziladigan oyoq chuqur venalari trombozi ul`tratovush diagnostikasini imkoniyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasida to‘liq yoritilgan.  Dopplerografiya rejimi qo‘llanilgan uslub Toshkent shahar Yunusobod tumani tibbiyot birlashmasi 53-oilaviy poliklinikasining 5 fevral` 2024 yildagi 116-sonli hamda Toshkent viloyati Qibray tumani 28-oilaviy poliklinikasining 7 fevral` 2024 yildagi 2-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorlik: dopplerografiya yordamida tashxislash qiyin bo‘lgan simptomsiz ChVTlarni aniqlash imkoniyatini ortishi trombozni erta tashxislash, asoratlarini kamaytirish, bemorlar umrini uzaytirish va yashash sifatini yaxshilash imkoniyatini bergan. Dopplerografiya kompressiyali UTTdagi yolg‘on ijobiy natijalarni kamaytirishi esa patsientlarni keraksiz tekshiruvlardan o‘tishini oldini olgan. Iqtisodiy samaradorlik: yolg‘on ijobiy natijalar bartaraf etilishi o‘rtacha 24% mablag‘ni iqtisod qilish imkonini bergan. Boldir va qorin bo‘shlig‘i venalari trombozini istisno qilinishi esa har bir patsientdan 600 000 so‘mgacha tejashga olib kelgan. Xulosa: dopplerografiya yordamida tashxislash qiyin bo‘lgan simptomsiz ChVTlarni aniqlash, yolg‘on ijobiy natijalarni kamaytirish mumkin. ChVT tashxisotida amaliyotda qo‘llaniladigan MSKT angiografiyasiga (bir bemor uchun o‘rtacha 600 000 so‘m) nisbatan dopplerografiya 5-6 barobarga arzon tushgan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ko‘p omilli tahlil va OR matematik modellashtirishi asosida oilaviy va ul`tratovush shifokorlari uchun yaratilgan algoritm hamda uning tarkibidagi baholash mezoni birlamchi bo‘g‘in sharoiti uchun boshqa tadqiqotchilar tomonidan yaratilgan shunga o‘xshash tizimlardan yuqori aniqliligi statistik tahlil asosida isbotlangan bo‘lib, Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi olimlar kengashining 2023 yil 27 dekabrdagi 35-bayonnomasi bilan tasdiqlangan “Birlamchi tibbiyot muassasalari sharoitida o‘tkaziladigan oyoq chuqur venalari trombozi ul`tratovush diagnostikasini imkoniyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasida to‘liq yoritilgan va   Toshkent shahar Yunusobod tumani tibbiyot birlashmasi 53-oilaviy poliklinikasining 5 fevral` 2024 yildagi 116-sonli hamda Toshkent viloyati Qibray tumani 28-oilaviy poliklinikasining 7 fevral` 2024 yildagi 2-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy qilingan. Ijtimoiy samaradorlik: algoritm ul`tratovush shifokoriga ChVT tashxisotini dastlabki bosqichidan boshlab bemorni klinisistga yuborguncha qadamma-qadam yo‘l ko‘rsatadi. Natijada yakuniy qaror tez qabul qilinadi va bemor mutaxassisga vaqtida yo‘naltiriladi yoki dinamik kuzatuvga olinadi. Bu flebologlar ishlamaydigan chekka hudud uchun katta ahamiyat kasb etdi. Iqtisodiy samaradorlik: tekshiruvda algoritmdan foydalanish UTTga takroriy tashriflar sonini kamayishiga, bemorlarni guruhlarga ajratib kuzatishga imkon bergan. Qayta diagnostik tekshiruvdan ozod qilingan bir bemordan tejalgan mablag‘ o‘rtacha 70 000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: baholash mezoni, B-rejim, kompressiyali ul`tratovush tekshiruvi, dopplerografiya usullarining kombinatsiyasidan asosida ishlab chiqilgan algoritm ChVT tashxisoti aniqligini oshirgan (92,9%), takroriy tashriflar sonini kamaytirgan, flebologga o‘z vaqtida murojaat qilishiga olib kelgan.