Mirzahmedov Ismoiljon Karimjon o‘g‘lining
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmogʼi nomi): «Farg‘ona vodiysi landshaftlarining strukturasi va modifikatsiyasi», 11.00.01 – Tabiiy geografiya (geografiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.DSc/Gr66.
Ilmiy maslahatchi: Abbasov Subxon Burxonovich, geografiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Gr.09.11.
Rasmiy opponentlar: Qo‘ziboeva Ozodxon Mahmudovna, geografiya fanlari doktori, professor; Alimqulov Nusrat Rahmonqulovich, geografiya fanlari doktori; Mirzamaxmudov Odiljon To‘xtasinovich, geografiya fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Osh davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Farg‘ona vodiysida landshaftlarning matematik modellashtirish va o‘zgarib borishini prognozlashtirish orqali ularning strukturasi va modifikatsiyalashuvini ilmiy jihatdan asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
landshaftlar strukturasi va ularning antropogen modifikatsiyalanishi zamonaviy metod va metodologik yondashuvlar asosida aniqlangan;
Farg‘ona vodiysining tuproq-ekologik sharoitini bonitetlashning geografik asoslari va modifikatsiyasi ishlab chiqilgan hamda landshaftlarning tabaqalanishi nuqtai-nazaridan baholangan;
geoinnovatsion texnologiyalarni qo‘llash asosida landshaftlarning ekologik barqarorligi tabiiy geografik jihatdan baholangan va bioxilma-xilligiga taʻsir ko‘rsatuvchi antropogen omillar hamda barqaror saqlash yo‘l-yo‘riqlari ishlab chiqilgan;
Farg‘ona vodiysi landshaft komplekslarining strukturasini rivojlanish tendensiyasi hamda modifikatsiyalanishi tabiiy geografik jihatdan asoslangan va matematik nuqtai-nazardan modellashtirilgan;
antropogen transformatsiyalashuv natijasida Farg‘ona vodiysi landshaftlarining turli muddatlarga mo‘ljallangan prognozlari ishlab chiqilgan va 2030-2050 yillarga qadar o‘zgarib borishi prognozlashtirilgan;
Farg‘ona vodiysi landshaftlar strukturasining antropogen modifikatsiyalanishi aniqlangan hamda landshaft komplekslarini turkum kartalari yaratilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Landshaftlarning strukturasi va ularning antropogen modifikatsiyalashuvi, landshaft majmualarining vujudga kelishi va transformatsiyalashuvida geografik omillarning roli hamda zamonaviy metod va metodologik yondashuvlar asosida landshaftlar modifikatsiyalashuvini ilmiy-nazariy jihatdan tadqiq etilganligi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
hozirgi zamon landshaftlari strukturasi va ularning tabaqalanish jarayonlari va transformatsiyalashuvi, shuningdek, atrof-muhitni ekologik jihatdan sog‘lomlashtirish, landshaftlar strukturasi va ularning modifikatsiyalashuviga oid ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tizimida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 19-noyabrdagi 03-03/1-03/3-12146-son ma’lumotnomasi). Natijada, landshaftlar strukturasi va ularning antropogen modifikatsiyalanishini vujudga keltiruvchi omillarni aniqlash orqali landshaft ekologik vaziyatlarni baholash imkoniyatini bergan;
Farg‘ona vodiysi landshaft komplekslarining 1973-1998-2023 yillarda antropogen transformatsiyalashuvi va modifikatsiyalanishi ta’sirida o‘zgarib borishi natijasida vujudga kelgan landshaftlarning 2030-2050 yillarga mo‘ljallangan prognozlari O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi faoliyatida foydalanish uchun joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 19-noyabrdagi 03-03/1-03/3-12146-son ma’lumotnomasi). Natijada, Farg‘ona vodiysi landshaft komplekslari strukturasini rivojlanish tendensiyasi, transformatsiyalashuvi hamda modifikatsiyalanishini asoslash va matematik nuqtai - nazardan modellashtirish imkoniyatini bergan.
Farg‘ona vodiysi landshaftlar strukturasi va ularning antropogen modifikatsiyalanishi, shuningdek antropogen transformatsiyalashuvi ta’sirida o‘zgargan landshaft komplekslarining yaratilgan turkum kartalari O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof - muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tizimida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 19-noyabrdagi 03-03/1-03/3-12146-son ma’lumotnomasi). Natijada, Farg‘ona vodiysi bioxilma-xilligiga ta’sir ko‘rsatuvchi hamda landshaft-ekologik vaziyatlarni vujudga keltiruvchi antropogen omillarni aniqlash imkoniyatini bergan;
geoinnovatsion texnologiyalarni qo‘llash asosida Farg‘ona vodiysi landshaftlarining ekologik barqarorligini tabiiy geografik jihatdan baholanganligi, hududda tarkib topgan ekologik vaziyatlar va bioxilma-xilligiga ta’sir ko‘rsatuvchi antropogen omillar hamda ularning barqaror saqlash yo‘l-yo‘riqlari ishlab chiqilganligi, landshaft ekologik kartalarini yaratish va prognozlashtirish masalalari 60530400-Geografiya ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun “Geoekologiya va landshaft ekologiyasi” darsligi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025 yil 9-iyuldagi 258-sonli buyrug‘i, guvohnoma №387465) mazmunida o‘z aksini topgan. Natijada, Farg‘ona vodiysi landshaftlari va tabiiy muhitidan samarali foydalanish yo‘l-yo‘riqlarini ishlab chiqish, hudud bioxilma-xilligiga ta’sir etuvchi landshaft ekologik barqarorligini baholash tushunchalarini talabalar tomonidan o‘zlashtirish imkoniyatini bergan;
Farg‘ona vodiysining tuproq-ekologik sharoitini bonitetlash, sho‘rlanishni vujudga keltiruvchi omillarning oldini olish, tuproq unumdorligi oshirilganligiga oid natijalar ishlab chiqilishi, landshaftlar modifikatsiyasi va ularning tabaqalanishi nuqtai-nazaridan baholash va yaxshilash bo‘yicha taklif va tavsiyalar O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazi tizimida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazi 2026 yil, 28-yanvardagi 05/06-04-100-son ma’lumotnomasi). Natijada, tuproq-ekologik sharoitni antropogen transformatsiyalashuvining oldini olish yo‘l - yo‘riqlarini ishlab chiqish imkoniyatini bergan;
Farg‘ona vodiysi landshaft komplekslarini strukturasi, landshaftlarida vujudga kelgan geoekologik vaziyatni baholash va yaxshilash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan va unga oid ilmiy natijalar O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi faoliyatida foydalanish uchun joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 2025 yil 19-noyabrdagi 03-03/1-03/3-12146-son ma’lumotnomasi). Natijada, landshaft komplekslarida shakllangan agrolandshaftlar rivojlangan erlarning meliorativ holatini yaxshilash, landshaftlarning mahsuldorligini oshirish, landshaft ekologik sharoitning hududiy miqyosdagi bir qator o‘zgarishlarini aniqlash imkoniyatini bergan.
