Шоймарданова Мафтуна Уктамовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. “Детектив романларда персонажлар нутқи типологияси ва уларнинг лингвопрагматик хусусиятлари”, 10.00.06 - Қиёсий адабиётшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Fil5398.
Илмий раҳбар: Холиков Баходир Аликулович, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12. Fil.37.02.
    Расмий оппонентлар: Мусурмонов Эркин Раббимович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Буриева Наргиза Қўчқоровна, филология фанлари доктори (DSc).
    Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек детектив романларида персонажлар нутқи типологиясини аниқлаш, уларнинг лингвопрагматик хусусиятларини ҳамда детектив дискурсни лингвистик жиҳатларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
    инглиз ва ўзбек детектив романлари дискурсида персонажлар нутқининг лингвопрагматик хусусиятлари, коммуникатив нияти, нутқий стратегия ва тактикаларини юзага чиқарувчи воситалар, яширин ва очиқ маънони ифодалаш механизмлари, воқеликни субектив баҳолаш ва талқин этиш, образнинг индивидуал-психологик хусусиятларини очиб бериш, шунингдек, жиноятни аниқлаш ва фош этиш жараёнида диалогик ҳамда монологик нутқ орқали сюжет динамикасини шакллантиришдаги лингвопрагматик имкониятлари аниқланган;
детектив дискурсда нутқ иштирокчиларининг ижтимоий мақоми, психологик ҳолати ва муаллифнинг бадиий ниятини ифодаловчи лингвопрагматик воситаларнинг функсионал хусусиятлари аниқланиб, уларнинг коммуникатив интенсия ва стратегияларни шакллантириш, нутқий қарама-қаршилик ва ижтимоий-куч муносабатларини юзага келтириш, яширин маънони ифодалаш, психологик таъсирни кучайтириш ҳамда сюжет динамикасини таъминлашдаги коммуникатив-прагматик роли далилланган;
инглиз ва ўзбек детектив романлари мисоллари асосида персонажлар нутқининг мазмуний, структуравий ва прагматик модели ишлаб чиқилиб, коммуникатив мақсад, прагматик интенсия, импликатура, пресуппозиция, нутқ актлари ҳамда нутқий таъсир воситаларининг юзага келиш механизмлари аниқланган; 
детектив дискурс доирасида персонажлар нутқини лингвопрагматик таҳлил қилишнинг илмий-назарий модели таклиф этилиб, инглиз ва ўзбек детектив романлари персонажлари нутқини қиёсий баҳолаш методологияси коммуникатив стратегия ва тактикалар, нутқий актлар, импликатура, пресуппозиция, баҳолаш муносабатлари ҳамда монологик ва диалогик нутқ шаклларининг функсионал-прагматик хусусиятларини комплекс ҳисобга олиш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз ва ўзбек детектив романларидаги персонажлар нутқи ҳамда уларнинг лингвопрагматик хусусиятларини таҳлил қилиш асосида инглиз ва ўзбек детектив романларидаги персонажлар нутқининг лингвопрагматик хусусиятларини қиёсий таҳлил қилиш, персонажлар нутқида қўлланилган коммуникатив стратегия ва дискурсни аниқлаш ҳамда уларнинг бадиий матнда ифодаланиш усулларини тавсифлаш бўйича ишлаб чиқилган илмий хулосалар ва амалий тавсиялар қуйидаги лойиҳаларга жорий этилган:
инглиз ва ўзбек детектив романлари дискурсида персонажлар нутқининг лингвопрагматик хусусиятлари, коммуникатив нияти, нутқий стратегия ва тактикаларини юзага чиқарувчи воситалар, яширин ва очиқ маънони ифодалаш механизмлари, воқеликни субектив баҳолаш ва талқин этиш, образнинг индивидуал-психологик хусусиятларини очиб бериш, шунингдек, жиноятни аниқлаш ва фош этиш жараёнида диалогик ҳамда монологик нутқ орқали сюжет динамикасини шакллантиришдаги лингвопрагматик имкониятлари аниқланганлиги ҳақидаги хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида бажарилган 2021-2023-йилларга мўлжалланган Ф3-201912258-рақамли “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” номли илмий лойиҳани шакллантиришда фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 24-октябрдаги 1199/30.02.01-сон маълумотномаси). Натижада, детектив асарларда персонаж нутқи сюжет ривожини таъминловчи, қаҳрамон характерини очиб берувчи ва муаллифнинг прагматик мақсадини ифодаловчи муҳим лингвистик восита эканлиги илмий жиҳатдан исботланган;
детектив дискурсда нутқ иштирокчиларининг ижтимоий мақоми, психологик ҳолати ва муаллифнинг бадиий ниятини ифодаловчи лингвопрагматик воситаларнинг функсионал хусусиятлари аниқланиб, уларнинг коммуникатив интенсия ва стратегияларни шакллантириш, нутқий қарама-қаршилик ва ижтимоий-куч муносабатларини юзага келтириш, яширин маънони ифодалаш, психологик таъсирни кучайтириш ҳамда сюжет динамикасини таъминлашдаги коммуникатив-прагматик роли далилланганлиги ҳақидаги илмий натижалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 12-декабрдаги 2/24-4/7-690-сон хатига асосан 2022-2024-йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2025-йил 7-ноябрдаги 3482/02-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида бадиий матннинг прагматик хусусиятларини таҳлил қилиш компетенсияси мустаҳкамланган;
инглиз ва ўзбек детектив романлари мисоллари асосида персонажлар нутқининг мазмуний, структуравий ва прагматик модели ишлаб чиқилиб, коммуникатив мақсад, прагматик интенсия, импликатура, пресуппозиция, нутқ актлари ҳамда нутқий таъсир воситаларининг юзага келиш механизмлари аниқланганлиги ҳақидаги хулосаларидан Қарши радиосининг 2026-йил 16-июн куни эфирга узатилган “Миллат руҳи” эшиттиришининг ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилояти телерадиоканали “Олтин воҳа” Давлат муассасасининг 2026-йил 29-июндаги 17-05/96-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур эшиттиришнинг мазмуни янада бойитилган;
детектив дискурс доирасида персонажлар нутқини лингвопрагматик таҳлил қилишнинг илмий-назарий модели таклиф этилиб, инглиз ва ўзбек детектив романлари персонажлари нутқини қиёсий баҳолаш методологияси коммуникатив стратегия ва тактикалар, нутқий актлар, импликатура, пресуппозиция, баҳолаш муносабатлари ҳамда монологик ва диалогик нутқ шаклларининг функсионал-прагматик хусусиятларини комплекс ҳисобга олиш асосида такомиллаштирилганига оид илмий хулоса ва тавсиялардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида бажарилган Эрасмус+585845 ЭПП-1-2017-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП “CЛАСС: Девелопмент оф тҳе интердисcиплалинарй мастер програм он Cомпутатионал Лингуистиcс ат Cентрал Асиан университиес (Cласс: Марказий Осиё Университетларида компютер лингвистикаси бойича магистратура дастурини ишлаб чиқиш)” номли иннавацион лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2026-йил 27-изундаги 3037/02-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижалари асосида ишлаб чиқилган илмий-назарий хулосалар бадиий матнни лингвопрагматик таҳлил қилиш методикасини такомиллаштириш, махсус фанлар мазмунини бойитиш ҳамда мазкур йўналишларда илмий тадқиқотлар олиб боришда қўлланилган.