Норжигитов Азамат Мусакуловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бронхоектатик касаллик ривожланишида ГСТМ ген полиморфизмининг прогностик аҳамияти ва ўрни” 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib4601.
Илмий раҳбар: Хамидова Фарида Муиновна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор;
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, 06/2025.27.12.Tib.17.05.
Расмий оппонентлар: Турсунов Хасан Зияевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Дауреханов Асатай Маметович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; 
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти (Ўзбекистон)
II. Тадқиқотнинг мақсади: бронхоектатик касаллик ривожланишида ГСТМ1 (глутатион-С-трансфераза М1) генининг прогностик аҳамияти ва ўрнини аниқлаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
Бронхоектатик касаллик билан оғриган беморларда илк бор ОР ва χ² таҳлили асосида кичик бронхлар шиллиқ қаватида пролифератив фаолликнинг кучайиши, хусусан ҳужайра ядролари ҳажмининг ортиши ҳамда унинг иммун яллиғланиш билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар бронхлар девори ремоделланишининг муҳим диагностик ва патогенетик мезонлари сифатида исботланган;
Кичик бронхлар девори шиллиқ қаватининг морфометрик ўзгаришлари бронх эпителийсининг ремоделланиши билан тавсифланиб, CК5/6 экспрессиясининг кучайиши базал ҳужайралар гиперплазиясини кўрсатади. Ки-67 экспрессиясининг ортиши фаол патологик регенерация ва пролиферацияни тасдиқлайди. CД3 ва CД20 маркерларининг юқори экспрессияси эса бронх деворидаги структуравий ўзгаришлар иммун яллиғланиш жараёни билан чамбарчас боғлиқлиги исботланган;
ГСТМ1 гени делециясининг мавжудлиги (НУЛЛ генотип) морфологик ўзгаришларнинг оғирлиги ва иммун инфилтрация даражаси билан кучсиз ижобий корреляцияга эга ҳамда геннинг делецион варианти ташувчиларида янада аниқроқ структуравий ва иммун ўзгаришларга мойил эканлиги аниқланган;
бронхоектатик касалликда ГСТМ1 генининг НУЛЛ варианти ташувчиларида касаллик хавфининг ортиши тенденсияси кузатилганлиги исботланган;
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши: 
Бронхоектатик касалликда нафас аъзолари ҳужайра ва тўқималарида юзага келадиган патологик ўзгаришларнинг патоморфологик, замонавий гистокимёвий, иммуногистокимёвий лаборатория тадқиқотларини қиёсий таҳлил қилиш ҳамда беморлар веноз қонида ГСТМ1 генининг (НУЛЛ) мутацияси натижасида олинган илмий натижаларга асосланиб:
биринчи илмий янгилик: Бронхоектатик касаллик билан оғриган беморларда илк бор ОР ва χ² таҳлили асосида кичик бронхлар шиллиқ қаватида пролифератив фаолликнинг кучайиши, хусусан ҳужайра ядролари ҳажмининг ортиши ҳамда унинг иммун яллиғланиш билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар бронхлар девори ремоделланишининг муҳим диагностик ва патогенетик мезонлари сифатида исботланганлиги тўғрисидаги маълумотлар «Бронхоектатик касалликда беморларнинг нафас аъзолари патологик анатомик хусусиятларни ўрганиш усуллари» ва «Бронхоектатик касалликда ГСТМ гени полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқотлари ва патоморфологик ўрганиш усуллари» номли услубий тавсияномалари таркибига киритилган. Мазкур тавсияномалар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 2025-йил 30-декабрдаги 5-сонли Кенгаш қарори билан тасдиқланган. Бу таклиф Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 10.02.2026-йил №5-Т-сонли буйруғи билан, Жиззах вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 20.02.2026-йил №6 буйруғи билан ҳамда Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази патологик анатомия бўлимига 06.02.2026-йил №65-У буйруғи асосида амалиётга татбиқ қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 12-майдаги 8-сонли №08/17 хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Бронхоектатик касаллик билан оғриган беморларда илк бор ОР ва χ² таҳлили асосида кичик бронхлар шиллиқ қаватида пролифератив фаолликнинг кучайиши, хусусан ҳужайра ядролари ҳажмининг ортиши ҳамда унинг иммун яллиғланиш билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар бронхлар девори ремоделланишининг муҳим диагностик ва патогенетик мезонлари сифатида исботлангани ва аҳамияти орқали касалликни ташхислаш ҳамда патологоанатом ва пулмонолог шифокорларга