Bayramov Sabir Djabrailovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Istmik servikal etishmovchilikda xomila tushishini prognozlash va uning oldini olish usullarini takomillashtirish”, 14.00.01 – Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: №B2022.1.PhD/Tib2345.
Ilmiy rahbar: Sultanov Saidazim Nasirovich tibbiyot fanlari doktori, professor. Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Rasmiy opponentlar: Paxomova Janna Evgen`evna tibbiyot fanlari doktori, professor; Karimova Feruza Djavdatovna tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ISE (Istmik servikal etishmovchilikda) rivojlanishida biriktiruvchi to‘qima differensiyalanmagan displaziyasining tutgan o‘rnini o‘rganish va ISE bo‘lgan homiladorlarni davolash usullarini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Istmik servikal etishmovchilikda homilani saqlab qolmaslik darajasining yuqoriligi (19,8%) isbotlanib, uning tuzilishi homilani og‘ir ahvolga olib kelgan (OR=14,0; RR=10,8) muddatiga etmasdan tug‘ish (OR=19,6; RR=20,0), qog‘anoq pardasining muddatidan oldin yorilishi (OR=12,6; RR=8,3), xoriamnionitdan (OR=7,9; RR=9,0) iboratligi isbotlangan;
semizlik (OR=16,1; RR=17), ayol jinsiy a’zolarining yallig‘lanish kasalliklari (OR=12,6; RR=8,0), yurak-qon tomir patologiyasi (OR=11,4; RR=13), shuningdek, akusherlik anamneziga ega ixtiyoriy bola tashlash (OR=4,4; RR=3,1), muddatiga etmasdan tug‘ish (OR=19,6; RR=20,0) bilan og‘irlashgan ISEda homilani saqlab qolmaslikning yuqori xavfi va ehtimoli isbotlangan;
Istmik servikal etishmovchilikda BTDDning ko‘p uchrashi isbotlangan (55,3%): ulardan 74,6%da BTDDning engil shakli, 25,4%da - og‘ir shakli tashhislangan, shuningdek, ISE bo‘lgan ayollarda homilani saqlab qolmaslik rivojlanishi bilan BTDD mavjudligi va og‘irlik darajasi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik: BTDDning og‘irlik darajasi qanchalik yaqqol ifodalangan bo‘lsa, homilani saqlab qolmaslik shunchalik erta rivojlanishi isbotlangan (p<0,001);
BTDD holatida istmik servikal etishmovchilik bo‘lgan ayollarni kompleks davolash, biriktiruvchi to‘qima metabolizmi ko‘rsatkichlarini normallashtirish va takomillashtirilgan pessariyni qo‘llash homiladorlik va tug‘ruq asoratlarining (χ2=6,37; R<0,05), muddatiga etmasdan tug‘ish holatlarining (χ2=3,52; R<0,02) 3 baravarga va perinatal yo‘qotishlar sonining 3 baravardan ortiqroq (χ2=3,69; R<0,05) kamaytirishga yordam berganligi isbotlangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Umumiy klinik, anamnestik, instrumental, biokimyoviy va ISEni davolash va tuzatishning patogenetik asoslangan usulini takomillashtirish orqali BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarda homiladorlik kechishining o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha olingan ilmiy natijalarga asoslanib:
birinchi ilmiy yangilik: Istmik servikal etishmovchilikda homilani saqlab qolmaslik darajasining yuqoriligi (19,8%) isbotlanib, uning tuzilishi homilani og‘ir ahvolga olib kelgan (OR=14,0; RR=10,8) muddatiga etmasdan tug‘ish (OR=19,6; RR=20,0), qog‘anoq pardasining muddatidan oldin yorilishi (OR=12,6; RR=8,3), xoriamnionitdan (OR=7,9; RR=9,0) iboratligi isbotlanganligi, “Metodi profilaktiki nevinashivaniya beremennosti pri istmiko-servikal`noy nedostatochnosti na fone nedifferensirovannoy displazii soedinitel`noy tkani” nomli uslubiy tavsiyalar Toshkent pediatriya tibbiyot institutining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 03/254-sonli qarori bilan tasdiqlangan. Ushbu taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm mintaqaviy filiali 2024 yil 15 iyundagi 54-1-sonli buyrug‘iga, Samarqand shahar 1-sonli tug‘ruq majmuasi 2025 yil 13 iyuldagi 24-sonli buyrug‘iga (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/53-sonli xulosasi) muvofiq amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni