Umarov Alisher Zokirovich
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Amudaryo gidrologik rejimining daryo uzunligi va vaqt bo‘yicha o‘zgarishlarini baholash”, 11.00.03 - Quruqlik gidrologiyasi. Suv resurslari. Gidrokimyo (geografiya fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam B2025.3.PhD/Gr411. 
Ilmiy rahbar: Adenbaev Baxtiyor Embergenovich, geografiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Milliy universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Gidrometeorologiya ilmiy-tadqiqot instituti, DSc.18/2025.27.12.Gr.02.01.
Rasmiy opponentlar: Chembarisov Elmir Ismailovich, geografiya fanlari doktori, professor; Kurbanbaev Sagit Erejepovich, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).
Yetakchi tashkilot: Qoraqalpoq davlat universiteti. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Amudaryo gidrologik rejimining inson omili ta’sirida uning uzunligi va vaqt bo‘yicha o‘zgarishlarini hamda Quyi Amudaryoning suv resurslari bilan ta’minlanish darajasining hozirgi va yaqin kelajakdagi holatlarini baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Amudaryoning tabiiy va antropogen gidrografik tarmoqlari holati retrospektiv tahlil qilingan hamda ularning morfometrik (L, km; h, m; B, m; ω, m2) va gidrologik (Q, m3/s; W, m3) ko‘rsatkichlariga aniqlik kiritilgan;
Amudaryoda XIX asrning ikkinchi yarmida ilk bor amalga oshirilgan instrumental suv o‘lchash ishlari bo‘yicha to‘plangan ma’lumotlarning tahlillari asosida daryo oqimining tarixiy yillik xarakterli miqdorlari (Qmax, Qo‘rt, Qmin, Wmax, Wo‘rt, Wmin ) aniqlangan;
Amudaryoda XX asrning I yarmida bajarilgan statsionar gidrologik kuzatishlar va suv o‘lchash ishlaridagi uzilishlar regression tahlil asosida tiklangan va daryo oqimi ma’lumotlari 125 yillik bir ma’noli qatorlarga keltirilgan;
Amudaryo suv rejimi elementlari va oqimi miqdorlarining, turli yillarda amalga oshirilgan suv xo‘jaligi tadbirlari ta’sirida, daryo uzunligi va vaqt bo‘yicha o‘zgarishlari baholangan;
Quyi Amudaryoga hozirda etib kelayotgan va yaqin kelajakda kutilayotgan ehtimoliy oqim miqdorlari, Qo‘shtepa kanali ta’sirini hisobga olgan holda, baholangan. 
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: 
Amudaryo gidrologik rejimi va oqimi miqdorlarining antropogen omillar ta’sirida uning uzunligi va vaqt bo‘yicha o‘zgarishlarini baholash natijalari asosida:
Amudaryoning hozirgi kunda shakllangan tabiiy va antropogen gidrografik tarmoqlari holati baholash natijalari va ularning morfometrik hamda gidrologik ko‘rsatkichlarining aniqlik kiritilgan miqdoriy qiymatlaridan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining Orolbo‘yi del`ta boshqarmasida hududning gidrografik tavsifini oxirgi yillarga xos bo‘lgan gidrologik ko‘rsatkichlar bilan asoslashda foydalanilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 19 yanvardagi № 03/09-3-20 - sonli ma’lumotnomasi). Natijada Orolbo‘yi hududidagi, vazirlik tizimiga qarashli, suv ob’ektlarining gidrografik tavsifi yangi morfometrik hamda gidrologik ma’lumotlar bilan boyitilgan;
Amudaryoda XIX asrning ikkinchi yarmida ilk bor amalga oshirilgan instrumental suv o‘lchash ishlari ma’lumotlari asosida Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining Orolbo‘yi del`ta boshqarmasida Quyi Amudaryo oqimining tarixiy xarakterli miqdorlarini belgilashda foydalanilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 19 yanvardagi № 03/09-3-20 - sonli ma’lumotnomasi). Natijada Quyi Amudaryo hududining qayd etilgan tarixiy bosqichlarda suv bilan ta’minlanganlik darajasini baholash hamda ularni hozirgi holat bilan solishtirishning qo‘shimcha imkoniyatlari yaratilgan;
Amudaryoda XX asrning I yarmida amalga oshirilgan gidrologik kuzatishlar va o‘lchash ishlaridagi uzilishlarni tiklash va daryo oqimini 125 yillik bir ma’noli uzun gidrologik qatorga keltirish natijalaridan O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi Milliy Qo‘mitasi huzuridagi Gidrometeorologiya agentligida mazkur hisob davri uchun Amudaryo oqimi va uning miqdoriy o‘zgarishlarini baholashda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi Milliy Qo‘mitasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining 2026 yil 9 fevraldagi № 01-15/171 - sonli ma’lumotnomasi). Natijada, Amudaryo uzunligi bo‘yicha joylashgan gidrologik postlarda uning oqimi miqdorlari ko‘rsatkichlarini aniqlash ishonchliligini oshirishning qo‘shimcha imkoniyatlari yaratilgan;
Amudaryo suv rejimi elementlari va oqimi miqdorlarining daryoda turli yillarda amalga oshirilgan suv xo‘jaligi tadbirlari ta’sirida uning uzunligi va vaqt bo‘yicha o‘zgarishlarini baholash natijalaridan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining Orolbo‘yi del`ta boshqarmasida tabiiy va antropogen kelib chiqishli suv ob’ektlari barqarorligini ta’minlash rejalarini ishlab chiqishda foydalanilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 19 yanvardagi №03/09-3-20-sonli ma’lumotnomasi). Natijada Quyi Amudaryodagi barcha turdagi suv ob’ektlari faoliyatini integratsiyalashgan holatda boshqarishni tashkil etishning qo‘shimcha imkoniyatlari yaratilgan;
Amudaryodan uning quyi oqimiga turli hisob davrlarida kirib kelgan oqim miqdorlarini va ularning kelgusida kutilayotgan ehtimoliy miqdoriy o‘zgarishlarini baholash natijalaridan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining Orolbo‘yi del`ta boshqarmasida, hududda yuzaga kelgan suv taqchilligi sharoitida, mavjud suv resurslaridan tejamkorlik bilan foydalanishga qaratilgan chora-tadbirlar rejalarini ishlab chiqishda foydalanilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 19 yanvardagi № 03/09-3-20-sonli ma’lumotnomasi). Natijada suv taqchilligi yuqori bo‘lgan Orolbo‘yi hududida mavjud suv resurslaridan iqtisodiy tejamkorlik bilan foydalanishni tashkil etishning qo‘shimcha imkoniyatlari yaratilgan.