Qodirova Saodat Raximjonovna
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘n ikki barmoqli ichak yarasida disbioz bo‘lgan bemorlarda nomedikamentoz davolash va profilaktikasini optimallashtirish» 14.00.43 – Profilaktik tibbiyot (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.DSc/Tib655.
Ilmiy maslahatchi: Xamrabaeva Feruza Ibragimovna, tibbiyot fanlari doktori, professor. 
Dissertatsiya bajargan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi harbiy xavfsizlik va mudofaa universitetining harbiy tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Rasmiy opponentlar: Salaxidinov Adiljon, tibbiyot fanlari doktori, professor; Aliaxunova Mavjuda Yusupovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Tashkenbaeva Eleonora Nigmatovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat tibbiyot universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Taqdiqotning maqsadi:
eradikatsion terapiya negizida ichak disbakteriozi mavjud holatda me’da va o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi bor bemorlarni davolashda magnitoterapiya va Ganoderma lucidum ekstraktini qo‘llash yordamida davolash usullarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: 
ilk bor o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi eradikatsion terapiyasi negizida ichak disbakteriozini kelib chiqishi hamda nospesifik va spesifik gumoral-hujayraviy himoya tizimida T-hujayraviy subpopulyasiyalar muvozanatining buzilishi sababli surunkali intoksikatsiya sindromi rivojlanishi va uni reabilitatsiya chora-tadbirlari orqali bartaraf etish zaruriati asoslangan;
o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida ichak disbakteriozi va ichak disbakteriozi negizida surunkali intoksikatsiya sindromini yuzaga kelishi bemorlar psixologik maqomida xavotir triadasi shkalasi ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar ko‘rinishidagi o‘zgarishlarning kelib chiqishidagi o‘rni isbotlangan;
ichak disbakteriozi mavjud o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida Ganoderma lucidum ekstrakti va magnitoterapiya bilan birgalikda o‘tkazilgan kompleks reablitatsiya chora-tadbirlarini qo‘llash bemorlarda immunoregulyator T-hujayraviy subpopulyasiyalar buzilgan muvozanatining tiklashi, gumoral immunitetning umumiy IgE ko‘rsatgich miqdorini me’yorlashtirish hamda CD3 va CD4, CD8ko‘rsatgichi miqdorlarni ortishi tufayli surunkali intoksikatsiya sindromini bartaraf etishi mumkinligi isbotlangan;
ichak disbakteriozi mavjud o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida kompleks reablitatsiya chora-tadbirlarini qo‘llash bemorlar tibbiy-psixologik maqomini yaxshilash orqali «Sog‘liq holati»,«Faollik», «Kayfiyat»shkalalari ko‘rsatkichlarihamda mehnatga layoqatlilik, emotsional labillik va nizoga moyillik kabi ruhiy«indikator»ni baholash taktikasi isbotlangan;
o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi davolash negizida ichak disbakteriozini tabaqalashtirilgan hamda komponentlari va davomiyligi bo‘yicha personallashtirilgan tibbiy va psixologik reabilitatsiya tizimlarni shakllantirish va qo‘llash orqali samarali bartaraf etish va salomatlikni tiklash davolash taktikasi ishlab chiqilgan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘n ikki barmoqli ichak yarasida disbioz bo‘lgan bemorlarda nomedikamentoz davolash va profilaktikasini optimallashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi eradikatsion terapiyasi fonida ichak disbakteriozini kelib chiqishi, hamda nospesifik va spesifik gumoral-hujayraviy himoya tizimida T-hujayraviy subpopulyasiyalar muvozanatining buzilishi sababli surunkali intoksikatsiya sindromi rivojlanishi va uni reabilitatsiya chora-tadbirlari orqali bartaraf etish zaruriati asoslanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2021 yil 19 noyabrdagi 8n-r/1127-son bilan tasdiqlangan «Magnitoterapiya va dorivor zamburug‘ Ganoderma Lucidum ekstraktining gastroenterologiyada (ichak disbiozida) qo‘llanilishi» hamda sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2022 yil 02 martdagi 8n-r/1228-son bilan tasdiqlangan «Opit primeneniya magnitoterapii i ekstrakta drevesnogo griba Ganoderma Lucidum pri zabolevaniyax pishhevareniya s aksentom na yazvennuyu bolezn` s disbiozom kishechnika» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 02.11.2021 yildagi №178/2021–son, AJ «Chinobod sanatoriyasi» 06.12.2021 yildagi №94 n-son, «Gano IRT MEDICUS» shifoxonasining 15.11.2021 yildagi №56/2021–son, Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 06.05.2024 yildagi №63–son, Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 