og‘ir kechadigan gestatsiyaning rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan guruhga qo‘shish va ularning tegishli profilaktikasini o‘tkazish homiladorlikning maqbul kechishiga, homiladorlik asoratlarining kamayishiga va taklif etilgan davolash algoritmi samaradorligining oshishiga olib keladi. Iqtisodiy samaradorlik: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni homiladorlik og‘ir kechishining rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan guruhga kiritish, ularning profilaktikasi homiladorlikning maqbul kechishiga va asoratlarni statsionar davolash hamda 37 nafar bemorni ovqatlantirish xarajatlarini 29 458 000 so‘mga kamaytirishga olib keladi. Xulosa: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni og‘ir kechadigan homiladorlik rivojlanishi xavfi yuqori bo‘lgan guruhga kiritilishi, ularning profilaktikasi gestatsiyaning maqbul kechishiga hamda 1 nafar bemorning statsionar davolanishi va ovqatlanishiga sarflanadigan mablag‘ni 796 162 so‘mga kamaytirishga olib keladi;
ikkinchi ilmiy yangilik: semizlik (OR=16,1; RR=17), ayol jinsiy a’zolarining yallig‘lanish kasalliklari (OR=12,6; RR=8,0), yurak-qon tomir patologiyasi (OR=11,4; RR=13), shuningdek, akusherlik anamneziga ega ixtiyoriy bola tashlash (OR=4,4; RR=3,1), muddatiga etmasdan tug‘ish (OR=19,6; RR=20,0) bilan og‘irlashgan ISEda homilani saqlab qolmaslikning yuqori xavfi va ehtimoli isbotlanganligi, “Metodi profilaktiki nevinashivaniya beremennosti pri istmiko-servikal`noy nedostatochnosti na fone nedifferensirovannoy displazii soedinitel`noy tkani” nomli uslubiy tavsiyalar Toshkent pediatriya tibbiyot institutining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 03/254-sonli qarori bilan tasdiqlangan. Ushbu taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm mintaqaviy filiali 2024 yil 15 iyundagi 54-1-sonli buyrug‘iga, Samarqand shahar 1-sonli tug‘ruq majmuasi 2025 yil 13 iyuldagi 24-sonli buyrug‘iga (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/53-sonli xulosasi) muvofiq amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: Semizlik, ayollarda kichik tos a’zolarining yallig‘lanish kasalliklari, YuQTK kabi homilani saqlab qolmaslikka olib keluvchi ko‘p uchraydigan patologiyalarni davolash bilan BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni predgravidar tayyorlash homiladorlikning maqbul kechishiga, uning asoratlarini kamaytirishga va BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni davolash uchun taklif etilgan algoritm samaradorligini oshirishga olib keldi. Iqtisodiy samaradorlik: homilani saqlab qolmaslik rivojlanishining o‘zgaruvchan xavf omillarini bartaraf etish bilan predgravidar tayyorgarlik o‘tkazish natijasida homiladorlikning og‘ir kechish darajasi 1,8 baravarga pasayishi kuzatildi, bu esa 37 nafar bemor asoratlarini statsionar davolash va ovqatlanish xarajatlarini 29 458 000 so‘mga kamaytirish imkonini berdi. Xulosa: homilani saqlab qolmaslik rivojlanishining o‘zgaruvchan xavf omillarini bartaraf etgan holda predgravidar tayyorgarlik gestatsiyaning maqbul kechishiga va asoratlarni 1,8 baravarga kamaytirishiga olib keldi, bu esa 1 nafar bemorning statsionar davolanishi va ovqatlanishi uchun sarflanadigan xarajatlarini 796 162 so‘mga kamaytirish imkonini berdi;
