Akbarov Zafar Xoshimjonovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Namangan viloyati landshaftlarida tarqalgan dorivor o‘simliklarning muhofaza qilishni geoekologik jihatlari», 11.00.05 – Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish (geografiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Gr320.
Ilmiy rahbar: Kamolov Baxodir Asomovich, geografiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasalar nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat universiteti huzuridagi DSc.03/2025.27.12.Gr.09.11 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Yarashev Quvondiq Safarovich, geografiya fanlari doktori, professor; Yaqubov Tursunboy Botirovich, geografiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Namangan viloyati landshaftlarida tarqalgan dorivor o‘simliklarning xususiyatlarini o‘rganish, yo‘qolish xavfi yuqori bo‘lgan turlarini muhofaza qilish, tibbiyot farmatsevtikasida qo‘llash bo‘yicha taklif va tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Namangan viloyatida dorivor o‘simliklar keng tarqalgan adir, adir orti, tog‘oldi va tog‘ landshaftlarining hozirgi holatini geoekologik jihatdan o‘rganish va ulardan foydalanish imkoniyatlari ilmiy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tabiiy pitomnik va o‘rmon xo‘jaliklari, madaniy holda dorivor o‘simliklarni etishtirish xo‘jaliklari faoliyatida asoslangan;
Namangan viloyatining cho‘l, tekislik, adir, adir orti tekisliklari, tog‘oldi va tog‘ landshaftlarida yo‘qolish xavfi yuqori bo‘lgan 12 turdagi dorivor o‘simliklarning turlari aniqlangan va Namangan viloyatining dorivor o‘simliklari kartasi yaratilgan;
viloyat landshaftlaridagi dorivorlik xususiyatlari yuqori bo‘lgan temirtikan (Tribulus terrestris L.), na’matak (Rosa nanothamnus Boulenger), kovul (Capparis spinosa L), isiriq (Peganum harmala L) va dalachoy (Hypericum perforatum L) o‘simliklaridan amaliyotda foydalanish imkoniyatlari ochib berilgan. Respublika tabobatida mazkur temirtikan (Tribulus terrestris L.), na’matak (Rosa nanothamnus Boulenger), kovul (Capparis spinosa L), isiriq (Peganum harmala L) va dalachoy (Hypericum perforatum L) o‘simlik turlari va areallarini muhofaza qilish choralari ishlab chiqilgan;
Namangan viloyatidagi yaylov, adir, tog‘ etaklari va daryo havza bo‘ylarida tarqalgan dorivor o‘simliklardan foydalanish va muhofaza qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan, hamda muhofaza qilishning geoekologik jihatlari asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Namangan viloyatida tarqalgan dorivor o‘simliklarni o‘rganish, ulardan oqilona foydalanish va muhofaza qilish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
dorivor o‘simliklar keng tarqalgan tog‘ va tog‘oldi landshaftlarini hozirgi holatini o‘rganish va ulardan foydalanish imkoniyatlari O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi amaliyotida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 28 iyundagi 03-03/1-03/3-6424-sonli ma’lumotnomasi.). Natijada, tabiiy pitomnik va o‘rmon xo‘jaliklari yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqish imkonini bergan;
Namangan viloyati landshaftlarida (cho‘l, tekislik, adir, adir orti teksiliklari, tog‘oldi va tog‘) yo‘qolish xavfi yuqori bo‘lgan dorivor o‘simliklarning turlari aniqlanib O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi amaliyotida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 28 iyundagi 03-03/1-03/3-6424-sonli ma’lumotnomasi). Natijada “Namangan viloyatining dorivor o‘simliklari” nomli karta yaratish imkonini bergan;
viloyat landshaftlaridagi dorivorlik xususiyatlari yuqori bo‘lgan o‘simliklarning turlarini muhofaza qilish va amaliyotda foydalanish O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi amaliyotiga tatbiq etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 28 iyundagi 03-03/1-03/3-6424-sonli ma’lumotnomasi). Natijada. dorivor o‘simliklardan tabobatda qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkonini bergan;
Namangan viloyati landshaftlarida tarqalgan dorivor o‘simliklardan foydalanish va muhofaza qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar asoslanib, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi amaliyotiga tatbiq etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 28 iyundagi 03-03/1-03/3-6424-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, dorivor o‘simliklardan foydalanish va muhofaza qilishning geoekologik jihatlarini asoslash imkonini bergan.