02.05.2024 yildagi №27 –son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurligidagi Ilmiy texnik kengashining 11.03.2024 yil 122-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: O‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida eradikatsion terapiyasi fonida ichak disbiozini kelib chiqishida bemorlarni reabilitatsiya qilishning zamonaviy usullarini joriy etish natijasida jismoniy va psixologik moslashuvning buzilishi 1,3 baravar kamaygan,bemorlarning ijtimoiy faollik darajasi 1,6 baravar oshganligi,taklif etilayotgan usullarning joriy etilishi tiklovchi davolashning iqtisodiy,tibbiy va ijtimoiy samaradorligini oshirish imkonini bergan,bu esa,o‘z navbatida, harajatlar va asoratlar rivojlanish xavfi eng kam bo‘lgan bemorlar sonini 1,5 baravarga oshirish,tibbiy yordam ko‘rsatish darajasini yaxshilash,ushbu toifadagi bemorlarning hayot sifatini erta muddatlarda yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlangan. Iqtisodiy samaradorligi: o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi mavjud bemorlarda erradikatsion terapiyasi asoratining rivojlanishini nomedikamentoz davolash va profilaktikasida tibbiy yordam ko‘rsatishni tashkil etish bo‘yicha yangi ma’lumotlarni o‘rinli asoslash natijasida taklif etilgan reabilitatsiya chora-tadbirlari o‘tkazilishi har bir bemor iqtisodiy samaradorlikni yiliga 1873602 so‘mga oshirgan va me’da ichak tizimi kasalliklari mavjud bemorlarda nogironlik boshlanishini 2 barobar kechiktirish imkonini bergan.
ikkinchi ilmiy yangilik:o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida ichak disbakteriozi va ichak disbakteriozi negizida surunkali intoksikatsiya sindromini yuzaga kelishi bemorlar psixologik maqomida xavotir triadasi shkalasi ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar ko‘rinishidagi o‘zgarishlarning kelib chiqishidagi o‘rni isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2021 yil 19 noyabrdagi 8n-r/1127-son bilan tasdiqlangan «Magnitoterapiya va dorivor zamburug‘ Ganoderma Lucidum ekstraktining gastroenterologiyada (ichak disbiozida) qo‘llanilishi» hamda sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2022 yil 02 martdagi 8n-r/1228-son bilan tasdiqlangan «Opit primeneniya magnitoterapii i ekstrakta drevesnogo griba Ganoderma Lucidum pri zabolevaniyax pishhevareniya s aksentom na yazvennuyu bolezn` s disbiozom kishechnika» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklifRespublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 02.11.2021 yildagi №178/2021–son, AJ «Chinobod sanatoriyasi» 06.12.2021 yildagi №94 n-son, «Gano IRT MEDICUS» shifoxonasining 15.11.2021 yildagi №56/2021–son, Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 06.05.2024 yildagi №63–son, Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 02.05.2024 yildagi №27 –son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurligidagi Ilmiy texnik kengashining 11.03.2024 yil 122-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi:o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida ichak disbakteriozi va surunkali intoksikatsiya sindromini yuzaga kelishi bemorlar psixologik maqomida “xavotir triadasi”shkalasidagi ko‘rsatkichlardagi o‘zgarishlar chastotasi 4,3 martaga, tez yordamga murojaat qilishlar chastotasi -9,9 martaga, shoshilinch gastroenterologiya kasalxonaga yotqizish chastotasi- 6,8 martaga kamayishi aniklanganGastroenterologik markazlar tarmog‘ini rivojlantirish me’da –ichak trakti kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarga tibbiy yordam olish imkoniyatini oshirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan va eng muhim tibbiy-ijtimoiy muammolardan birini hal qilishning me’da –ichak tizimi kasalliklarida asoratlar sababli yuzaga keladigan o‘limning 15% va asoratlar rivojlanish darajasini 20% kamaytirish orqali ushbu toifadagi bemorlarning hayot sifatini erta muddatlarda yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlangan. Iqtisodiy samaradorligi: reabilitatsiya chora-tadbirlari har bir bemor uchun iqtisodiy samaradorlikni yiliga 1873602 so‘mga oshirgan va nogironlik boshlanishini kamida 2 barobar kechiktirish imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik:ichak disbakteriozi mavjud o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida Ganoderma lucidum ekstrakti va magnitoterapiya bilan birgalikda o‘tkazilgan kompleks reablitatsiya chora-tadbirlarini qo‘llash bemorlarda immunoregulyator T-hujayraviy subpopulyasiyalar buzilgan muvozanatining tiklashi, gumoral immunitetning umumiy IgE ko‘rsatgich miqdorini me’yorlashtirish