Исламов Шавкатжон Хабибуллаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Фаргона водийси шароитида шизофрениянинг предикцияси, превенцияси ва профилактикасининг илмий асослари (истиқболли тадқиқот натижалари)», 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Tib1365.
Илмий маслахатчи: Мамасолиев Зохиджон Неъматович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Расмий оппонентлар: Салахиддинов Адилжан, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Алимов Улуғбек Худаярович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. Мирcайдуллаев Мирмахмуд Миршохидович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Фарғона водийси шароитида шизофренияни предикцияси, превенцияси ва профилактикасининг илмий асосларини узоқ йиллик проспектив тадқиқотда ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор водий аҳолисида узоқ муддатли эпидемиологик мониторингда турли хил кечувчи шизофрениянинг тарқалиши, хатар омилларини шаклланиши механизмлари, патоморфози ва 40 йиллик ўзгаришлар динамикаси водийнинг ≥ 18-90 ёшли аҳолисида аниқланган;
илк бор давомли эпидемиологик тадқиқотда ва хажмли материалда шизофренияни эпидемиологик кўрсаткичларини ва клиник патоморфозини хатар омиллари билан боғликлари исботлаб берилган, катта ёшли водий аҳолисида ушбу боғланишлик аспектларини 40 йиллик динамикаси аниқланган;
илк бор Ўзбекистоннинг Фарғона водийси минтақасида хавф омилларининг прогностик кўрсаткичи аниқланиб, кўрсатилиб ва тасдиқланиб, шизофрениянинг патоморфозини ижтимоий-преморбид ва ижтимоий-психологик, гендерли ва этник жиҳатлари водий шароитида очиб берилган;
водий популяциясида шизофрениянинг ҳудудларга хос клиник-патогенетик ва психологик хусусиятлари таснифланаган, турли ёш гуруҳига мансуб аҳолида (ёшларда, етуклик ёшидагиларда, кекса ёшидагиларда ва қарияларда) бош хатар омилларини прогностик аҳамиятлари исботланган;
илк бор шизофрения билан оғриган аҳолини ижтимоий-меҳнат мослашувини яхшилаш, касалликни авжланиши ва қайталанишини бартараф этиш бўйича, водий шароитида, инновацион чора-тадбирлар мажмуаси (предиктив, превентив ва профилактик алгоритм) ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Фаргона водийси шароитида шизофрениянинг предикцияси, превенцияси ва профилактикасининг илмий асослари (истиқболли тадқиқот натижалари) бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор водий аҳолисида узоқ муддатли эпидемиологик мониторингда турли хил кечувчи шизофрениянинг тарқалиши, хатар омилларини шаклланиши механизмлари, патоморфози ва 40 йиллик ўзгаришлар динамикаси водийнинг ≥ 18-90 ёшли аҳолисида аниқланганлиги Рухий саломатлик илмий амалий тиббиёт маркази Андижон вилоят филиали (03.09.2025й. 86-87-буйруқ), РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Наманган вилоят филиали (15.08.2025й. 101-102-буйруқ) ва РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Фарғона вилоят филиали (15.08.2025й. 90-91-буйруқ) амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 17.11.2025й. 29/64-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: Фарғона водийсининг учта вилояти популяциясида шизофрения билан умумий касалланиш даражасини узлуксиз ва мунтазам камайиб бориш тенденцияси 40 йиллик ретро-проспектив эпидемиологик тадқиқотда тасдиқланади. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения билан оғриган ҳар бир бемор йил давомида камида бир маротаба стационар даволаниш ва мунтазам амбулатор терапияси олишлари зарур, бу эса бир беморга ўртача 22,5 млн. сўмни ташкил этади. Илмий изланишлари натижаси юзасидан ишлаб чиқилган профилактик дастур асосида олиб борилган чоралар натижасида хар бир беморга сарфланаётган давлат маблағларини 2 баробаргача тежаш имконини берган. Хулоса: касалланиш 18-90 ёшли аҳолида, кузатув даврида 2.1 баробарга камайган шизофренияни “ўсиш” ва “пасайиш” тўлқинлари бўлиб туради ва уларни прогнозлашда, олдини олишда ҳисобга олиш касалликларнинг такомиллаштирилган янги профилактик дастурларини ишлаб чиқишда аҳамият касб этади.
иккинчи илмий янгилик: илк бор давомли эпидемиологик тадқиқотда ва хажмли материалда шизофренияни эпидемиологик кўрсаткичларини ва клиник патоморфозини хатар омиллари билан боғликлари исботлаб берилган, катта ёшли водий аҳолисида ушбу боғланишлик аспектларини 40 йиллик динамикаси аниқланганлиги Рухий саломатлик илмий амалий тиббиёт маркази Андижон вилоят филиали (03.09.2025й. 86-87-буйруқ), РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Наманган вилоят филиали (15.08.2025й. 101-102-буйруқ) ва РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Фарғона вилоят филиали (15.08.2025й. 90-91-буйруқ) амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 17.11.2025й. 29/64-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: Фарғона водийси аҳолисида шизофрениянинг эрта хавфини аниқлаш натижасида профилактика чора-тадбирларини илмий асосланган тарзда такомиллаштириш учун аҳамиятли бўлиб, рецидивларни олдини олиш имконини яратади. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения билан оғриган ҳар бир бемор йил давомида камида бир маротаба стационар даволаниш ва мунтазам амбулатор терапияси олишлари зарур, бу эса бир беморга ўртача 22,5 млн. сўмни ташкил этади. Илмий изланишлари натижаси юзасидан ишлаб чиқилган профилактик дастур асосида олиб борилган чоралар натижасида хар бир беморга сарфланаётган давлат маблағларини 2 баробаргача тежаш имконини берган. Хулоса: шизофренияни барча турларида хатар омиллари сифатида салбий таъсирларини бевосита ўтказиб қуйидагилар водий популяциясида тасдиқланади.
