Xujakulov Odiljon Alisherovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Monoxorionik ko‘p homiladorlikning asoratlarini tashhislashda doppler tasvirining roli va ahamiyati» 14.00.19 - Klinik radiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.2.PhD/Tib1936.
Ilmiy rahbar: Normuradova Nodira Muradullaevna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSs.06/2025.27.12.Tib.01.08.
Rasmiy opponentlar: Ablyazov Otabek Vaxabovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Sharipova Madina Karimovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi:
zamonaviy ultratovush texnologiyalaridan foydalangan holda monoxorial egiz homiladorlikning asoratlarida feto-platsentar qon oqimi va homila yurak faoliyatini dopplerografik baholashni yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
feto-fetal transfuzion sindromda donor va resipient homilalar gemodinamikasini baholashda kindik arteriyasi va Ductus venosus dagi dopplerografik o‘zgarishlar eng informativ mezonlar sifatida qiyosiy statistik tahlil (mos ravishda r=0,018; r=0,044; r<0,001) asosida isbotlangan;
feto-fetal transfuzion sindromda kindik arteriyasi, Ductus venosus va homila yurak funksiyasini aks ettiruvchi dopplerografik va exokardiografik ko‘rsatkichlar asosida homila gemodinamik buzilishlarining uch bosqichli (I-kritik bo‘lmagan, II-bir homilada kritik, III-ikkala homilada kritik buzilish) tasnifi ishlab chiqildi va uning prognostik qiymati ROC-tahlili (AUC=0,864) orqali asoslangan;
feto-fetal transfuzion sindromda donor va resipient homilalarda miokardning global sistolo-diastolik funksiyasi buzilishini baholashda Tei indeksi muhim diagnostik mezon ekanligi isbotlangan;
monoxorial egizakli homiladorlik asoratlarida akusherlik taktikasini tanlash va perinatal oqibatni prognoz qilishdagi yuqori informativlikka ega bo‘lgan (Fisher=17,486; r=0,001) Tei indeksi, Ductus venosus va kindik arteriyasi doppler ko‘rsatkichlari, hamda exokardiografik parametrlar asosida homila kardial disfunksiyasini baholash uchun balli shkala ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: 
Monoxorial egiz homiladorlik asoratlarida dopplerografiya usulidan foydalanish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
Birinchi ilmiy yangilik: feto-fetal transfuzion sindromda donor va resipient homilalar gemodinamikasini baholashda kindik arteriyasi va Ductus venosus dagi dopplerografik o‘zgarishlar eng informativ mezonlar sifatida qiyosiy statistik tahlil (mos ravishda r=0,018; r=0,044; r<0,001) asosida isbotlanganligi bo‘yicha takliflar TXKMRM qoshidagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 29 dekabrda №7n–r/70–son bilan tasdiqlangan «Feto-fetal transfuzion sindromida homilaning fetoplatsentar qon oqimining dopplerografik baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 5 yanvardagi 7-sonli va Navoiy viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 9 yanvardagi 12-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi №21-son xulosasi). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: feto-fetal transfuzion sindromida homilalar gemodinamikasini holatini aniq baholash homiladorlikni boshqarish taktikasini aniqlash va perinatal natijalarni yaxshilash imkonini berishidan iborat. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: ultratovush diagnostikasining dopplerografiya usuli arzon, qulay va ionlashtirmaydigan va oltin standart tadqiqot usuli bo‘lib, qo‘shimcha pul xarajatlarini tejash imkonini berishidan iborat. Xulosa: dopplerografiya usulidan foydalangan holda donor homilada kindik arteriyasi va Ductus venosus ning pulsatsion indeksining resipient homilada Ductus venosus  ni baholashni joriy etish homilaning og‘ir gemodinamik buzilishlarini o‘z vaqtida tashxislash imkonini beradi va shu orqali bolalar o‘limi va nogironlik darajasini kamaytiradi.
Ikkinchi ilmiy yangilik: feto-fetal transfuzion sindromda kindik arteriyasi, Ductus venosus va homila yurak funksiyasini aks ettiruvchi dopplerografik va exokardiografik ko‘rsatkichlar asosida homila gemodinamik buzilishlarining uch bosqichli (I-kritik bo‘lmagan, II-bir homilada kritik, III-ikkala homilada kritik buzilish) tasnifi ishlab chiqildi va uning prognostik qiymati ROC-tahlili (AUC=0,864) orqali asoslanganligi TXKMRM qoshidagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 29 dekabrda №7n–r/70–son bilan tasdiqlangan «Feto-fetal transfuzion sindromida homilaning fetoplatsentar qon oqimining dopplerografik baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 5 yanvardagi 7-sonli va Navoiy viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 9 yanvardagi 12-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi №21-son xulosasi). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: homila gemodinamikasi buzilishi darajasining ishlab chiqilgan tasnifidan foydalanish homila qon oqimini aniq baholash uchun katta ahamiyatga ega va oqibatda homiladorlik natijalari holatini va prognozini baholash imkonini berishidan iborat. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: homilaning gemodinamik buzilishlarini erta aniqlash va ularni samarali baholash nogironlik va chaqaloqlar o‘limiga olib keladigan holatlarning oldini olish, homila holatini kuzatish va homila jarrohligining zamonaviy usullarini qo‘llashda natijalarni yaxshilash imkonini beradi. Xulosa: feto-fetal transfuzion sindrom bilan asoratlangan homiladorlikda homilalar gemodinamikasiga baho berish va monitoring qilish homiladorlikni boshqarishning optimal taktikasini tanlash va jarrohlik davolash natijalarini yaxshilash va shu bilan chaqaloqlar o‘limini kamaytirish imkonini berishidan iborat.
