Рашидов Сардор Улуғбек ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Кўп квартирали уйларнинг техник ҳолати мониторинги тизимини рақамли технологиялар ёрдамида такомиллаштириш (Тошкент шаҳри мисолида)”, 18.00.02 – “Раёнлаштириш. Шаҳарсозлик. Қишлоқ турар жойларини режалаштириш. Ландшафт архитектураси. Бино ва иншоотлар архитектураси” (техника фанлари) ва 05.09.01-“Қурилиш конструксиялари, бинолар ва иншоотлар” туташ ихтисосликлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Т5799.
Илмий раҳбар: Хотамов Асадулла Тоштемирович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент архитектура-қурилиш университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент архитектура-қурилиш университети ҳузуридаги PhD.03/2026.09.01.Т.03.М рақамли Илмий кенгаш негизидаги бир марталик Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Юнусалиев Элмурод Маҳамматякубович, техника фанлари доктори, доцент. Халтурсунов Эркин Беркинбаевич, техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: “Қишлоққурилишлойиҳа” ДМ
Диссертация йўналиши. Техника йўналиши. Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
Тошкент шаҳрида эксплуатациядаги кўп квартирали уйларнинг техник ҳолатини реал вақт режимида рақамли технологиялар ёрдамида самарали назорат қилиш тизимининг илмий асосланган моделини ҳамда уни жорий этиш бўйича амалий тавсияларни ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
– эксплуатациядаги кўп квартирали уйларни сейсмик барқарорлик даражасига кўра техник ҳолат тоифаларига ажратувчи, миллий меʼёрий ҳужжатларга асосланган тасниф ишлаб чиқилган;
– кўп квартирали уйларнинг модал параметрларини чекли элементлар методида ҳисоблаш ва уларни микросейсмик тебранишлар усулидаги ўлчов натижалари билан таққослаш орқали ҳисоб моделининг ҳаққонийлигини баҳолаш ҳамда реал вақт режимидаги мониторинг учун бинонинг базавий ҳолатини асослаш усули ишлаб чиқилган;
– бинонинг хусусий тебраниш частотасига асосланган шикастланиш индекси билан қаватлараро нисбий огʻиш кўрсаткичини мониторинг режимига қараб алмашинувчи ягона баҳолаш шкаласида бирлаштирадиган интеграл техник ҳолат индекси (ИТҲИ) ҳамда миллий меʼёрларга богʻланган тўрт даражали баҳолаш шкаласи ишлаб чиқилган;
– шаҳарсозлик кадастрини рақамли бошқариш тизимида кўп квартирали уйларнинг техник ҳолатини реал вақт режимида кузатувчи ёпиқ циклли мониторинг ва келгуси ҳолатини прогнозлаш модели ҳамда уни амалга оширувчи алгоритм ишлаб чиқилган;
– бино даражасидаги мониторинг натижаларини шаҳар даражасидаги бошқарув қарорларига айлантирувчи беш қатламли функсионал схема ҳамда шаҳар ҳудудини сейсмик хавф бўйича устуворлик зоналарига ажратиш ва мониторинг тармогʻини босқичма-босқич жорий этиш хариталари шакллантирилган;
– кўп квартирали уйлар мониторингини шаҳар миқёсида табақалаштирилган тарзда жорий этиш учун интеграл техник ҳолат индекси, сейсмик хавф ва иқтисодий самарадорлик кўрсаткичларини бирлаштирувчи оптималлаштириш усули ишлаб чиқилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Биноларнинг конструктив-типологик хилма-хиллигини ҳисобга олувчи сейсмик заифлик матрицалари тизими ҳамда бинонинг хусусий тебраниш частотасига асосланган шикастланиш индекси билан қаватлараро нисбий огʻиш кўрсаткичини мониторинг режимига қараб алмашинувчи ягона баҳолаш шкаласида бирлаштирадиган интеграл техник ҳолат индекси (ИТҲИ) га оид ечимлар Тошкент архитектура-қурилиш университети ҳузуридаги Сейсмик хавфсизлик ва барқарор қурилиш миллий тадқиқот институтида жорий қилинган (2026-йил 6-июндаги 04-сон далолатнома). Натижада биноларни хавф даражасига кўра устувор мониторингга жалб этишга мўлжалланган геоинформацион (ГИС) платформани шакллантиришда фойдаланилган;
чекли элементлар методи (ФЕМ) ва микросейсмик тебранишларни ўлчаш усулидаги инструментал натижаларни солиштириш орқали лойиҳа ҳисобларининг ишончлилигини баҳолаш ҳамда биноларнинг кейинги техник ҳолатини прогнозлаш ва таъмир тадбирларини режалаштиришга оид ечимлар «Конструкторлик бюроси» МЧЖ фаолиятида жорий қилинган (2026-йил 25-июндаги 54-26-сон далолатнома). Натижада лойиҳа ҳисоб моделларини инструментал ўлчов билан текшириш ва биноларнинг техник ҳолатини прогнозлаш амалиёти йўлга қўйилган;
мавжуд турар-жой фондига тегишли биноларнинг сейсмик хавфсизлигини инструментал ва узлюксиз назорат қилиш ҳамда норматив ҳужжатлардаги техник-методик бўшлиқни тўлдиришга қаратилган натижаларнинг амалий аҳамияти Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланган (2026-йил 30-июндаги 34-06/8978-сон маълумотнома).