Қосимова Феруза Хурсанали қизининг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек-инглиз тиббий терминларининг семантик, синтагматик ва прагматик тадқиқи”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.DSc/Fil821.
Илмий маслаҳатчи: Искандарова Шарифа Мадалиевна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05.
Расмий оппонентлар: Сулайманова Нилуфар Жаббаровна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Абдиев Муродқосим Болбекович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Қодирова Муқаддас Тўғаевна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги тиббий терминларнинг семантик, синтагматик ва прагматик хусусиятларини қиёсий-чоғиштирма асосда очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек ва инглиз тилларига мансуб тиббий терминлар “тирик организм”, “одам тана аъзолари”, “ҳолат”, “жараён”, “ўрин-жой”, “тармоқ”, “восита” каби етти асосий гуруҳга ажратилиб, ҳар бир гуруҳнинг архисемик ҳамда дифференциал-семантик белгилари халқаро тасниф материаллари ҳамда соҳа илмий манбалари орқали кўрсатилиб, тиббий терминларнинг семантик тузилиши ва гуруҳланиш қонуниятлари очиб берилган;
чоғиштирилаётган тиллардаги тиббий терминларнинг умумадабий тил ва бошқа терминологик тизимларда қўлланишига хос семантик трансформация хусусиятлари аниқланиб, уларнинг детерминлашиш, транстерминлашиш ва ретерминлашиш жараёнлари билан боғлиқлиги очиб берилган ҳамда мазкур жараёнларнинг термин маъноси ва қўлланиш доирасидаги ўзгаришларни юзага келтиришдаги ўрни исботланган;
ўзбек ва инглиз тилларидаги микроб/миcробе, бемор/патиент, қорин/абдомен каби тиббий терминларнинг нутқий жараёндаги воқеланиши, уларнинг синтагматик хусусиятлари аниқланиб, мазкур бирликларнинг агенс, пациенс, макон, восита, сабаб каби семантик функсияларда намоён бўлиши асослаб берилган;
тиббий терминларнинг номинатив вазифасидан ташқари, хабар берувчи, тезкор буйруқ ва кўрсатма берувчи ҳамда мажбуриятни аниқлаштирувчи коммуникатив восита эканлиги ўзбек ва инглиз тилларидаги ассертив, директив, комиссив нутқ актлари орқали далилланган; 
ўзбек ва инглиз тиббий дискурсида юзага келадиган пресуппозиция ва скаляр импликатура ҳодисалари чоғиштирилаётган тиллардаги тиббий терминлар ҳамда мазкур халқларнинг урф-одатлари, миллий-маданий фарқлари орқали кўрсатилиб,  бу назариянинг амалий жиҳатдан тиббий дискурсда андиша, эҳтиёткорлик ва бемор яқинларини хавотирга қўймаслик каби мулоқот меъёрлари орқали воқеланиши асосланган
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларидаги тиббий терминларнинг семантик, синтагматик ва прагматик хусусиятлари бўйича олиб борилган қиёсий тадқиқот натижалари асосида:
ўзбек ва инглиз тилларига мансуб тиббий терминлар “тирик организм”, “одам тана аъзолари”, “ҳолат”, “жараён”, “ўрин-жой”, “тармоқ”, “восита” каби етти асосий гуруҳга ажратилиб, ҳар бир гуруҳнинг архисемик ҳамда дифференциал-семантик белгилари халқаро тасниф материаллари ҳамда соҳа илмий манбалари орқали кўрсатилиб, тиббий терминларнинг семантик тузилиши ва гуруҳланиш қонуниятлари очиб берилган илмий натижалардан 2023-2024-йилларда “Мусиқа ва санъат ўқув муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув-методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги Ф3-202003161-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025-йил 17-декабрдаги 1/04-220-сон маълумотномаси). Натижада тадқиқотда илгари сурилган тавсиялар терминологик бирликларнинг семантик тузилишини аниқлаш, уларни мавзуий гуруҳларга ажратиш, изоҳларини аниқлаштириш ҳамда кўп тилли терминологик бирликларни тавсифлашга доир далилларни бойитишда, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда мазкур терминологик тасниф тамойиллари методик асос бўлиб хизмат қилган;
