Nazirxujaev Nekruz Sharofidinzodaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘zbek etnik guruhidagi bolalarda exokardiografik ko‘rsatkichlarning normativlarini ishlab chiqish», 14.00.19 – Klinik radiologiya va 14.00.06 – Kardiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib4627.
Ilmiy rahbarlar: Yusupalieva Gulnora Akmalovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Rozixodjaeva Gulnora Axmedovna, tibbiyot fanlari doktori, professor
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti huzuridagi DSc.06/2025.27.12.Tib.01.08 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash. 
Rasmiy opponentlar: Normurodova Nodira Murodillaevna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Bekmetova Feruza Matsapaevna, tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek etnik guruhiga mansub bolalarda exokardiografik ko‘rsatkichlarning normativ qiymatlarini ishlab chiqishdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor o‘zbek etnik guruhiga mansub 0–18 yoshli 420 nafar sog‘lom bolalarda exokardiografik ko‘rsatkichlar va antropometrik parametrlar o‘rtasidagi yuqori darajadagi korrelyasion bog‘liqlik aniqlanib, bo‘y uzunligi (r=0,84–0,93) hamda tana sirti maydoni (r=0,83–0,92) yurak morfometrik parametrlarini standartlashtirishning eng maqbul mezonlari ekanligi isbotlangan;
o‘zbek etnik guruhiga mansub bolalar uchun yurak kameralari, klapan halqalari va magistral qon tomirlarning 21 turdagi exokardiografik parametrlari bo‘yicha milliy referens normativlar hamda Z-score modellari birinchi marta ishlab chiqilgan;
ilk bor regression tahlil asosida exokardiografik parametrlarni standartlashtirishning matematik modellari yaratilib, ularning yuqori prognostik ahamiyati R²=0,74–0,90 va 94,6–96,5% ishonchlilik ko‘rsatkichlari bilan isbotlangan;
bolalarda yurak kameralari dilatatsiyasini tezkor baholash uchun qorinchalar va bo‘lmachalarning o‘zaro nisbatlariga asoslangan, yurak kameralarining morfometrik holatini birlamchi bosqichda ob’ektiv baholash imkonini beruvchi normativ indekslar tizimi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. O‘zbek etnik guruhiga mansub bolalarda exokardiografik normativlarni ishlab chiqish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida: 
birinchi ilmiy yangilik: o‘zbek etnik guruhiga mansub 0-18 yoshli sog‘lom bolalarda exokardiografik ko‘rsatkichlar va antropometrik parametrlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik qonuniyatlari aniqlanib, bo‘y uzunligi (r=0,84–0,93) hamda tana sirti maydoni (r=0,83–0,92) yurak morfometrik parametrlarini standartlashtirishning eng maqbul mezonlari ekanligi haqidagi ma’lumotlar «Exokardiografik tekshiruv orqali bolalarda yurak kameralarining kengayishini ekspress-baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti, 2025 yil 23 aprel`, 03/353-sonli mualliflik guvohnomasi). Mazkur tavsiyanoma O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot boshqarmasining 1-sonli konsul`tativ-diagnostik poliklinikasida (2025 yil 5 maydagi 94-sonli buyruq) va Ohangaron tumani tibbiyot birlashmasida (2025 yil 13 maydagi 2290-10-134-TV/2025-sonli buyruq) klinik amaliyotga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 04 noyabrdagi №28-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: bolalarda yurak morfometrik parametrlarini baholashning yagona antropometrik mezonlarini qo‘llash diagnostik xatolarni kamaytirish va yurak-qon tomir kasalliklarini erta aniqlash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorlik: exokardiografik ko‘rsatkichlarni bo‘y uzunligi va tana sirti maydoniga mos baholash ortiqcha chuqurlashtirilgan diagnostik tekshiruvlarni qisqartirish imkonini berib, bir nafar bola uchun o‘rtacha 90 000 so‘m mablag‘ni tejashga erishildi. 
