Бердалиев Хусниддин Норқул ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Маймунжоннинг (Рубус фрутиcосус Л) хўжалик-биологик хусусиятлари ҳамда етиштиришда  экиш схемаларини такомиллаштириш”, 06.01.07- Мевачилик ва узумчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx1685
Илмий раҳбар: Абдуллаева Хилола Равшановна, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Академик М.М. Мирзаев номидаги богʻдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.02.
Расмий оппонентлар: Халмирзаев Дилмурод Камилович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори; Шоумаров Хикмат Бахромович, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат теҳника унверститети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Андижон вилояти шароитида маймунжон (Рубус фрутиcосус Л) навларининг муҳим хўжалик-биологик хусусиятларини ўрганган холда мос навларни танлаш, етиштиришда мақбул экиш схемаларини ишлаб чиқиш ва ишлаб чиқаришга татбиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Андижон вилояти шароитида маймунжоннинг эртапишар Натчез (08/ИИИ) нави ва кечпишар Честер Тҳорнлесс, Блаcк Гем ва Трипле Cроwн (15/ИИИ) навлари аниқланган;
маймунжон бутасининг барг тўқималаридаги сув танқислиги, сув миқдори, сув йўқотиш хусусияти ва фотосинтез маҳсулдорлигини баҳолаш асосида Трипле Cроwн, Блаcк Гем ва Честер Тҳорнлесс навларининг қурғоқчиликка чидамлилиги аниқланган;
маймунжонинг ярим тик ўсувчи Блаcк Гем (148,0 с/га), Честер Тҳорнлесс (128,0 с/га) ва тик ўсувчи Трипле Cроwн (140,0 с/га) навлари юқори ҳосил бериши, меваларининг сифат кўрсаткичлари ва биокимёвий таркиби бўйича умумий қанд миқдори Трипле Cроwн навида 14,3%, Лоч Тай навида 13,5% ва Лоч Несс навида 13,7% бўлиши аниқланган;
маймунжонни ярим тик ўсувчи Честер Тҳорнлесс ва Блаcк Гем навлари учун экиш схемаси 2,5×1,5 м да (бутанинг умумий холати 4,9 балл), ва тик ўсувчи Трипле Cроwн нави учун 3,0×1,0 м экиш схемаси (бутанинг умумий ҳолати 5,0 балл) маъқбул эканлиги аниқланган;
маймунжоннинг ярим тик ўсувчи Блаcк Гем навини 2,5×1,5 м схемада экиш  мева йириклигини 14,1 г, мева узунлигини 31,4 мм га ҳамда хосилдорликни (168,0 с/га) назоратга нисбатан 13 % га ошириши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Андижон вилояти тупроқ-иқлим шароитида маймунжоннинг хўжалик-биологик хусусиятлари ҳамда етиштириш агротехнологиясини такомиллаштириш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
фермер хўжаликлари, соҳа мутахассислари ва шахсий томорқа ер эгалари учун «Маймунжон (Рубус фрутиcосус Л.) етиштириш агротехникаси» номли тавсиянома тасдиқланган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/06-03-436-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсиянома фермер хўжаликлари, соҳа мутахассислари ва шахсий томорқа майдонларида маймунжоннинг истиқболли, юқори ҳосилдор навларини ажратиб олиш, энг мақбул экиш схемаларини аниқлаш ҳамда етиштиришда қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
Маймунжон етиштириш учун нав танлаш ишланмаси Андижон вилояти Асака тумани «Асакалик Абдуҳалим боғи» фермер хўжалигида 0,6 гектар ва «Фаввора кўрки» фермер хўжалигида 0,7 гектар майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/06-03-436-сонли маълумотномаси). Натижада, маймунжоннинг Честер Тҳорнлесс навида 0,1 гектар майдонда ўртача 1435 кг, Блаcк Гем навида 0,1 гектар майдонда ўртача 1510 кг, Трипле Cроwн навидан 0,1 гектар майдонда ўртача 1624 кг ҳосил олиниб, Андижон вилояти шароитида бошқа навларга нисбатан яхши самара берган. 
Танлаб олинган Честер Тҳорнлесс, Блаcк Гем, Трипле Cроwн навларининг экиш схемаларини ҳосилдорлигига таъсири ишланмаси Андижон вилояти Булоқбоши туманидаги «Абдурашид Мичурин гулшани» фермер хўжалигида 0,6 гектар, Избоскан туманида жойлашган «Академик М.Мирзаев номидаги боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институти Андижон илмий-тажриба станцияси»да 0,8 гектар майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/06-03-436-сонли маълумотномаси). Натижада, Андижон вилояти шароитида маймунжон навлари учун энг мақбул экиш схемаси вариант Честер Тҳорнлесс, Блаcк Гемнавлари учун “2,5х1,5м” экиш схемаси, Трипле Cроwн нави учун эса “3,0х1,0 м” экиш схемаси белгиланди, юқорида вариантлар синаб кўрилганда хосилдорлик ишлаб чиқаришга нисбатан рентабеллик 24-26 % гача юқори бўлишига эришилган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish