Хомидова Гулузро Жохонгир қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ноалкоголли стеатогепатитни тарқалиши, хатар омиллари, кечиши, предикцияси ва профилактикасининг замонавий хусусиятлари» 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib4785.
Илмий рахбар: Мамасалиев Неъматжон Солиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Расмий оппонентлар: Фозилов Абдукаххор Вохидович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Салахидинов Зухриддин Салохиддинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши:назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Фарғона водийси аҳолиси мисолида ноалкоголли стеатогепатитнинг эпидемиологияси, хавф омиллари ва клиник кечишини ўрганиш асосида касалликни эрта ташхислаш ва профилактикаси учун самарали илмий-амалий ечимларни аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Фарғона водийси навқирон, етук ва кекса ёшли аҳолиси орасида ноалкоголли стеатогепатитнинг ҳақиқий тарқалиш даражаси аниқланиб, касаллик эркакларда (11,2%) аёлларга (9,4%) нисбатан кўпроқ учраши, шунингдек сўнги 20 йилликда унинг динамикаси эркаклада 3,9 марта ортганлиги исботланган;
ноалкоголли стеатогепатитнинг дислипидемия, гипертриглицеридемия ва тана вазнининг ортиқлиги каби хатар омилларининг ҳудудий ва гендерли фарқланишлари очиб берилган, бунда мақсадли профилактик чораларни тақозо қилувчи нутритив хатар омиллари ва артериал гипертензиянинг қишлоқ аҳолиси орасида юқори кўрсаткичда эканлиги аниқланган;
ноалкаголли стеатогепатитнинг астения, артралгия ва анорексия каби клиник синдромларининг комплекс тахлили асосида ёш гуруҳларига кўра уларнинг динамикаси аниқланган ҳамда эрта ташхислаш ва даволашда персонификацияланган (шахсга йўналтирилган) ёндашувлар аниқланган;
ишлаб чиқилган математик модель ва профилактик алгоритм асосида ноалкоголли стеатогепатит асоратларини (жигар етишмовчилиги – 43,9%, жигар раки – 24,2%) прогнозлаш имконияти, шунингдек клиник амалиётда касалликни 90% ҳолларда эрта аниқлаш, унинг натижасида эса даволаш харажатлари иқтисод қилиниши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ноалкоголли стеатогепатитни тарқалиши, хатар омиллари, кечиши, предикцияси ва профилактикасининг замонавий хусусиятлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Фарғона водийсида ноалкоголли стеатогепатитнинг ҳақиқий тарқалиш даражаси аниқланиб, касаллик эркакларда (11,2%) аёлларга (9,4%) нисбатан кўпроқ учраши илмий асосда исботлангани Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (21-ноябрь 2024 йилдаги 01/7/73 сон баённома), Наманган вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (23-октябрь 2024 йилдаги 222-A/F сон баённома), амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 15.02.2026 й №12/22-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Ноалкоголли стеатогепатитни чин тарқалиш частотасини аҳоли орасида аниқлашни скринингли усули яратилган ва такомиллаштирилган. Бу усул оммавий тусда стеатогепатитларни ёшлар, етук ва кекса ёшдаги аҳолида барвақт аниқлаш, касалликка превентив таъсир этиб камайтириш ва бартарафлаш шароитини туғдирган. Иқтисодий самарадорлиги: Ишлаб чиқилган усулнинг иқтисодий самарадорлигига ноалкаголли стеатогепатит учун хавф омилларини эрта аниқлаш, зарур профилактика чораларини кўриш ва даволанишни индивидуал тарзда тузиш орқали эришилган (касалликни жигар фибрози, циррози ва ўсмасига ўтишни камайиши) – 34% га ва биохимик ўзгаришларнинг ташхисий қийматлари 90%га ортади. Бюджет ҳисобидан хар бир нафар бемор учун (арзон даволаш ва қимматбаҳо ташхисий усуллардан холи бўлиш ҳисобига) 4500000 сўм маблағ тежалади.