ikkinchi ilmiy yangilik: o‘zbek etnik guruhiga mansub bolalar uchun yurak kameralari, klapan halqalari va magistral qon tomirlarning 21 turdagi exokardiografik parametrlari bo‘yicha milliy referens normativlar hamda Z-score modellari birinchi marta ishlab chiqilganligi haqidagi ma’lumotlar «Exokardiografik tekshiruv orqali bolalarda yurak kameralarining kengayishini ekspress-baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti, 2025 yil 23 aprel`, 03/353-sonli mualliflik guvohnomasi). Mazkur tavsiyanoma O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot boshqarmasining 1-sonli konsul`tativ-diagnostik poliklinikasida (2025 yil 5 maydagi 94-sonli buyruq) va Ohangaron tumani tibbiyot birlashmasida (2025 yil 13 maydagi 2290-10-134-TV/2025-sonli buyruq) klinik amaliyotga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 04 noyabrdagi №28-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: bolalarda exokardiografik parametrlarni baholashning milliy referens normativlarini qo‘llash yurakning tug‘ma va orttirilgan kasalliklarini erta aniqlash hamda patologik o‘zgarishlarning og‘irlik darajasini ob’ektiv baholash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorlik: milliy referens normativlar va Z-score modellaridan foydalanish diagnostik xatolar hamda takroriy exokardiografik tekshiruvlar sonini kamaytirish, normativ indekslar tizimi va dasturiy mahsulotni amaliyotga joriy etish yurak kameralari kengayishini tezkor va ob’ektiv baholash samaradorligini oshirish imkonini bergan. 
uchinchi ilmiy yangilik: regression tahlil asosida exokardiografik parametrlarni standartlashtirishning matematik modellari ishlab chiqilib, ularning ishonchliligi R²=0,74–0,90 hamda 94,6–96,5% qamrov ko‘rsatkichlari bilan asoslanganligi haqidagi ma’lumotlar «Exokardiografik tekshiruv orqali bolalarda yurak kameralarining kengayishini ekspress-baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga kiritilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti, 2025 yil 23 aprel`, 03/353-sonli mualliflik guvohnomasi). Mazkur tavsiyanoma O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot boshqarmasining 1-sonli konsul`tativ-diagnostik poliklinikasida (2025 yil 5 maydagi 94-sonli buyruq) va Ohangaron tumani tibbiyot birlashmasida (2025 yil 13 maydagi 2290-10-134-TV/2025-sonli buyruq) klinik amaliyotga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 04 noyabrdagi №28-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: ishlab chiqilgan matematik modellar bolalarda yurak tuzilmalari o‘lchamlarining yosh va antropometrik xususiyatlarga bog‘liq o‘zgarishlarini aniq baholash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorlik: matematik modellarni amaliyotda qo‘llash diagnostik qaror qabul qilish jarayonini tezlashtirib, qo‘shimcha va takroriy tekshiruvlarga ehtiyojni kamaytiradi, natijada bir bemor uchun o‘rtacha 90 000 so‘m, 420 nafar bemor hisobida esa 37 800 000 so‘m mablag‘ tejaldi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: bolalarda yurak kameralarining morfometrik o‘zgarishlarini erta aniqlash va dilatatsiyasini tezkor baholash uchun qorinchalar hamda bo‘lmachalarning o‘zaro nisbatlariga asoslangan normativ indekslar tizimi ishlab chiqilganligi haqidagi ma’lumotlar «Exokardiografik tekshiruv orqali bolalarda yurak kameralarining kengayishini ekspress-baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma hamda «Exokardiografiya yordamida bolalarda yurak kameralarining kengayishini ekspress-baholash» dasturiy mahsuloti (№DGU 26478, 04.08.2023 y.) mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot boshqarmasining 1-sonli konsul`tativ-diagnostik poliklinikasida (2025 yil 5 maydagi 94-sonli buyruq) va Ohangaron tumani tibbiyot birlashmasida (2025 yil 13 maydagi 2290-10-134-TV/2025-sonli buyruq) klinik amaliyotga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 04 noyabrdagi №28-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik: nisbatlarga asoslangan ekspress-baholash usulini kiritish tekshiruv vaqtini uch baravar qisqartirishga, diagnostik aniqlikni saqlashga yordam beradi. Bu bolalarda yurak-qon tomir tizimi patologiyasini o‘z vaqtida aniqlash, asoratlar rivojlanishi xavfini kamaytirish va erta davolashni boshlash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorlik: ambulator bosqichda bemorlarni saralash va yuqori xavf guruhlarini aniqlash hisobiga ixtisoslashtirilgan tekshiruvlardan oqilona foydalanish ta’minlanadi, xamda birlamchi bo‘g‘in tibbiyot muassasasida yiliga 1500 nafar bola tekshirilganda yillik iqtisodiy samara 135 000 000 so‘m  mablag‘ iqtisod qilinadi.