самарали даволаш тактикасини танлаш имкони берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: бронхоектатик касаллик билан оғриган беморларда бронхлар девори ремоделланишининг комплекс миқдорий таҳлилига асосан, уларни устувор диагностик ва патогенетик мезонлар сифатида кўриб чиқиш имконини берлигини кўрсатди; Хулоса: Бронхоектатик касаллик билан оғриган беморларда илк бор ОР ва χ² таҳлили асосида кичик бронхлар шиллиқ қаватида пролифератив фаолликнинг кучайиши, хусусан ҳужайра ядролари ҳажмининг ортиши ҳамда унинг иммун яллиғланиш билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар бронхлар девори ремоделланишининг муҳим диагностик ва патогенетик мезонлари сифатида исботланганлиги тасдиқланиши ва механизмлар ҳолатни прогнозлаш ва диагностика қилиш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: Кичик бронхлар девори шиллиқ қаватининг морфометрик ўзгаришлари бронх эпителийсининг ремоделланиши билан тавсифланиб, CК5/6 экспрессиясининг кучайиши базал ҳужайралар гиперплазиясини кўрсатади. Ки-67 экспрессиясининг ортиши фаол патологик регенерация ва пролиферацияни тасдиқлайди. CД3 ва CД20 маркерларининг юқори экспрессияси эса бронх деворидаги структуравий ўзгаришлар иммун яллиғланиш жараёни билан чамбарчас боғлиқлиги исботланганлигини тўғрисидаги маълумотлар «Бронхоектатик касалликда беморларнинг нафас аъзолари патологик анатомик хусусиятларни ўрганиш усуллари» ва «Бронхоектатик касалликда ГСТМ гени полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқотлари ва патоморфологик ўрганиш усуллари» номли услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур тавсияномалар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 2025-йил 30- декабрдаги 5-сонли Кенгаш қарори билан тасдиқланган. Бу таклиф Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида, Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази патологик анатомия бўлимига 06.02.2026-йил №65-У, Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 10.02.2026-йил №5-Т-сонли буйруғи билан ҳамда Жиззах вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 20.02.2026-йил №6 буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 12-майдаги 8-сонли №08/17 хулосаси): Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Кичик бронхлар девори шиллиқ қаватининг морфометрик ўзгаришлари бронх эпителийсининг ремоделланиши билан тавсифланиб, CК5/6 экспрессиясининг кучайиши базал ҳужайралар гиперплазиясини кўрсатади. Ки-67 экспрессиясининг ортиши фаол патологик регенерация ва пролиферацияни тасдиқлайди. CД3 ва CД20 маркерларининг юқори экспрессияси эса бронх деворидаги структуравий ўзгаришлар иммун яллиғланиш жараёни билан чамбарчас боғлиқлиги исботланган ўрни ва аҳамияти орқали касалликни ташхислаш ҳамда патологоанатом ва пулмонолог шифокорларга самарали даволаш тактикасини танлаш имкони берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат Кичик бронхлар девори шиллиқ қаватининг морфометрик ўзгаришлари бронх эпителийсининг ремоделланиши билан тавсифланиб, CК5/6 экспрессиясининг кучайиши базал ҳужайралар гиперплазиясини кўрсатади. Ки-67 экспрессиясининг ортиши фаол патологик регенерация ва пролиферацияни тасдиқлайди. CД3 ва CД20 маркерларининг юқори экспрессияси эса бронх деворидаги структуравий ўзгаришлар иммун яллиғланиш жараёни билан чамбарчас боғлиқлиги исботланганлигини кўрсатди. Хулоса: Кичик бронхлар девори шиллиқ қаватининг морфометрик ўзгаришлари бронх эпителийсининг ремоделланиши билан тавсифланиб, CК5/6 экспрессиясининг кучайиши базал ҳужайралар гиперплазиясини кўрсатади. Ки-67 экспрессиясининг ортиши фаол патологик регенерация ва пролиферацияни тасдиқлайди. CД3 ва CД20 маркерларининг юқори экспрессияси эса бронх деворидаги структуравий ўзгаришлар иммун яллиғланиш жараёни билан чамбарчас боғлиқлиги исботланганлигини тасдиқланиши ва механизмлар ҳолатни прогнозлаш ва диагностика қилиш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: ГСТМ1 гени делециясининг мавжудлиги (НУЛЛ генотип) морфологик ўзгаришларнинг оғирлиги (р ≈ +0,21; п > 0,05) ва иммун инфилтрация даражаси (CД3, CД20; р ≈ +0,18-0,25) билан кучсиз ижобий корреляцияга эга ҳамда геннинг делецион варианти ташувчиларида янада аниқроқ структуравий ва иммун ўзгаришларга мойил эканлиги аниқланганлиги тўғрисидаги маълумотлар «Бронхоектатик