иккинчи илмий янгилик: ноалкоголли стеатогепатитнинг дислипидемия, гипертриглицеридемия ва тана вазнининг ортиқлиги каби хатар омилларининг ҳудудий ва гендерли фарқланишлари очиб берилган, бунда мақсадли профилактик чораларни тақозо қилувчи нутритив хатар омиллари ва артериал гипертензиянинг қишлоқ аҳолиси орасида юқори кўрсаткичда эканлиги аниқланган таклифлари Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (21-ноябрь 2024 йилдаги 01/7/73 сон баённома), Наманган вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (23-октябрь 2024 йилдаги 222-A/F сон баённома), амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 15.02.2026 й №12/22-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Ноалкоголли стеатогепатитни чин тарқалиш частотасини аҳоли орасида аниқлашни скринингли усули яратилган ва такомиллаштирилган. Бу усул оммавий тусда стеатогепатитларни ёшлар, етук ва кекса ёшдаги аҳолида барвақт аниқлаш, касалликка превентив таъсир этиб камайтириш ва бартарафлаш шароитини туғдирган. Иқтисодий самарадорлиги: Ишлаб чиқилган усулнинг иқтисодий самарадорлигига ноалкаголли стеатогепатит учун хавф омилларини эрта аниқлаш, зарур профилактика чораларини кўриш ва даволанишни индивидуал тарзда тузиш орқали эришилган (касалликни жигар фибрози, циррози ва ўсмасига ўтишни камайиши) – 34% га ва биохимик ўзгаришларнинг ташхисий қийматлари 90%га ортади. Бюджет ҳисобидан хар бир нафар бемор учун (арзон даволаш ва қимматбаҳо ташхисий усуллардан холи бўлиш ҳисобига) 4500000 сўм маблағ тежалади.
учинчи илмий янгилик ноалкаголли стеатогепатитнинг астения, артралгия ва анорексия каби клиник синдромларининг комплекс тахлили асосида ёш гуруҳларига кўра уларнинг динамикаси аниқланган ҳамда эрта ташхислаш ва даволашда персонификацияланган (шахсга йўналтирилган) ёндашувлар аниқланган таклифлар Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (21-ноябрь 2024 йилдаги 01/7/73 сон баённома), Наманган вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (23-октябрь 2024 йилдаги 222-A/F сон баённома), амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 15.02.2026 й №12/22-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Ноалкоголли стеатогепатитни чин тарқалиш частотасини аҳоли орасида аниқлашни скринингли усули яратилган ва такомиллаштирилган. Бу усул оммавий тусда стеатогепатитларни ёшлар, етук ва кекса ёшдаги аҳолида барвақт аниқлаш, касалликка превентив таъсир этиб камайтириш ва бартарафлаш шароитини туғдирган. Иқтисодий самарадорлиги: Ишлаб чиқилган усулнинг иқтисодий самарадорлигига ноалкаголли стеатогепатит учун хавф омилларини эрта аниқлаш, зарур профилактика чораларини кўриш ва даволанишни индивидуал тарзда тузиш орқали эришилган (касалликни жигар фибрози, циррози ва ўсмасига ўтишни камайиши) – 34% га ва биохимик ўзгаришларнинг ташхисий қийматлари 90%га ортади. Бюджет ҳисобидан хар бир нафар бемор учун (арзон даволаш ва қимматбаҳо ташхисий усуллардан холи бўлиш ҳисобига) 4500000 сўм маблағ тежалади.
тўртинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган математик модель ва профилактик алгоритм асосида ноалкоголли стеатогепатит асоратларини (жигар етишмовчилиги – 43,9%, жигар раки – 24,2%) прогнозлаш имконияти, шунингдек клиник амалиётда касалликни 90% ҳолларда эрта аниқлаш, унинг натижасида эса даволаш харажатлари иқтисод қилиниши исботлангани Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (21-ноябрь 2024 йилдаги 01/7/73 сон баённома), Наманган вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (23-октябрь 2024 йилдаги 222-A/F сон баённома), амалий фаолиятига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 15.02.2026 й №12/22-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Ноалкоголли стеатогепатитни чин тарқалиш частотасини аҳоли орасида аниқлашни скринингли усули яратилган ва такомиллаштирилган. Бу усул оммавий тусда стеатогепатитларни ёшлар, етук ва кекса ёшдаги аҳолида барвақт аниқлаш, касалликка превентив таъсир этиб камайтириш ва бартарафлаш шароитини туғдирган. Иқтисодий самарадорлиги: Ишлаб чиқилган усулнинг иқтисодий самарадорлигига ноалкаголли стеатогепатит учун хавф омилларини эрта аниқлаш, зарур профилактика чораларини кўриш ва даволанишни индивидуал тарзда тузиш орқали эришилган (касалликни жигар фибрози, циррози ва ўсмасига ўтишни камайиши) – 34% га ва биохимик ўзгаришларнинг ташхисий қийматлари 90%га ортади. Бюджет ҳисобидан хар бир нафар бемор учун (арзон даволаш ва қимматбаҳо ташхисий усуллардан холи бўлиш ҳисобига) 4500000 сўм маблағ тежалади.