hamda CD3 va CD4, CD8ko‘rsatgichi miqdorlarni ortishi tufayli surunkali intoksikatsiya sindromini bartaraf etishi mumkinligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflarSog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2021 yil 19 noyabrdagi 8n-r/1127-son bilan tasdiqlangan «Magnitoterapiya va dorivor zamburug‘ Ganoderma Lucidum ekstraktining gastroenterologiyada (ichak disbiozida) qo‘llanilishi» hamda sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2022 yil 02 martdagi 8n-r/1228-son bilan tasdiqlangan «Opit primeneniya magnitoterapii i ekstrakta drevesnogo griba Ganoderma Lucidum pri zabolevaniyax pishhevareniya s aksentom na yazvennuyu bolezn` s disbiozom kishechnika» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklifRespublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 02.11.2021 yildagi №178/2021–son, AJ «Chinobod sanatoriyasi» 06.12.2021 yildagi №94 n-son, «Gano IRT MEDICUS» shifoxonasining 15.11.2021 yildagi №56/2021–son, Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 06.05.2024 yildagi №63–son, Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 02.05.2024 yildagi №27 –son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurligidagi Ilmiy texnik kengashining 11.03.2024 yil 122-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘n ikki barmoqli ichak yarasi mavjud bemorlarda ichak disbiozi bilan xastalangan bemorlarni nomedikamentoz davolashdan keyin takomillashtirilgan bosqichli reabilitatsiyasi natijasida bemorlarning hayot sifatini 30% va ularning ijtimoiy moslashuvini 25% oshirishda «harajat-foyda» usulidan foydalanib iqtisodiy samaradorlikni baholash asosida reabilitatsiyaning tabaqalashgan bosqichlarini amalga oshirishning maqsadga tartibini joriy qilish orqali ushbu toifadagi bemorlarning hayot sifatini yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlangan. Iqtisodiy samaradorligi: reabilitatsiyaning tabaqalashgan bosqichlarini amalga oshirish orqali har bir bemor uchun iqtisodiy samaradorlikni yiliga 1873602 so‘mga oshirgan va nogironlik boshlanishini kamida 2 barobar kechiktirish imkonini bergan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ichak disbakteriozi mavjud o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida kompleks reablitatsiya chora-tadbirlarini qo‘llash bemorlar tibbiy-psixologik maqomini yaxshilash orqali «Sog‘liq holati», «Faollik», «Kayfiyat»shkalalari ko‘rsatkichlarihamda mehnatga layoqatlilik, emotsional labillik va nizoga moyillik kabi ruhiy«indikator»ni baholash taktikasi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2021 yil 19 noyabrdagi 8n-r/1127-son bilan tasdiqlangan «Magnitoterapiya va dorivor zamburug‘ Ganoderma Lucidum ekstraktining gastroenterologiyada (ichak disbiozida) qo‘llanilishi» hamda sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2022 yil 02 martdagi 8n-r/1228-son bilan tasdiqlangan«Opit primeneniya magnitoterapii i ekstrakta drevesnogo griba Ganoderma Lucidum pri zabolevaniyax pishhevareniya s aksentom na yazvennuyu bolezn` s disbiozom kishechnika» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklifRespublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 02.11.2021 yildagi №178/2021–son, AJ «Chinobod sanatoriyasi» 06.12.2021 yildagi №94 n-son, «Gano IRT MEDICUS» shifoxonasining 15.11.2021 yildagi №56/2021–son, Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 06.05.2024 yildagi №63–son, Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 02.05.2024 yildagi №27 –son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurligidagi Ilmiy texnik kengashining 11.03.2024 yil 122-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: yo‘g‘on ichak disbiozi mavjud o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi bilan xastalangan bemorlarda nomedikamentoz davolash kompleksini qo‘llashdan keyin reabilitatsiyada ishtirok etish moyilligi davolash-profilaktika muassasalarida ushbu kasallik davrida nomedikamentoz davolash va reabilitatsiyadan keyin tibbiy yordam ko‘rsatishda ishtirok etadigan xodimlarning shtat jadvalini rejalashtirish orqali tibbiy xizmat ko‘rsatish jarayonining samaradorligi natijasida xastalikning oqibatidagi o‘lim va asoratlar rivojlanish darajasini kamaytirish orqali ushbu toifadagi bemorlarning hayot sifatini erta muddatlarda yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlangan. Iqtisodiy samaradorligi: taklif etilgan davolash va reabilitatsiya chora-tadbirlari har bir bemor uchun iqtisodiy samaradorlikni yiliga 1873602 so‘mga oshirgan va nogironlik boshlanishini kamida 2 barobar kechiktirish imkonini bergan.