учинчи илмий янгилик: илк бор Ўзбекистоннинг Фарғона водийси минтақасида хавф омилларининг прогностик кўрсаткичи аниқланиб, кўрсатилиб ва тасдиқланиб, шизофрениянинг патоморфозини ижтимоий-преморбид ва ижтимоий-психологик, гендерли ва этник жиҳатлари водий шароитида очиб берилганлиги Рухий саломатлик илмий амалий тиббиёт маркази Андижон вилоят филиали (03.09.2025й. 86-87-буйруқ), РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Наманган вилоят филиали (15.08.2025й. 101-102-буйруқ) ва РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Фарғона вилоят филиали (15.08.2025й. 90-91-буйруқ) амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 17.11.2025й. 29/64-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: шизофренияни барча турларида хатар омиллари сифатида бевосита салбий таъсирларини ўтказиб қуйидагилар водий популяциясида тасдиқланади. Шизофренияни бошланишининг ёш тузилишидаги ўзгаришларини янада чуқурроқ ўрганиш, мазкур диссертациянинг асосий мақсади ҳисобланади ва диссертацияда берилган хулосалар касалликни эрта аниқлаш ва профилактикасининг янада самарали технологияларини ишлаб чиқишга ёрдам беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения билан оғриган ҳар бир бемор йил давомида камида бир маротаба стационар даволаниш ва мунтазам амбулатор терапияси олишлари зарур, бу эса бир беморга ўртача 22,5 млн. сўмни ташкил этади. Илмий изланишлари натижаси юзасидан ишлаб чиқилган профилактик дастур асосида олиб борилган чоралар натижасида хар бир беморга сарфланаётган давлат маблағларини 2 баробаргача тежаш имконини берган. Хулоса: Водий шароитида шизофрениянинг қуйидаги преморбид хусусиятлари аниқланади ва 1984-2024 йиллари хос тарқалиш частоталари билан тасдиқланади.
тўртинчи илмий янгилик: Водий популяциясида шизофрениянинг ҳудудларга хос клиник-патогенетик ва психологик хусусиятлари таснифланаган, турли ёш гуруҳига мансуб аҳолида (ёшларда, етуклик ёшидагиларда, кекса ёшидагиларда ва қарияларда) бош хатар омилларини прогностик аҳамиятлари исботланганлиги Рухий саломатлик илмий амалий тиббиёт маркази Андижон вилоят филиали (03.09.2025й. 86-87-буйруқ), РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Наманган вилоят филиали (15.08.2025й. 101-102-буйруқ) ва РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Фарғона вилоят филиали (15.08.2025й. 90-91-буйруқ) амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 17.11.2025й. 29/64-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофренияни бошланиши ва авжланишига таъсир этувчи экзоген ҳудудий омиллар ажратилди ва улар қуйидаги аниқланиш частоталари билан 1984-2024 йиллари водий аҳолисида тасдиқланди. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения билан оғриган ҳар бир бемор йил давомида камида бир маротаба стационар даволаниш ва мунтазам амбулатор терапияси олишлари зарур, бу эса бир беморга ўртача 22,5 млн. сўмни ташкил этади. Илмий изланишлари натижаси юзасидан ишлаб чиқилган профилактик дастур асосида олиб борилган чоралар натижасида хар бир беморга сарфланаётган давлат маблағларини 2 баробаргача тежаш имконини берган. Хулоса: Фарғона водийси минтақасида турли хил кечувчи шизофрениянинг манифестли клиник кўриниши 10 турли жиҳатни ифодалаб аниқланади ва 1984-2024 йилларда қуйидагича ўзгариш чатсоталари билан қиёсан тавсифланади: атипик депрессия кўринишда ифодаланган.
бешинчи илмий янгилик: илк бор шизофрения билан оғриган аҳолини ижтимоий-меҳнат мослашувини яхшилаш, касалликни авжланиши ва қайталанишини бартараф этиш бўйича, водий шароитида, инновацион чора-тадбирлар мажмуаси (предиктив, превентив ва профилактик алгоритм) ишлаб чиқилганлиги Рухий саломатлик илмий амалий тиббиёт маркази Андижон вилоят филиали (03.09.2025й. 86-87-буйруқ), РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Наманган вилоят филиали (15.08.2025й. 101-102-буйруқ) ва РИРСИАТМ психиатрия хизмати бўйича Фарғона вилоят филиали (15.08.2025й. 90-91-буйруқ) амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 17.11.2025й. 29/64-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения дебюти 7 турли клиник ифодаланиш частоталарида аниқланади ва 40 йиллик ўзгаришлар билан 1984-2024 йилларда қиёсан қуйидагича тавсифланади. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: турли хил кечувчи шизофрения билан оғриган ҳар бир бемор йил давомида камида бир маротаба стационар даволаниш ва мунтазам амбулатор терапияси олишлари зарур, бу эса бир беморга ўртача 22,5 млн. сўмни ташкил этади. Илмий изланишлари натижаси юзасидан ишлаб чиқилган профилактик дастур асосида олиб борилган чоралар натижасида хар бир беморга сарфланаётган давлат маблағларини 2 баробаргача тежаш имконини берган. Хулоса: турли хил кечувчи шизофрения водий шароитида ижтимоий-пренозологик ва ижтимоий-психологик хос қирралари билан тасдиқланади. Касаллик билан боғлиқ ногиронлик гуруҳлари 1984-2024 йилларда қуйидагича тарқалиш ва ўзгариш частоталарида қиёсан тавсифланди.