чоғиштирилаётган тиллардаги тиббий терминларнинг умумадабий тил ва бошқа терминологик тизимларда қўлланишига хос семантик трансформация хусусиятлари аниқланиб, уларнинг детерминлашиш, транстерминлашиш ва ретерминлашиш жараёнлари билан боғлиқлиги очиб берилган ҳамда мазкур жараёнларнинг термин маъноси ва қўлланиш доирасидаги ўзгаришларни юзага келтиришдаги ўрни исботлангани ҳақидаги хулосалардан Фарғона давлат университетида амалга оширилган 2022-2023-йилларга мўлжалланган АЛ-ФДУ2022307-010 рақамли “Лингвистик таҳрир ва таржимашунослик” илмий-тадқиқот марказида “Антиплагиат” дастурини амалиётга жорий этишда ҳамда илмий-амалий лойиҳани амалга оширишда фойдаланилган (Фарғона давлат университетининг 2026-йил 11-апрелдаги 04/3755-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида илмий матнларни лингвистик жиҳатдан таҳлил қилиш сифати оширилган, терминологик бирликларнинг изчил қўлланиши таъминланган ҳамда таржима жараёнида уларнинг аниқ ифодаланишига эришилган;
ўзбек ва инглиз тилларидаги микроб/миcробе, бемор/патиент, қорин/абдомен каби тиббий терминларнинг нутқий жараёндаги воқеланиши, уларнинг синтагматик хусусиятлари аниқланиб, мазкур бирликларнинг агенс, пациенс, макон, восита, сабаб каби семантик функсияларда намоён бўлиши асослаб берилган илмий натижа ва хулосаларидан 2023-2024-йилларда Ўзбекистон давлат хореография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мултимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўпламини яратиш” мавзусидаги ИЗ-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025-йил 17-декабрдаги  1/04-221-сон маълумотномаси). Натижада терминологик бирликларнинг семантик ва синтагматик хусусиятларини аниқлаш, уларни изоҳлашга доир илмий асосларни бойитиш ҳамда “Ўзбек миллий рақс терминларининг қисқача ўзбекча-русча-инглизча-французча изоҳли луғати”ни яратишда бирликларнинг мазмунини аниқ тавсифлаш имконияти кенгайган;
тиббий терминларнинг номинатив вазифасидан ташқари, хабар берувчи, тезкор буйруқ ва кўрсатма берувчи ҳамда мажбуриятни аниқлаштирувчи коммуникатив восита эканлиги ўзбек ва инглиз тилларидаги ассертив, директив, комиссив нутқ актлари орқали далиллангангани ҳақидаги хулосаларидан Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳамда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасарруфидаги Андижон давлат тиббиёт институти томонидан 2023-2024-йилларда бажарилган №АЛ-7823051378-Р1 “Макрофаг пролиферациясини бошқариш орқали бир қатор касалликларни иммунотерапевтик даволаш усулларини ишлаб чиқиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Андижон давлат тиббиёт институтининг 2026-йил 16-мартдаги 01/06-1717-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа беморларни даволаш жараёнида тиббий терминлардан аниқ ва мақсадга мувофиқ фойдаланишга доир далиллар билан бойитилган;
ўзбек ва инглиз тиббий дискурсида юзага келадиган пресуппозиция ва скаляр импликатура ҳодисалари чоғиштирилаётган тиллардаги тиббий терминлар ҳамда мазкур халқларнинг урф-одатлари, миллий-маданий фарқлари орқали кўрсатилиб,  бу назариянинг амалий жиҳатдан тиббий дискурсда андиша, эҳтиёткорлик ва бемор яқинларини хавотирга қўймаслик каби мулоқот меъёрлари орқали воқеланиши асосланган илмий натижа ва хулосаларидан 2024-2025-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси «Ўзбекистон» телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари ссенарийларини тайёрлаш жараёнида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 18-декабрдаги 26-36-1058-сон маълумотномаси). Натижада радиодастурларда берилган мазкур илмий натижалар  тингловчиларнинг тиббий мазмундаги ахборотни тўғри талқин қилишига ва яширин маъноларни аниқроқ англашига хизмат қилган.