beshinchi ilmiy yangilik: o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi davolash negizida ichak disbakteriozini tabaqalashtirilgan hamda komponentlari va davomiyligi bo‘yicha personallashtirilgan tibbiy va psixologik reabilitatsiya tizimlarni shakllantirish va qo‘llash orqali samarali bartaraf etish va salomatlikni tiklash davolash taktikasi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflarSog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2021 yil 19 noyabrdagi 8n-r/1127-son bilan tasdiqlangan «Magnitoterapiya va dorivor zamburug‘ Ganoderma Lucidum ekstraktining gastroenterologiyada (ichak disbiozida) qo‘llanilishi» hamda sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘limi ekspert kengashi tomonidan 2022 yil 02 martdagi 8n-r/1228-son bilan tasdiqlangan«Opit primeneniya magnitoterapii i ekstrakta drevesnogo griba Ganoderma Lucidum pri zabolevaniyax pishhevareniya s aksentom na yazvennuyu bolezn` s disbiozom kishechnika» nomli uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklifRespublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 02.11.2021 yildagi №178/2021–son, AJ «Chinobod sanatoriyasi» 06.12.2021 yildagi №94 n-son, «Gano IRT MEDICUS» shifoxonasining 15.11.2021 yildagi №56/2021–son, Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 06.05.2024 yildagi №63–son, Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 02.05.2024 yildagi №27 –son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurligidagi Ilmiy texnik kengashining 11.03.2024 yil 122-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi:Olingan natijalar o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligida ichak disbiozi mavjud holatlarda eradikatsion terapiyasida nomedikamentoz davolash usullaridan magnitoterapiya va Ganoderma Lucidum zamburug‘ini kompleks qo‘llashda yangi, samarali usullarni ishlab chiqishni imkonini beradi hamda tibbiy-ijtimoiy, iqtisodiy ahamiyatga ega. Bu me’da ichak tizimi kasalliklarini profilaktikasida, imkon qadar kasallikning mavsumiy zo‘rayishini bartaraf etishga va yo‘g‘on ichak disbiozini samarali davolash yoki oldini olishga sharoit yaratadi. Disbioz bilan kechuvchi o‘n ikki barmoqli ichak yarasi kasalligi mavjud bemorlarni yillik davolanish sarf-harajatlarini 25%ga qisqartiradi va bu iqtisodiy-ijtimoiy ahamiyatga ega ekanligidan dalolat beradi hamda bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, shifokorlarning ish vaqtini tejash va xizmat sifatini oshirish imkonini berganligi bilan izohlangan. Iqtisodiy samaradorligi:Yo‘g‘on ichak disbiozi bilan kechuvchi o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi bilan xastalangan bemorlarning nomedikamentoz kompleks davolash choralari noinvaziv, arzon, iqtisodiy jihatdan samaradorligini oshirish orqali har bir bemor uchun iqtisodiy samaradorlikni yiliga 1873602 so‘mga oshirgan va nogironlik boshlanishini kamida 2 barobar kechiktirish imkonini bergan.