Nargiza Xusanboevna Juraevaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi):“Modellashtirish asosida sug‘oriladigan erlarni tuzsizlantirishda suvdan foydalanish samaradorligin oshirish (Sirdaryo viloyati misolida)” 06.01.02–“ Melioratsiya va sug‘orma dehqonchilik” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/T4986
Ilmiy rahbarining F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Shirokova Yuliya Illarionovna qishloq xo‘jaligi fanlari nomzodi. 
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot institutida bajarilgan.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.17/2025.27.12.T.01.01 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Avlakulov Meyli, texnika fanlari doktori, professor; Eshchanov Odilbek Islomovich, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta ilmiy hodim. 
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat agrar universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: sho‘rlangan erlarni melioratsiyalashda suvdan samarali foydalanishni oshirish, tajriba ma’lumotlari va modellashtirish asosida sho‘r yuvish me’yorlari va sho‘r yuvish ulushini hisoblashni ilmiy asoslash hamda raqamlashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
FAO balans modelini asosida har hil qishloq xo‘jaligi ekinlarining tuproqlarni sho‘rini yuvishga ketadigan suv sarfini hisoblash usuli ishlab chiqilgan; 
tuproq sho‘rlanish darajasini inobatga olgan  holda qishloq xo‘jaligini hosildorligiga ta’sirini ifodalovchi empirik model ishlab chiqilgan;
tuzlarning yuvilish koeffisienti farqlarini hisobga olgan holda tuproqning turli sho‘rlanish darajalarida  tuproqning mexanik tarkibining sho‘r yuvish me’yorlariga ta’siri baholash usuli  ishlab chiqilgan; 
A.E.Nerozin formulasi  asosida tuproq sho‘rlanishini xlor ioni hamda tuzlarni yuvishning koeffisientlari hisoblash usuli ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Modellashtirish asosida sug‘oriladigan erlarni tuzsizlantirishda suvdan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha bajarilgan ilmiy - tadqiqot natijalar asosida:
qishloq xo‘jaligi ekinlarining tuproqlarni sho‘rini yuvishga ketadigan suv sarfini hisoblash usuli, qishloq xo‘jaligini hosildorligiga ta’sirini ifodalovchi empirik modeli, tuproqning mexanik tarkibining sho‘r yuvish me’yorlariga ta’siri baholash usuli,   FAO bo‘yicha suv-tuz balansi tenglamasini hisoblash uslubi Quyi Sirdaryo irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasiga joriy etilgan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 10 fevraldagi 04/20-609-son ma’lumotnomasi). Natijada FAO modelining qo‘llanilishi o‘rtacha qumoq tuproq misolida 6 dS/m dan 16 dS/m gacha sho‘rlanish darajasida modelning hisobi bo‘yicha 1822 m3/ha dan 5117 m3/ha gacha,  tajriba ma’lumotlari bo‘yicha 2000 m3/ha dan 6000 m3/ ha gacha bo‘lgan sho‘r yuvish me’yorlari  hamda hosilni saqlab qolish uchun suv hajmining yuvilish ulushi sug‘orish me’yorining 30-35% ini tashkil etishi aniqlangan;
sho‘r yuvish me’yorlarini hisoblash usuli,  holda qishloq xo‘jaligini hosildorligiga ta’sirini ifodalovchi empirik modeli va qishloq xo‘jaligi ekinlarining tuproqlarni sho‘rini yuvishga ketadigan suv sarfini hisoblash usuli Sirdaryo viloyati meliorativ ekspedisiyasiga  joriy etilgan (Suv xo‘jaligi vazirligining 2026 yil 10 fevraldagi 04/20-609-son ma’lumotnomasi).  Natijada sho‘r yuvish holatida suvdan oqilona foydalanishda suv sarfini 25% ga kamaytirish imkoniyati yaratilgan.