касалликда беморларнинг нафас аъзолари патологик анатомик хусусиятларни ўрганиш усуллари» ва «Бронхоектатик касалликда ГСТМ гени полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқотлари ва патоморфологик ўрганиш усуллари» номли услубий тавсияномалари таркибига киритилган. Мазкур тавсияномалар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 2025-йил 30- декабрдаги 5-сонли Кенгаш қарори билан тасдиқланган. Бу таклиф Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази патологик анатомия бўлимига 06.02.2026-йил №65-У, Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 10.02.2026-йил №5-Т-сонли буйруғи билан ҳамда Жиззах вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 20.02.2026-йил №6 буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 12-майдаги 8-сонли №08/17 хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: ГСТМ1 гени делециясининг мавжудлиги (НУЛЛ генотип) морфологик ўзгаришларнинг оғирлиги ва иммун инфилтрация даражаси билан кучсиз ижобий корреляцияга эга ҳамда геннинг делецион варианти ташувчиларида янада аниқроқ структуравий ва иммун ўзгаришларга мойил бўлган ўрни ва аҳамияти орқали касалликни ташхислаш ҳамда патологоанатом ва пулмонолог шифокорларга самарали даволаш тактикасини танлаш имкони берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: ГСТМ1 гени делециясининг мавжудлиги (НУЛЛ генотип) морфологик ўзгаришларнинг оғирлиги ва иммун инфилтрация даражаси билан кучсиз ижобий корреляцияга эга ҳамда геннинг делецион варианти ташувчиларида янада аниқроқ структуравий ва иммун ўзгаришларга мойиллигининг тасдиқланганлигини кўрсатди ва 1 та ташхис учун 1800000 сўм иқтисод қилинди; Хулоса: ГСТМ1 гени делециясининг мавжудлиги (НУЛЛ генотип) морфологик ўзгаришларнинг оғирлиги ва иммун инфилтрация даражаси билан кучсиз ижобий корреляцияга эга ҳамда геннинг делецион варианти ташувчиларида янада аниқроқ структуравий ва иммун ўзгаришларга мойил эканлиги тасдиқланган ва механизмлар ҳолатни прогнозлаш ва диагностика қилиш имконини берди;
тўртинчи илмий янгилик: бронхоектатик касалликда ГСТМ1 генининг НУЛЛ варианти ташувчиларида касаллик хавфининг ортиши тенденсияси кузатилганлиги исботланганлиги тўғрисидаги маълумотлар «Бронхоектатик касалликда беморларнинг нафас аъзолари патологик анатомик хусусиятларни ўрганиш усуллари» ва «Бронхоектатик касалликда ГСТМ гени полиморфизмининг молекуляр-генетик тадқиқотлари ва патоморфологик ўрганиш усуллари» номли услубий тавсияномалари таркибига киритилган. Мазкур тавсияномалар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 2025-йил 30-декабрдаги 5-сонли Кенгаш қарори билан тасдиқланган. Бу таклиф Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази патологик анатомия бўлимига 06.02.2026-йил №65-У, Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 10.02.2026-йил №5-Т-сонли буйруғи билан ҳамда Жиззах вилояти патологик анатомия бюроси бўлимларида 20.02.2026-йил №6 буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 12-майдаги 8-сонли №08/17 хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат бронхоектатик касалликда ГСТМ1 генининг НУЛЛ варианти ташувчиларида касаллик хавфининг ортиши тенденсияси кузатилганлиги исботланган ўрни ва аҳамияти орқали касалликни ташхислаш ҳамда патологоанатом ва пулмонолог шифокорларга самарали даволаш тактикасини танлаш имкони берган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: бронхоектатик касалликда ГСТМ1 генининг НУЛЛ варианти ташувчиларида касаллик хавфининг ортиши тенденсияси кузатилганлиги исботланган механизмлар ҳолатни прогнозлаш ва диагностика қилиш имконини берди 1 та ташхис учун 1250000 сўм иқтисод қилинди; Хулоса: бронхоектатик касалликда ГСТМ1 генининг НУЛЛ варианти ташувчиларида касаллик хавфининг ортиши тенденсияси кузатилганлиги тасдиқланганлиги механизмлар ҳолатни прогнозлаш ва диагностика қилиш имконини берди.
А.М. Норжигитовнинг "Бронхоектатик касаллик ривожланишида ГСТМ ген полиморфизмининг прогностик аҳамияти ва ўрни" мавзусидаги диссертация тадқиқотида олинган юқоридаги 4 та илмий янгилик ва 2 та амалий тавсиялар бошқа тиббиёт муассасаларида жорий этиш учун Соғлиқни сақлаш вазирлигига тақдим этилган (Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 2026-йил 12-январдаги 01/10-сон маълумотномаси).

Yangiliklarga obuna bo‘lish