Qodirov Umarjon Akramjon o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon 

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Shonazar Shoabdurahmonovning shevashunoslik faoliyati”, 10.00.01 – O‘zbek tili (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Fil4775.
Ilmiy rahbar: Ashirboev Samixon, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, DSc.03/2026.10.06.Fil.41.02.
Rasmiy opponentlar: Xolmanova Zulxumor Turdievna, filologiya fanlari doktori, professor; Abdiev Murodqosim Bolbekovich, filologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Qo‘qon davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek shevashunosligi tarixida ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishini olib borgan Shonazar Shoabdurahmonovning dialektologik faoliyatini, ayniqsa, qarluq shevalarining tadqiqotchisi ekanligini ilmiy asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ishda Sh. Shoabdurahmonovning dialektologik merosi ilk bor ilmiy asoslangan holda uning ijodi turkiy xalqlar shevashunosligining rivojlanishiga katta ta’sir o‘tkazganligi aniqlangan;
Shonazar Shoabdurahmonovning o‘zbek adabiy tili va shevalari munosabatlarini yoritgan ilk tadqiqotchi sifatidagi faoliyati nafaqat o‘zbek dialektologiyasi, balki jahon fani uchun ham nazariy asos bo‘la olishi o‘z bahosini olgani, shevalar adabiy tilning boyish manbasi ekanligi to‘g‘risidagi g‘oya unga tegishli ekanligi ochib berilgan;
Shonazar Shoabdurahmonovning dialektal so‘zlar adabiy tildagi lakunalarning o‘rnini to‘ldirishi haqidagi amalga oshirgan ishlari ilmiy jamoatchilikka ushbu tadqiqotdagina ilmiy asosini topgani, shuningdek, uning lingvistik geografiyani rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirgan o‘ziga xos dasturi ham ishda o‘z bahosini olgani va uning hozirgi lingvistik geografiya uchun zarurat ekanligi, uning asarlari orqali o‘zbek tilsunosligida lingvofolkloristikaga asos solinganligi isbotlangan;
Shonazar Shoabdurahmonov o‘zbek adabiy tiliga tayanch bo‘lgan lahjalardan birining, ya’ni qarluq lahjasining yirik tadqiqotchisi bo‘lganligi asoslangan, uning o‘zbek shevalari, shu jumladan, qarluq shevalari fonetikasi, leksikasi va morfologiyasining tadqiqotchisi sifatidagi faoliyati tahlil qilingan hamda bu tadqiqotlar keyingi dialektologik tadqiqotlar uchun nazariy asos bo‘lganligi isbotlangan, Sh. Shoabdurahmonov ilmiy asarlarining to‘liq bibliografiyasi tuzilgan, uning ilmiy va publisistik asarlarining internetdagi elektron sahifasi yaratilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Shonazar Shoabdurahmonovning shevashunoslik faoliyati tadqiqi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
qarluq lahjasi fonetikasi, morfologiyasi, leksikasi va lingvistik geografiyani rivojlantirish bo‘yicha Sh. Shoabdurahmonovning fikrlari ilmiy asosga ega ekanligiga, olimning ilmiy va publisistik asarlariga doir xulosalardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi Davlat tilida ish yuritish asoslarini o‘qitish va malaka oshirish markazida 2022–2023-yillarda bajarilgan II-4721101717-raqamli “Xizmat ko‘rsatish obektlari milliy nomlari interaktiv elektron platformasini yaratish” mavzusidagi innovatsion loyihada foydalanilgan (Davlat tilida ish yuritish asoslarini o‘qitish va malaka oshirish markazining 2025-yil 23-maydagi 844-son ma’lumotnomasi). Natijada ushbu loyiha qarluq lahjasi fonetikasi, morfologiyasi, leksikasi va lingvistik geografiyaga oid yangi ilmiy-nazariy ma’lumotlar bilan boyish manbalari hisobiga kengaytirilgan;
Shonazar Shoabdurahmonovning dialektal so‘zlarning adabiy tildagi lakunalarning o‘rnini to‘ldirishi haqidagi amalga oshirgan ishlari ochib berilgani, sheva, lakuna va o‘zbek tiliga oid maqolalari asosidagi xulosalardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2022–2023-yillarda bajarilgan IL-52 tur-21091433 raqamli “O‘zbek milliy madaniyatiga xos atamalarga oid maqolalar bazasini yaratish” (Vikipediya elektron ensiklopediyasi mezonlari asosida) mavzusidagi amaliy loyihada foydalanilgan (Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2025-yil 23-sentyabrdagi 01/04-4404-son ma’lumotnomasi). Natijada Sh. Shoabdurahmonovning ilmiy faoliyati bo‘yicha yozilgan maqolalar, tadqiqotlari haqidagi fikr-mulohazalar mazkur loyihani nazariy ma’lumotlar bilan boyitgan;
olimning o‘zbek adabiy tili va shevalari munosabatlarini yoritgan ilk tadqiqotchi sifatida amalga oshirgan ishlaridan, o‘zbek adabiy tilining asosini tashkil etuvchi lahjalardan birining, ya’ni qarluq lahjasining yirik tadqiqotchisi o‘laroq qarluq shevalari fonetikasi, leksikasi va morfologiyasining tadqiqotchisi sifatidagi faoliyati tahlili asosidagi xulosalardan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2020–2023-yillarda bajarilgan AM-F3-201908172 raqamli “O‘zbek tilining ta’limiy korpusini yaratish” mavzusidagi amaliy loyihada foydalanilgan (Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2025-yil 8-oktyabrdagi 01/4-4773-son ma’lumotnomasi). Natijada olimning ushbu tadqiqotda ilmiy jamoatchilikka asoslab berilgan dialektal so‘zlar adabiy tildagi lakunalarning o‘rnini to‘ldirishi haqidagi fikrlari o‘zbek tilining ta’limiy korpusini yaratishga nazariy manba sifatida xizmat qilgan;
Shonazar Shoabdurahmonovning lingvofolkloristika, lingvistik geografiya, o‘zbek shevalari fonetikasi, morfologiyasi, leksikasi bo‘yicha olib borgan tadqiqotlari orqali o‘zbek tili, xususan, o‘zbek dialektologiyasi rivoj topishiga qo‘shgan hissasiga taalluqli xulosalardan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “Yoshlar” ijodiy birlashmasi” AJ “Yoshlar” telekanalida efirga uzatilgan “Yangi Davr” informatsion dasturi, “Navbat sizga” va “Rostini ayting” ko‘rsatuvlari ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi “Yoshlar” ijodiy birlashmasi” aksiyadorlik jamiyatining 2025-yil 30-maydagi 14-02-08-son ma’lumotnomasi). Natijada telekanal materiallari ilmiy va amaliy jihatdan boyigan, mazmunan mukammallashuvi ta’minlangan.