uchinchi ilmiy yangilik: Istmik servikal etishmovchilikda BTDDning ko‘p uchrashi isbotlangan (55,3%): ulardan 74,6%da BTDDning engil shakli, 25,4%da - og‘ir shakli tashhislangan, shuningdek, ISE bo‘lgan ayollarda homilani saqlab qolmaslik rivojlanishi bilan BTDD mavjudligi va og‘irlik darajasi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik: BTDDning og‘irlik darajasi qanchalik yaqqol ifodalangan bo‘lsa, homilani saqlab qolmaslik shunchalik erta rivojlanishi isbotlanganligi, “Metodi profilaktiki nevinashivaniya beremennosti pri istmiko-servikal`noy nedostatochnosti na fone nedifferensirovannoy displazii soedinitel`noy tkani” nomli uslubiy tavsiyalar Toshkent pediatriya tibbiyot institutining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 03/254-sonli qarori bilan tasdiqlangan. Ushbu taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm mintaqaviy filiali 2024 yil 15 iyundagi 54-1-sonli buyrug‘iga, Samarqand shahar 1-sonli tug‘ruq majmuasi 2025 yil 13 iyuldagi 24-sonli buyrug‘iga (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/53-sonli xulosasi) muvofiq amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: ISE bo‘lgan ayollarda BTDDni tashhislash homiladorlikni davolash taktikasini aniqlash va homiladorlikning ehtimoliy asoratlarini oldini olish imkonini berdi, bu esa BTDD holatida ISE bilan bog‘liq gestatsiya asoratlarini 2 baravardan ortiq kamaytirish imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorlik: BTDDni erta tashhislash va BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarda predgravidar davrda biriktiruvchi to‘qima metabolizmini tiklash bo‘yicha tegishli chora-tadbirlarni amalga oshirish statsionar davolanish kunlarini qisqartirishga va 37 nafar bemor oziq-ovqatiga sarflanadigan 29 458 000 so‘m miqdoridagi byudjet mablag‘larini qisqartirishga olib keladi. Xulosa: ISE bo‘lgan ayollarda BTDDni erta tashhislash va biriktiruvchi to‘qima metabolizmi ko‘rsatkichlarini normallashtirish statsionar davolanish kunlarini qisqartirishga va bir nafar bemor oziq-ovqatiga byudjet mablag‘laridan sarflanadigan xarajatlarni 796 162 so‘mga kamaytirishga olib keladi
to‘rtinchi ilmiy yangilik: BTDD holatida istmik servikal etishmovchilik bo‘lgan ayollarni kompleks davolash, biriktiruvchi to‘qima metabolizmi ko‘rsatkichlarini normallashtirish va takomillashtirilgan pessariyni qo‘llash homiladorlik va tug‘ruq asoratlarining (χ2=6,37; R<0,05), muddatiga etmasdan tug‘ish holatlarining (χ2=3,52; R<0,02) 3 baravarga va perinatal yo‘qotishlar sonining 3 baravardan ortiqroq (χ2=3,69; R<0,05) kamaytirishga yordam berganligi isbotlanganligi, Metodi profilaktiki nevinashivaniya beremennosti pri istmiko-servikal`noy nedostatochnosti na fone nedifferensirovannoy displazii soedinitel`noy tkani” nomli uslubiy tavsiyalar Toshkent pediatriya tibbiyot institutining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashining 2024 yil 1 maydagi 03/254-sonli qarori bilan tasdiqlangan. Ushbu taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm mintaqaviy filiali 2024 yil 15 iyundagi 54-1-sonli buyrug‘iga, Samarqand shahar 1-sonli tug‘ruq majmuasi 2025 yil 13 iyuldagi 24-sonli buyrug‘iga (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/53-sonli xulosasi) muvofiq amaliyotga joriy etildi.Ijtimoiy samaradorligi: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni predgravidar tayyorgarlikni o‘z ichiga olgan kompleks davolash, takomillashtirilgan akusherlik pessariysi bilan homilani saqlab qolmaslikni oldini olish muddatiga etmasdan tug‘ish va reproduktiv yo‘qotishlarni kamaytirishga olib keldi. Iqtisodiy samaradorlik: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni predgravidar tayyorgarlikni o‘z ichiga olgan kompleks davolash va BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni takomillashtirilgan akusherlik pessariysi bilan homilani saqlab qolmaslikni oldini olish natijasida statsionar davolanishning o‘rtacha kunlarini qisqartirishga va 66 nafar bemorning oziq-ovqati uchun sarflangan byudjet xarajatlarini 29 458 000 so‘mga kamaytirishga olib keldi. Xulosa: BTDD holatida ISE bo‘lgan ayollarni kompleks davolash muddatiga etmasdan tug‘ish va perinatal yo‘qotish holatlarini kamaytirishga, statsionar davolanishning o‘rtacha kunlarini qisqartirishga va bir nafar bemor oziq-ovqati uchun sarflangan byudjet mablag‘larini 446 330 so‘mga kamaytirishga olib keldi.