Uchinchi ilmiy yangilik: feto-fetal transfuzion sindromda donor va resipient homilalarda miokardning global sistolo-diastolik funksiyasi buzilishini baholashda Tei indeksi muhim diagnostik mezon ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar TXKMRM qoshidagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 29 dekabrda №7n–r/70–son bilan tasdiqlangan «Feto-fetal transfuzion sindromida homilaning fetoplatsentar qon oqimining dopplerografik baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 5 yanvardagi 7-sonli va Navoiy viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 9 yanvardagi 12-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi №21-son xulosasi). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: feto-fetal transfuzion sindromida homilaning yurak funksiyasini baholash homilaning holatini, keyingi bachadon ichida jarrohlik aralashuvlar taktikasini aniqlash va homilaning prenatal davrda holatini kuzatish imkonini berishidan iborat. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: feto-fetal transfuzion sindromida dopplerografiya ultratovush usuli yordamida homila yurak disfunksiyasini baholash va monitoring qilish davolash natijalarini yaxshilaydi, bu esa davlat va ota-onalarning nogiron bolaga g‘amxo‘rlik qilish xarajatlarini tejash imkonini beradi. Har bir nogiron bolaga davlat tomonidan yiliga 13 million 464 ming so‘m mablag‘ sarflanishi hisobga olinsa, tirik qolgan bolalar o‘rtasida o‘lim va nogironlik xavfi yuqori bo‘lgan feto-fetal transfuzion sindromini tashxislash va o‘z vaqtida davolash bunday bemorlarni davolashda sezilarli tejamkorlikni ta’minlashidan iborat. Xulosa: feto-fetal transfuzion sindromida homilaning yurak funksiyasini baholash uchun dopplerografiya ultratovush tekshiruvidan foydalanish og‘ir holatlarga tashxis qo‘yish, monitoringni yaxshilash va tug‘ilgandan keyin yangi tug‘ilgan chaqaloqqa erta va malakali yordam ko‘rsatish imkonini bergan.
To‘rtinchi ilmiy yangilik: monoxorial egizakli homiladorlik asoratlarida akusherlik taktikasini tanlash va perinatal oqibatni prognoz qilishdagi yuqori informativlikka ega bo‘lgan (Fisher=17,486; r=0,001) Tei indeksi, Ductus venosus va kindik arteriyasi doppler ko‘rsatkichlari, hamda exokardiografik parametrlar asosida homila kardial disfunksiyasini baholash uchun balli shkala ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar TXKMRM qoshidagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 29 dekabrda №7n–r/70–son bilan tasdiqlangan «Feto-fetal transfuzion sindromida homilaning fetoplatsentar qon oqimining dopplerografik baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Samarqand viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 5 yanvardagi 7-sonli va Navoiy viloyati «Ona va bola skriningi» markazining 2024 yil 9 yanvardagi 12-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi №21-son xulosasi). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: feto-fetal transfuzion sindromida homilalarning yurak disfunksiyasini baholashning balli shkalasini ishlab chiqish ikkala homilaning yurak disfunksiyasi darajasini to‘g‘ri baholash va natijasini bashorat qilish, monoxorial egiz homiladorlik asoratlari bo‘lgan homilador ayollarni boshqarish taktikasini tanlash imkonini beradi. feto-fetal transfuzion sindromida homilaning yurak disfunksiyasi darajasini baholashning ijtimoiy ahamiyati ushbu patologiyada chaqaloqlarning yuqori o‘limi va nogironligi bilan belgilanishidan iborat. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: bolalar o‘limi va nogironligini kamaytirishdan iqtisodiy samarani baholash nogiron bolalar xarajatlarini hisobga olgan holda hisoblanishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 17-fevraldagi «Nogironligi bo‘lgan shaxslarni va aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi PF 74-son qaroriga asosan tug‘ma nuqsonlari tufayli nogironligi bo‘lgan bolalarga 622 ta ming so‘m, nogiron bolalarni parvarish qilayotgan shaxslarga - 500 ming so‘m har oyda ajratilishi ko‘zda tutilgan. Iqtisodiy samaradorlik bolalarda nogironlikka olib keladigan nuqsonlarni barvaqt aniqlash har bir nogiron boladan davlatga yiliga 13 million 464 ming so‘m mablag‘ tejashidan iborat. Xulosa: feto-fetal transfuzion sindromida homilada yurak disfunksiyasini baholash homila holatini to‘g‘ri aniqlash, bemorlarni boshqarishning optimal taktikasini tanlash, chaqaloqlar o‘limi va nogironlik ko‘rsatkichlarini kamaytirish imkonini bergan.